ETC là thu phí không dừng, sao cứ phải chặn xe?

Cách đây vài ngày, UBND tỉnh Lâm Đồng đã phải gởi văn bản cho Bộ Xây dựng đề nghị giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông tại các trạm thu phí không dừng (ETC) trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông qua địa bàn tỉnh này. Trước đó, Cục Đường bộ Việt Nam cũng có văn bản đề nghị khắc phục lỗi kỹ thuật trên tuyến cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết như hệ thống đọc thẻ ETC phát sinh lỗi tại một số trạm (Ma Lâm, Chợ Lầu); hệ thống nhận dạng bảng số hoạt động không ổn định, tỷ lệ nhận dạng quá thấp chỉ đạt khoảng 50% (1).

Cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết - Dầu Giây đi qua địa bàn tỉnh này dài gần 150km, được đưa vào sử dụng từ năm 2023 đến nay. Từ khi bắt đầu thu phí vào đầu tháng 3-2026 đến nay, nhiều vụ ùn tắc giao thông tại khu vực trước trạm thu phí. Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống thu phí bị lỗi không đọc được tem ETC nên không tự động mở barie cho xe đi qua tự động theo cách thông thường.

Không riêng gì đoạn cao tốc Vĩnh Hảo - Dầu Giây nói trên mà với mô hình thu phí ETC hiện nay, mỗi lần hệ thống trục trặc dù nhỏ đều dẫn đến ùn ứ xe. Đôi khi chỉ một vài xe không được được tem ETC phải đậu lại để nhân viên trạm thu phí nhập liệu bằng tay bảng số xe vào hệ thống để thu phí rồi barie mới mở. Đây là lỗi phổ biến nhất và là nguyên nhân chính gây ùn ứ xe trước trạm thu phí. Dòng xe đang chạy tốc độ cao phải đậu hẳn lại để chờ nhân viên thao tác nhập liệu rồi barie mới mở, mỗi lần như vậy nhanh nhất cũng phải 10-20 giây.

Tình trạng ùn tắc hay kẹt xe sẽ không còn nữa nếu các trạm thu phí ETC thay đổi hoàn toàn từ mô hình "bắt buộc trả ngay" sang "có thể trả sau". Với mô hình này, trạm thu phí sẽ ghi nhận xe đi qua trạm và thu phí ngay thời điểm đó hay thu sau nếu trong tài khoản ETC của xe không đủ tiền.

Đây là cách thu phí không dừng đã áp dụng đại trà trên thế giới, trạm thu phí không có barie, xe chạy ngang không cần giảm tốc độ hay đậu lại như trạm ETC ở Việt Nam. Tất nhiên, kèm theo việc bỏ barie thì cần có quy định xử phạt những chủ xe cố tình chây ỳ không trả phí ETC. Việc chế tài thu hồi nợ phí ETC không có gì là khó, chẳng hạn như chặn đăng kiểm như đối với xe nợ phạt nguội giao thông hiện nay. Để tăng tính răn đe có thể áp dụng cách tính mức phạt tăng lũy tiến, càng chậm trả thì mức phạt càng tăng cao nhiều lần.

Trong khi đó, từ năm 2024 Cục Đường bộ đã có báo cáo gởi Bộ Giao thông Vận tải (cũ) cho biết, dự kiến lộ trình triển khai hệ thống thu phí ETC sẽ qua 3 giai đoạn: Giai đoạn 1, thực hiện từ năm 2016 - 2023, các trạm thu phí vẫn có barie, tài khoản có đủ tiền, barie mới mở. Giai đoạn 2 thực hiện từ năm 2024 - 2025, không còn barie, xe lưu thông đơn làn tự do qua trạm thu phí. Giai đoạn 3 từ năm 2026 trở đi, tại trạm thu phí chỉ còn giá long môn với thiết bị thu phí gắn bên trên, xe lưu thông đa làn tự do qua trạm thu phí (2).

So với lộ trình nói trên, hiện nay các trạm thu phí cao tốc đều đang còn loay hoay ở giai đoạn 1 hay "1 rưỡi", do chỉ bỏ barie đầu vào những vẫn giữ barie đầu ra như các đoạn cao tốc Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo trong khi đã bước qua gần hết quí 1 của năm 2026.

Mạng lưới cao tốc đã phủ toàn quốc và mật độ xe tăng cao hơn nhiều so với cách đây vài năm đòi hỏi việc thu phí không dừng (ETC) phải nâng cấp cho phù hợp. Với kỹ thuật ở thời điểm hiện tại, đặc biệt là hệ thống camera được hỗ trợ xử lý thông tin bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã rất phổ biến, cần sớm thay đổi mô hình thu phí ETC, trả lại bản chất "tự động không dừng" đúng như tên gọi của nó.

-------------------------------------

(1) https://thesaigontimes.vn/cao-toc-ket-xe-do-loi-thu-phi-etc-lam-dong-kien-nghi-xu-ly-dut-diem/

(2) https://baochinhphu.vn/lam-the-nao-nhan-rong-mo-hinh-cao-toc-khong-barie-102240724170311568.htm

Mục Nhĩ