'Em nghe kể chuyện Hàm Rồng'

Nhạc sĩ Mai Kiên vẫn miệt mài với các sáng tác mới.

Nhạc sĩ Mai Kiên vốn xuất thân là một thầy giáo dạy Văn - Sử. Có lẽ chính nền tảng ấy đã nhào nặn nên một tâm hồn nghệ sĩ luôn đau đáu với những giá trị truyền thống và sự tinh tế trong việc sử dụng ngôn từ. Trong giới nghệ thuật xứ Thanh, ông được mệnh danh là “ông mai” mát tay khi đã kết duyên cho hàng trăm bài thơ trở thành những ca khúc đi cùng năm tháng. Hơn 60 năm cuộc đời gắn bó với phím đàn, ông sở hữu gia tài đồ sộ với hơn 500 ca khúc. Người ta thấy trong nhạc của Mai Kiên một sự đa dạng lạ kỳ, khi thì đậm chất dân gian vùng cao với “Khúc hát làng Dao”, khi lại hào hùng với “Trống đồng Đông Sơn dâng quê Bác”. Nhưng có một mảng đề tài mà ông luôn dành một góc trân trọng nhất trong tim, đó là âm nhạc dành cho thiếu nhi.

Hàm Rồng trong âm nhạc vốn dĩ là những giai điệu hào hùng, đậm chất sử thi. Giữa những thanh âm vang dội ấy, nhạc sĩ Mai Kiên đã chọn một điểm nhìn khác lạ, nhìn biểu tượng của lòng quả cảm, của những ngày rực lửa “máu và hoa” bằng đôi mắt trẻ thơ. Ca khúc “Em nghe kể chuyện Hàm Rồng” ra đời năm 1985, đúng dịp kỷ niệm 20 năm Hàm Rồng chiến thắng. Nhạc sĩ Mai Kiên nhớ lại, thời điểm đó tỉnh Thanh Hóa phát động một đợt sáng tác lớn. Khi bắt tay vào sáng tác ca khúc này, ông đã nhớ về những ngày đứng trên bục giảng, nhớ về những đứa trẻ vẫn hay tíu tít hỏi thầy về chiến công của cha ông trên mảnh đất quê hương. Đem những trăn trở ấy trao đổi cùng nhà thơ Anh Tuấn, ông đã chắt lọc và phát triển thành ca từ cho ca khúc. Nhạc sĩ chia sẻ: “Viết cho thiếu nhi khó lắm. Mình phải viết sao để các cháu dễ nhớ, dễ thuộc nhưng vẫn truyền tải được cái giá trị cốt lõi của lịch sử”. Với ca khúc “Em nghe kể chuyện Hàm Rồng”, ông đã sử dụng cách tiếp cận ca khúc bằng việc “nghe kể chuyện”, một cách tiếp cận tự nhiên như lời thủ thỉ của ông bà, cha mẹ với cháu con. “Em nghe chuyện Hàm Rồng, hạ trăm tàu bay Mỹ/ Mấy nghìn ngày gian khổ/ Bao nhiêu là đạn bom/ Một trụ cầu sông Mã/ Có bao nhiêu anh hùng/ Sống chết như truyền thuyết/ Đẹp trang sử quê hương”. Giai điệu bài hát vang lên vừa tha thiết, vừa tự hào. Đó không chỉ là một bài hát, mà còn là một tiết học lịch sử bằng âm nhạc, giúp các em nhỏ hình dung được sự khốc liệt nhưng vẻ vang của mảnh đất quê hương. Bài hát sau khi ra đời đã nhanh chóng “phủ sóng” khắp các trường học tại Thanh Hóa. Từ những ngôi trường ở phường Hàm Rồng, phường Nam Ngạn đến các vùng quê xa xôi, đâu đâu cũng vang lên giai điệu vui tươi này.

Nhạc sĩ Mai Kiên hóm hỉnh kể rằng, dù ông có hàng trăm bài hát được phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam, nhưng mỗi khi nghe thấy tiếng con trẻ ê a hát: “Hôm nay em đến đây/ Trời trong xanh như ngọc/ Đôi bờ lúa rì rào/ Núi Rồng và Núi Ngọc/ Vẫn như huyền thoại xưa...”, ông lại thấy lòng mình rưng rưng xúc động. Bài hát đã trở thành “bài ca đi cùng năm tháng” của thiếu nhi xứ Thanh, liên tục xuất hiện trong các hội diễn văn nghệ, các liên hoan “Tiếng hát Hoa phượng đỏ” và được nhiều thế hệ ca sĩ nhí thu âm cho đến tận ngày nay.

Khi được hỏi về gia tài lớn nhất của mình, nhạc sĩ Mai Kiên không chỉ nhắc về bằng khen hay các tập ca khúc đã được xuất bản; trong câu chuyện của mình, ông luôn kể về những người bạn, những nhà thơ đã cùng ông tạo nên các tác phẩm âm nhạc đã được công chúng ghi nhận. Ông chia sẻ, nếu như 41 năm trước, ông kể chuyện Hàm Rồng cho con trẻ, thì hôm nay, ông lại tiếp tục “kết duyên” với những vần thơ của nhà thơ Trần Minh Tố để cho ra đời ca khúc mới “Có cây cầu chiến tích”. Tác phẩm là sự tiếp nối của dòng chảy ký ức với cái nhìn sâu sắc hơn, chiêm nghiệm hơn về biểu tượng anh hùng bên dòng sông Mã. Việc không ngừng sáng tác về Hàm Rồng cho thấy sợi dây tình cảm thiêng liêng mà người nhạc sĩ già dành cho mảnh đất này chưa bao giờ đứt đoạn. Tập ca khúc tuyển chọn 150 bài “Về Lam Kinh ngày hội” đoạt giải A của Hội Văn học nghệ thuật Thanh Hóa, giải B về văn học nghệ thuật Lê Thánh Tông tỉnh Thanh Hóa lần thứ nhất (giai đoại 2016-2021) chính là minh chứng cho sức làm việc bền bỉ, quên tuổi tác của ông.

Chia tay ông, tôi cứ nhớ mãi ánh mắt vui sướng khi ông khoe về bài hát mới sáng tác. Ở tuổi 86, người nhạc sĩ ấy vẫn say mê với lịch sử của quê hương và biến thành lời ca, tiếng đàn để gửi gắm cho thế hệ mai sau. Dẫu đã kinh qua nhiều cương vị công tác, nhưng đến bây giờ ông lại đang lặng lẽ làm công việc của một người thầy, là gieo vào lòng trẻ thơ hạt mầm yêu thương mảnh đất mình sinh ra, để từ đó niềm tự hào sẽ lớn lên cùng các em theo năm tháng.