(Emagazine) Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Khmer

Dự Hội nghị có Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông, đại diện Bộ Công an, lãnh đạo TP. Cần Thơ cùng các chức sắc, nghệ nhân, nhà khoa học…

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, đồng bào dân tộc Khmer có truyền thống văn hóa đặc sắc, từ hệ thống chùa Phật giáo Nam tông đến các lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian đến tiếng nói, chữ viết và tri thức dân gian… là những di sản vô cùng quý báu cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy trong bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy cùng các đại biểu chủ trì Hội nghị

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho biết, thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc và phát triển văn hóa, đặc biệt là các chương trình mục tiêu quốc gia và các đề án bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số… công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Khmer trong thời gian qua đạt nhiều kết quả quan trọng.

Nhiều loại hình di sản văn hóa Khmer được kiểm kê, lập hồ sơ khoa học và đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; nhiều lễ hội, loại hình nghệ thuật truyền thống được phục dựng, bảo tồn; hệ thống chùa Khmer tiếp tục giữ vai trò là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và giáo dục truyền thống của cộng đồng.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy phát biểu tại Hội nghị

Các địa phương vùng Tây Nam Bộ đã quan tâm đầu tư thiết chế văn hóa, hỗ trợ đội văn nghệ quần chúng, tổ chức lớp truyền dạy chữ Khmer, phục dựng nghệ thuật Dù kê, Rô băm và các lễ hội truyền thống được duy trì và từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Khmer.

Bộ VHTTDL đã phối hợp các địa phương tổ chức nhiều kỳ Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch dân tộc Khmer Nam Bộ; các liên hoan nghệ thuật quần chúng, liên hoan nhạc Ngũ âm, trình diễn trang phục truyền thống Khmer… Qua đó, tăng cường giao lưu văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Biểu diễn văn hóa truyền thống dân tộc Khmer tại Hội nghị

Bên cạnh đó, nhiều cơ sở đào tạo khu vực Nam Bộ cũng tích cực tham gia đào tạo nguồn nhân lực người Khmer, nghiên cứu, sưu tầm, số hóa tư liệu văn hóa Khmer. Góp phần hình thành đội ngũ trí thức trẻ người Khmer có trình độ chuyên môn, có ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đang đặt ra không ít khó khăn, thách thức trong công tác bảo tồn, phát huy giá tị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer. Trong đó, một số loại hình văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một do thiếu lực lượng kế cận, nhiều nghệ nhân lớn tuổi nhưng chưa có lớp truyền nhân đủ năng lực tiếp nối.

Không ít lễ hội truyền thống đang có xu hướng bị sân khấu - hành chính hóa, giảm dần không gian thực hành văn hóa cộng đồng nguyên gốc. Một số giá trị văn hóa truyền thống có biểu hiện bị thương mại hóa, lai tạp hoặc chịu tác động mạnh của các yếu tố văn hóa ngoại lai.

Đại biểu tham quan triển lãm văn hóa truyền thống Khmer

Quá trình đô thị hóa và dịch chuyển lao động cũng đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc cộng đồng, không gian văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Một bộ phận lớn đồng bào Khmer vùng Tây Nam Bộ rời địa phương đến các đô thị, khu công nghiệp để lao động, mưu sinh khiến việc duy trì sinh hoạt cộng đồng, truyền dạy tiếng nói, chữ viết và nghệ thuật truyền thống gặp nhiều khó khăn.

Đáng chú ý, khả năng sử dụng chữ Khmer trong một bộ phận thanh niên có xu hướng suy giảm; mức độ tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng ngày càng hạn chế, dẫn đến nguy cơ “đứt gãy truyền thừa văn hóa” trong thế hệ trẻ…

Thẳng thắn nhìn nhận thực trạng nói trên, các đại biểu tham dự Hội nghị đã đề xuất nhiều mô hình phù hợp với thực tiễn và giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Khmer trong giai đoạn tới.

Trong đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh đến việc gắn công tác bảo, phát huy giá trị văn hóa truyền thống với phát triển du lịch nhằm tạo sinh kế bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào dân tộc Khmer, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh bên cạnh tiếp tục quán triệt và triển khai hiệu quả các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc và phát triển văn hóa; cần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về vị trí, vai trò, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Khmer trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Đồng thời đẩy mạnh công tác kiểm kê, bảo tồn, số hóa di sản văn hóa Khmer; xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản; chú trọng bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật truyền thống; phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín, cơ sở tôn giáo và cộng đồng trong việc truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ.

Thế hệ trẻ tham quan triển lãm văn hóa truyền thống dân tộc Khmer

Quan tâm xây dựng và phát triển nguồn nhân lực văn hóa người Khmer; có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ nghệ nhân, nghệ sĩ và đội ngũ làm công tác văn hóa. Nghiên cứu các mô hình bảo tồn văn hóa phù hợp với điều kiện mới, tăng cường kết nối cộng đồng Khmer ở các địa bàn khác nhau.

Chú trọng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững, xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, tạo sinh kế để đồng bào Khmer thực sự là chủ thể và được hưởng lợi từ quá trình bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc mình.
Đồng thời chủ động nhận diện và có giải pháp phù hợp trước những tác động của toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa, giữ vững bản sắc văn hóa Khmer trong quá trình hội nhập và phát triển.

HOÀNG HẢI; ảnh: MINH TRUNG; Thiết kế: MẠNH LÊ