ESG cần được chuyển hóa thành động lực nâng cao năng suất

Các đại biểu tham dự buổi tọa đàm. Ảnh: Truyền thông KHCN

Hội thảo diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026, do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức ngày 14-8 tại thành phố Hồ Chí Minh.

ESG không chỉ là yêu cầu tuân thủ

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, năng suất và phát triển bền vững ngày càng gắn chặt trong quá trình phát triển của doanh nghiệp. ESG không nên chỉ được nhìn nhận là câu chuyện báo cáo hay công bố thông tin, mà cần được chuyển hóa thành các hoạt động quản lý và thực tiễn cụ thể.

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Theo ông Trần Hậu Ngọc, khi doanh nghiệp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, giảm lãng phí, nâng cao năng lực quản trị và tận dụng tốt dữ liệu, những thay đổi này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn trực tiếp nâng cao năng suất, khả năng thích ứng và năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Đặc biệt, các yêu cầu về ESG và chuyển đổi xanh đang tác động tới doanh nghiệp ở nhiều quy mô thông qua sức ép từ thị trường quốc tế, nhà đầu tư, khách hàng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Với các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế, đây vừa là thách thức về nguồn lực, năng lực và phương thức quản trị, vừa là cơ hội để nâng cao sức cạnh tranh.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, ESG không nên được xem đơn thuần là chi phí tuân thủ mà có thể trở thành động lực nâng cao năng suất và đầu tư xanh cho doanh nghiệp.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh trình bày tại hội thảo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Tuy nhiên, việc triển khai ESG tại doanh nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt nhiều rào cản. Theo số liệu PwC Vietnam được tham luận dẫn lại, 32% hội đồng quản trị doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn không tham gia vào ESG, trong khi chỉ 13% thể hiện vai trò lãnh đạo chủ động, mang tính chiến lược. Bên cạnh đó, 61% doanh nghiệp chưa cam kết thực hiện ESG cho rằng thiếu hụt kiến thức là rào cản chính.

Một điểm đáng chú ý khác là khoảng cách trong khai thác dữ liệu. Dù 82% doanh nghiệp có thu thập dữ liệu ESG, chỉ khoảng một phần mười sử dụng công cụ phân tích kinh doanh để chuyển dữ liệu thành những nhận định có giá trị chiến lược.

Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, kinh tế tuần hoàn có thể trở thành cơ chế vận hành giúp chuyển các nguyên tắc ESG theo IWA 48:2024 thành những hành động và số liệu có thể đo lường. Việt Nam đã có khung chính sách về kinh tế tuần hoàn với Quyết định 222/QĐ-TTg và khung kỹ thuật toàn cầu IWA 48; vấn đề đặt ra là chuyển hóa các khung này thành hành động cụ thể tại doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi

Chia sẻ thực tiễn tại Công ty CP Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, bà Đào Thị Thanh Ngân, Trưởng ban Xây dựng phát triển chiến lược, cho biết doanh nghiệp xác định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là “giấy thông hành” để tăng năng suất mà không đánh đổi môi trường.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Năm 2024, tổng phát thải của doanh nghiệp là 257.601,54 tấn CO₂e, trong đó Scope 3 chiếm 86,55%. Doanh nghiệp đã tiết kiệm 487.464 kWh năng lượng; nước làm mát tại các xưởng tiêu thụ cao được tuần hoàn 100%. Cùng năm, 4.968,54 tấn nhựa phế phẩm được tái chế, tương ứng 3,75% sản lượng đưa ngược vào sản xuất. Ở khía cạnh xã hội, doanh nghiệp ghi nhận 0 tai nạn lao động, 100% người lao động được khám sức khỏe định kỳ và tỷ lệ nữ lãnh đạo đạt 30,43%.

Từ góc nhìn quốc tế, bà Yulia Dobrolyubova, chuyên gia Tổ chức Năng suất châu Á (APO), Trưởng bộ phận Phát triển bền vững doanh nghiệp và Biến đổi khí hậu khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết, yêu cầu đối với doanh nghiệp đang chuyển từ tuân thủ sang quản trị rủi ro, cơ hội và tạo giá trị. Nhà đầu tư, khách hàng và các bên liên quan ngày càng đòi hỏi doanh nghiệp minh bạch hơn trong thực hiện và báo cáo ESG.

Bà Yulia Dobrolyubova, chuyên gia Tổ chức Năng suất châu Á (APO) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu sang EU, các yêu cầu về phát triển bền vững đang làm gia tăng yêu cầu về dữ liệu khí hậu, chuỗi cung ứng, phát thải khí nhà kính, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp bắt đầu bằng việc đánh giá mức độ trưởng thành, đối chiếu hoạt động với khuôn khổ quốc tế được công nhận, tận dụng các chứng nhận sẵn có như ISO 9001, ISO 14001 và ưu tiên những vấn đề ESG mà khách hàng, các bên liên quan quan tâm.

Kết luận hội thảo, Ban Tổ chức nhấn mạnh ESG cần được chuyển hóa từ các nguyên tắc, yêu cầu thành hành động cụ thể, các chỉ tiêu có thể theo dõi và kết quả có thể đánh giá. Khi ESG được gắn với cải thiện hiệu quả hoạt động, đổi mới mô hình kinh doanh, kinh tế tuần hoàn và năng lực quản trị, đây có thể trở thành một thành tố của quá trình nâng cao năng suất thay vì một gánh nặng tuân thủ độc lập.