Kinh tế toàn cầu đối mặt làn sóng thiệt hại mới

Tàu chở hàng và tàu chở dầu neo đậu ngoài khơi thành phố Fujairah, tại eo biển Hormuz ngày 25-2. Ảnh: AFP

Gián đoạn vận tải năng lượng và thương mại toàn cầu

Liên hợp quốc (LHQ) ngày 4-3 bày tỏ lo ngại sâu sắc về những hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu nếu eo biển Hormuz - tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô thế giới - bị phong tỏa. Người phát ngôn LHQ Stephane Dujarric nhấn mạnh bất kỳ hành động đóng cửa tuyến đường thủy chiến lược này đều có thể gây ảnh hưởng trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt đối với thị trường năng lượng.

Những lo ngại này gia tăng sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này và cảnh báo tàu thuyền qua lại có nguy cơ bị tấn công. Dữ liệu từ công ty nghiên cứu năng lượng Kpler cho thấy lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz đã giảm tới 90% kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Sự gián đoạn này khiến giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng mạnh, đồng thời làm đảo lộn hoạt động vận tải năng lượng. Chi phí thuê siêu tàu chở dầu từ bờ vịnh Mexico của Mỹ sang Trung Quốc đã vượt 29 triệu USD, mức cao kỷ lục theo dữ liệu của Baltic Exchange. Mức phí này tương đương khoảng 14,5 USD cho mỗi thùng dầu, chiếm gần 20% giá dầu thô WTI.

Trước rủi ro an ninh, nhiều hãng vận tải biển lớn như Hapag-Lloyd và Maersk đã tạm ngừng nhận đặt chỗ vận chuyển hàng hóa tới khu vực vùng Vịnh. Trong khi đó, hãng vận tải container lớn nhất thế giới MSC thông báo áp dụng phụ phí nhiên liệu khẩn cấp trên nhiều tuyến vận chuyển quốc tế. Gián đoạn tại Hormuz cũng khiến thị trường khí đốt châu Âu biến động mạnh. Giá khí tham chiếu của châu Âu Dutch TTF đã tăng lên hơn 60 euro/MWh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ tái diễn khủng hoảng năng lượng như năm 2022.

Du lịch suy giảm, nguy cơ khủng hoảng năng lượng tại châu Âu

Không chỉ lĩnh vực năng lượng và vận tải chịu tác động, ngành du lịch Trung Đông cũng đối mặt triển vọng u ám. Theo các nhà phân tích của Oxford Economics, xung đột có thể khiến lượng du khách quốc tế đến khu vực năm 2026 giảm từ 11% đến 27% so với năm trước, trái ngược với dự báo tăng trưởng trước đó. Điều này đồng nghĩa số lượt khách quốc tế có thể giảm từ 23 đến 38 triệu người, khiến doanh thu du lịch toàn khu vực sụt giảm từ 34 đến 56 tỷ USD. Các công ty du lịch quốc tế hiện phải gấp rút xử lý việc đưa du khách rời khỏi Trung Đông hoặc hủy các chuyến đi đến khu vực.

Nhiều hãng lữ hành tại châu Âu đã tạm dừng các tour đến Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman, trong khi Hiệp hội các hãng lữ hành Anh (ABTA) cho biết các công ty thành viên sẽ không đưa khách tới Trung Đông nếu Bộ Ngoại giao Anh tiếp tục khuyến cáo hạn chế đi lại.

Căng thẳng tại Trung Đông cũng làm dấy lên nỗi lo về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới tại châu Âu. Giá khí đốt tự nhiên tham chiếu Dutch TTF đã tăng gấp đôi, lên hơn 60 euro/MWh, khi nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ khu vực Vịnh Ba Tư bị gián đoạn. Sự biến động giá năng lượng đang tác động trực tiếp đến nhiều ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa chất, thép và giấy tại châu Âu. Một số doanh nghiệp buộc phải giảm sản lượng thay vì mua năng lượng với mức giá quá cao. Bên cạnh đó, nền kinh tế Israel cũng chịu tổn thất nặng nề. Bộ Tài chính nước này ước tính các biện pháp hạn chế hoạt động kinh tế trong bối cảnh chiến sự có thể khiến Israel thiệt hại khoảng 3 tỷ USD mỗi tuần.

Không kích lan rộng, nguy cơ mở thêm mặt trận

Bước sang ngày thứ năm kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, cục diện chiến sự tiếp tục leo thang cả về cường độ lẫn phạm vi. Ngày 4-3, Israel mở rộng các đợt không kích tại Iran và Lebanon, trong khi Tehran duy trì các đòn đáp trả bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), khiến căng thẳng lan rộng khắp khu vực Trung Đông.

Theo truyền thông Iran, các đợt không kích trong ngày của Israel đã đánh trúng nhiều mục tiêu tại Tehran, Qom, Isfahan và một số khu vực miền Tây nước này. Israel cho biết các mục tiêu bao gồm cơ sở liên quan lực lượng Basij thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cùng các tòa nhà bị nghi liên quan đến bộ chỉ huy an ninh nội địa. Một số khu dân cư bị hư hại, trong khi số người thiệt mạng tại Iran được cho là đã vượt 1.000 người kể từ khi xung đột bùng phát.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế xác nhận hai tòa nhà gần cơ sở hạt nhân Isfahan bị hư hại, song không ghi nhận rò rỉ phóng xạ. Trong khi đó, Tehran tiếp tục phóng tên lửa và UAV nhằm vào lãnh thổ Israel cũng như các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh. Mỹ và Israel cho biết phần lớn các đợt tấn công đã bị đánh chặn, dù vẫn có trường hợp rơi trúng mục tiêu quân sự hoặc cơ sở hạ tầng.

Một diễn biến đáng chú ý là lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát, một tên lửa Iran bay về phía Thổ Nhĩ Kỳ - quốc gia thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (nato) - đã bị tàu khu trục Mỹ trên Địa Trung Hải bắn hạ trước khi xâm nhập không phận nước này. Giới chức NATO cho biết sự việc chưa đủ điều kiện kích hoạt Điều 5 của liên minh.

Các căn cứ quân sự Mỹ tại Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tiếp tục trở thành mục tiêu tập kích. Một số hệ thống radar và thiết bị liên lạc được cho là bị hư hại. Trước đó, truyền thông quốc tế đưa tin sáu binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong một cuộc tấn công nhằm vào cơ sở quân sự nhỏ tại Kuwait. Căng thẳng cũng lan sang Lebanon khi Israel và lực lượng Hezbollah bước vào các đợt giao tranh trực tiếp. Israel cho biết đã phát hiện các tên lửa phóng từ Iran và Hezbollah gần như đồng thời nhằm vào Jerusalem và Tel Aviv. Sau đó, Israel tiến hành không kích nhiều mục tiêu của Hezbollah tại Beirut và các khu vực khác.

Theo Bộ Y tế Lebanon, ít nhất 72 người đã thiệt mạng và hơn 400 người bị thương kể từ đầu tuần do các cuộc không kích của Israel. Tình hình nhân đạo tại Iran cũng trở nên nghiêm trọng khi Cao ủy LHQ về người tị nạn cho biết khoảng 100.000 người đã rời khỏi Tehran trong 48 giờ đầu sau các đợt không kích, nâng tổng số người di dời trong nước lên hơn 275.000. Giới quan sát cảnh báo nếu giao tranh tiếp tục lan rộng, Trung Đông có thể đối mặt nguy cơ mở thêm nhiều mặt trận mới.

AN BÌNH