Eo biển Hormuz tắc nghẽn, 1/5 nguồn cung dầu thế giới mắc kẹt

Hàng nghìn tàu chở dầu đang mắc kẹt

Cam kết của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc triển khai tàu hải quân hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz và cung cấp bảo hiểm hàng hải do chính phủ Mỹ hỗ trợ cho thấy nhu cầu cấp thiết phải khôi phục dòng chảy năng lượng từ Trung Đông trước khi giá dầu tăng vọt gây tác động lan rộng tới kinh tế thế giới.

Ảnh minh họa: Reuters

Tính đến ngày 4/3, khi cuộc chiến với Iran bước sang ngày thứ năm, hàng nghìn tàu đang mắc kẹt cả trong và ngoài Vịnh Ba Tư. Điều này khiến khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) mà thế giới tiêu thụ mỗi ngày không thể vận chuyển.

Tình trạng tắc nghẽn đang lan rộng trong toàn bộ ngành năng lượng khu vực khi các bể chứa dầu nhanh chóng đầy lên vì không thể xuất khẩu, buộc các nhà sản xuất phải cắt giảm sản lượng.

Tình hình nghiêm trọng nhất hiện nay là ở Iraq - quốc gia sản xuất dầu lớn thứ năm thế giới. Các quan chức ngành dầu mỏ nước này cho biết sản lượng đã giảm hơn một nửa, trong đó có việc cắt giảm tại các mỏ lớn ở phía Nam như Rumaila và West Qurna 2.

Ông Antoine Halff, đồng sáng lập công ty dữ liệu năng lượng Kayrros, cảnh báo: “Nếu tình trạng này tiếp diễn, nhiều nhà sản xuất khác cũng có thể buộc phải cắt giảm sản lượng”.

Tại Fujairah, một trung tâm tiếp nhiên liệu hàng hải lớn của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất, nhiều nhà cung cấp nhiên liệu cho tàu đã tạm dừng giao hàng vào ngày 4/3 sau khi xảy ra một vụ tấn công bằng máy bay không người lái được cho là từ Iran. Cảng Fujairah là điểm dừng quan trọng của các tàu để tiếp nhiên liệu cho hành trình đường biển.

Giá dầu hiện ở mức khoảng 82 USD/thùng, tăng 13% so với thời điểm trước khi chiến sự bùng phát. Chi phí thuê tàu chở dầu từ Vịnh Ba Tư cũng tăng vọt. Theo các nhà phân tích của Argus Media, chi phí vận chuyển hiện tương đương khoảng 20% giá trị một lô dầu thô, so với mức khoảng 3% trong điều kiện bình thường.

Các nước cắt giảm sản lượng vì thiếu chỗ chứa

Những đợt cắt giảm sản lượng do thiếu chỗ chứa dầu càng làm trầm trọng thêm sự gián đoạn nguồn cung, vốn đã bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực. Các cuộc tấn công này trước đó đã khiến nhà sản xuất quốc gia của Qatar phải tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng.

Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết Iran tiếp tục nhắm mục tiêu vào cảng xuất dầu và tổ hợp lọc hóa dầu Ras Tanura trong ngày 4/3. Tuy nhiên, cuộc tấn công không gây thiệt hại.

Để ngăn chặn nguy cơ khủng hoảng năng lượng leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/3 tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, đồng thời Cơ quan Tài chính Phát triển Quốc tế của Mỹ sẽ cung cấp bảo hiểm cho các tàu này.

Trong một dấu hiệu khác cho thấy sự lo ngại của Mỹ, Hải quân nước này ngày 4/3 đã gửi thông báo tới các tàu chở dầu rằng họ có thể yêu cầu hỗ trợ nếu muốn di chuyển qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, nhiều nhà giao dịch đặt câu hỏi liệu Mỹ có sẵn sàng đưa các tàu chiến đắt đỏ vào khu vực nguy hiểm hay không. Hiện các tàu này đang triển khai bên ngoài Vịnh Ba Tư, ở khoảng cách xa tầm bắn của tên lửa Iran. Ngay cả khi có hộ tống quân sự, thị trường vận tải dầu cũng khó có thể trở lại trạng thái bình thường và hoạt động di chuyển cũng có thể chỉ diễn ra vào ban ngày.

