EU dựng thêm loạt 'rào chắn', hàng Việt đứng trước 'bài kiểm tra' mới

Những tín hiệu mới từ thị trường châu Âu

Theo báo cáo của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, thị trường châu Âu, đặc biệt là khu vực Liên minh châu Âu (EU), đang nằm trong nhóm các thị trường xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. Trong 8 tháng của năm 2026, Việt Nam xuất siêu sang EU 31,4 tỷ USD, tăng 22,8%.

Cục Thống kê nhấn mạnh đây là các thị trường có ý nghĩa quan trọng đối với việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, những chính sách mới của EU có thể tác động trực tiếp tới hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Riêng trong tháng 8/2026, EU tiếp tục siết chặt các yêu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu, tập trung vào kiểm soát thủy sản, bao bì, phát thải carbon và các biện pháp phòng vệ thương mại.

EU dựng thêm loạt 'rào chắn', hàng Việt đứng trước 'bài kiểm tra' mới. Ảnh minh họa/VGP

Cụ thể, ngày 10/8, Ủy ban châu Âu (EC) ban hành Quy định thực thi (EU) 2026/1932 siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật về cân đo, nhật ký đánh bắt và giám sát hành trình hải sản xuất khẩu vào EU.

Ở lĩnh vực bao bì, quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) chính thức bắt đầu được áp dụng từ ngày 12/8/2026. Quy định này bắt buộc bao bì sản phẩm phải đạt tỷ lệ tái chế nhất định và hạn chế tối đa nhựa dùng một lần.

Trong lĩnh vực phát thải carbon, Tổng vụ Hành động vì Khí hậu của Ủy ban châu Âu đã ban hành tài liệu hướng dẫn kỹ thuật mới cho cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chi tiết việc xác minh phát thải từ bên thứ ba đối với sắt, thép, nhôm, xi măng và phân bón.

EU ấn định rằng nếu các nhà sản xuất ngoài khối không thể cung cấp dữ liệu phát thải thực tế, họ buộc phải sử dụng “giá trị mặc định” với một biên độ cộng thêm lên đến 10% trong năm 2026. Việc này đẩy chi phí carbon của hàng hóa nhập khẩu lên một nấc thang mới.

Về phòng vệ thương mại, ngày 20/8, EC quyết định chấm dứt điều tra và không áp thuế chống bán phá giá đối với nhựa PET từ Việt Nam.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Chiến lược Chính sách Công Thương, Bộ Công Thương, sức ép vẫn còn. Bởi ngay sau đó, EU lập tức khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm ống đồng cuộn của Việt Nam.

Đồng thời, EU khởi động tham vấn mở rộng phạm vi áp dụng các biện pháp tự vệ và hạn ngạch nhập khẩu đối với các sản phẩm hạ nguồn từ thép.

Thách thức không hề nhỏ?

Đánh giá những tín hiệu mới từ EU, Viện Nghiên cứu Chiến lược Chính sách Công Thương cho rằng những quy định này đã đặt ra nhiều thách thức, nhưng đồng thời cũng tạo động lực chuyển đổi đối với các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Chủ yếu từ cơ chế CBAM của EU, áp lực này đang tạo động lực thúc đẩy Chính phủ và các bộ, ngành đẩy nhanh tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII, đặc biệt là hình thành thị trường tín chỉ carbon nội địa và phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời để xanh hóa lưới điện phục vụ công nghiệp xuất khẩu.

Bên cạnh đó, việc EC chính thức chấm dứt điều tra chống bán phá giá đối với nhựa PET là tín hiệu tích cực, giúp củng cố niềm tin và mở rộng dư địa để ngành nhựa Việt Nam gia tăng thị phần tại thị trường 450 triệu dân này.

Tuy nhiên, việc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phát đi tín hiệu tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất cao, dự kiến ở mức 2,5%, có thể kìm hãm đà phục hồi của tín dụng tiêu dùng tại châu Âu.

“Điều này tác động trực tiếp đến sức mua đối với các mặt hàng xuất khẩu không thiết yếu của Việt Nam như đồ gỗ nội thất, dệt may và da giày ở phân khúc trung, cao cấp”, Viện cho biết.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Chính sách Công Thương, trong ngắn hạn, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải đối mặt ngay với chi phí tuân thủ gia tăng và rủi ro thông quan phức tạp hơn.

Ngành thủy sản chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn về hệ thống quản lý và nhật ký đánh bắt; các nhóm hàng tiêu dùng như dệt may, da giày, nông sản chế biến và đồ gỗ chịu áp lực tăng chi phí đóng gói để đáp ứng quy định về bao bì tuần hoàn PPWR.

Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất thép và nhôm có thể phát sinh chi phí bắt buộc khi phải thuê đơn vị kiểm toán nhà kính độc lập để đáp ứng cơ chế CBAM.

Đáng chú ý, quy định CBAM với việc áp dụng “giá trị mặc định” phát thêm 10% có thể tạo sức ép trực tiếp lên biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp thâm dụng carbon như sắt thép, nhôm và xi măng của Việt Nam. Nếu không minh bạch được số liệu phát thải thực tế, các doanh nghiệp luyện kim trong nước có nguy cơ mất hoàn toàn lợi thế về giá rẻ.

Trong trung và dài hạn, các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn môi trường như IUU, PPWR, CBAM, cùng việc gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, sẽ dần thay thế các rào cản thuế quan truyền thống và trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh cũng như khả năng duy trì thị phần của hàng hóa Việt Nam tại EU.

Đặc biệt, quy định về bao bì bắt buộc loại bỏ hóa chất PFAS khỏi bao bì tiếp xúc thực phẩm buộc ngành công nghiệp đóng gói và các nhà máy chế biến thủy sản, nông sản của Việt Nam phải loại bỏ kho vật liệu cũ, đồng thời chịu thêm chi phí để chuyển đổi sang các màng bọc đơn vật liệu có giá đắt đỏ hơn.

“Quá trình này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực phải chuyển đổi toàn diện mô hình sản xuất theo hướng xanh hóa, hoàn thiện thiết kế bao bì tuần hoàn, nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng và đầu tư đổi mới công nghệ nhằm giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe của thị trường EU”, Viện nhấn mạnh.