Trong lịch sử từng có tiền lệ. Cuối những năm 1980, trong bối cảnh chiến tranh Iran - Iraq, Hải quân Mỹ đã hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz trong Chiến dịch Earnest Will, khi hai bên tấn công các tàu thương mại. Khi đó, việc lưu thông qua eo biển vẫn diễn ra chậm chạp.

Các chủ tàu không muốn mạo hiểm

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, hải quân Mỹ, Canada và Anh cũng từng hộ tống các tàu hàng từ Bắc Mỹ tới Anh và Liên Xô. Khi đó, Mỹ có thể đóng hàng trăm tàu mới để thay thế những tàu bị đánh chìm nhưng điều này khó có thể lặp lại trong bối cảnh hiện nay.

Các doanh nghiệp trong ngành cho rằng bảo hiểm không phải là yếu tố chính khiến tàu thuyền ngại đi qua eo biển. Dù một số công ty bảo hiểm đã thông báo hủy các hợp đồng bảo hiểm rủi ro chiến tranh tại khu vực trong tuần này, động thái đó chủ yếu nhằm đàm phán lại với mức phí cao hơn.

Chi phí bảo hiểm tăng chắc chắn sẽ khiến giá dầu tăng, nhưng mức độ tác động vẫn thấp hơn nhiều so với việc sản lượng dầu của Iraq bị cắt giảm.

Ông Simon Lockwood thuộc tập đoàn bảo hiểm Willis Towers Watson nhận định: “Điều thực sự khiến eo biển bị ‘đóng băng’ là nỗi lo bị tấn công, chứ không phải do thiếu bảo hiểm”.

Một số tàu chở dầu vẫn cố gắng đi qua, nhưng nhiều chủ tàu cho biết họ không muốn mạo hiểm. Tính đến sáng 4/3, ít nhất 8 tàu chở dầu đã bị tấn công gần eo biển Hormuz.

Ông Ellis Morley thuộc công ty môi giới bảo hiểm Howden cho rằng việc hộ tống tàu qua eo biển hẹp này là nhiệm vụ rất khó khăn. “Trên thực tế, rất khó để bất kỳ lực lượng hải quân nào hộ tống tàu qua một eo biển hẹp như vậy. Hình dạng cong như móng ngựa của eo biển Hormuz khiến tàu phải di chuyển trong khu vực nguy hiểm trong thời gian dài”, ông nói.

10 triệu thùng dầu bị mắc kẹt mỗi ngày

Hiện một số giải pháp thay thế đang được kích hoạt nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Tập đoàn dầu khí quốc gia Aramco của Saudi Arabia cho biết đang đề nghị khách hàng nhận dầu thô xuất khẩu từ Biển Đỏ thay vì từ Vịnh Ba Tư. Công ty này vận hành đường ống dẫn dầu nối trung tâm xử lý dầu Abqaiq ở miền Đông Saudi Arabia với cảng Yanbu trên Biển Đỏ.

Tuy nhiên, các nhà phân tích của công ty tư vấn Rystad Energy cho rằng ngay cả khi các đường ống của Saudi Arabia và UAE - vốn có thể vận chuyển dầu mà không cần đi qua eo biển Hormuz - hoạt động hết công suất, vẫn có tới 10 triệu thùng dầu mỗi ngày bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư.

Saudi Arabia và UAE hiện có năng lực lưu trữ dầu khá lớn. Tuy nhiên, tại nhiều quốc gia khác trong khu vực, các bể chứa đang nhanh chóng đầy lên.

Theo nhà phân tích Natasha Kaneva của JPMorgan Chase, tính đến ngày 3/3, Iraq chỉ còn đủ dung lượng lưu trữ để chứa lượng dầu mà nước này thường xuất khẩu qua eo biển Hormuz trong vòng 3 ngày.

Bà Kaneva ước tính nếu giao thông qua eo biển Hormuz không trở lại bình thường, thị trường có thể mất khoảng 3,3 triệu thùng dầu/ngày từ khu vực này vào đầu tuần tới.

Hoàng Phạm/VOV.VN