EU mở cửa để Canada trở thành 'thành viên liên kết' đầu tiên

Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Nghị viện châu Âu Roberta Metsola đón Thủ tướng Mark Carney thăm EU. Ảnh: Reuters

Phát biểu trước Nghị viện châu Âu tại Strasbourg, Pháp ngày 16/9, trong Thông điệp Liên minh thường niên, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh rằng các mối quan hệ đối tác là “sự lựa chọn chiến lược” của châu Âu, đồng thời là phản ứng trước sự rạn nứt ngày càng sâu sắc của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

“Chúng ta nhìn thế giới bằng cùng một lăng kính, từ trí tuệ nhân tạo đến biến đổi khí hậu, từ Bắc Cực đến địa chính trị. Chúng ta đã sát cánh cùng nhau trong vấn đề Ukraine, quốc phòng, nguyên liệu thô và chuỗi cung ứng. Nhưng trên hết, châu Âu và Canada đều tin tưởng vào nền dân chủ”, bà von der Leyen tuyên bố.

Từ những nền tảng chung đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu bày tỏ mong muốn hợp tác với Canada để mở đường cho nước này trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU.

Bước chuyển đáng chú ý trong chính sách của EU

Đề xuất trên được xem là một thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận của EU. Trước đây, khối thường thận trọng với những mô hình thành viên linh hoạt và ưu tiên các khuôn khổ được quy định rõ trong hệ thống hiệp ước.

Khái niệm “thành viên liên kết” hiện chưa được quy định trong các hiệp ước của EU. Tháng 5 vừa qua, khi Đức đề xuất áp dụng quy chế tương tự đối với Ukraine như một bước đệm tiến tới trở thành thành viên đầy đủ, phản ứng của các nước EU nhìn chung còn dè dặt.

Tuyên bố dành cho Canada vì vậy có thể mở ra một mô hình hợp tác thể chế hoàn toàn mới giữa EU và các đối tác thân cận. Tuy nhiên, bà von der Leyen chưa nêu rõ quyền lợi, nghĩa vụ, cơ sở pháp lý và quy trình để một quốc gia có thể được công nhận là thành viên liên kết.

Thủ tướng Canada Mark Carney trước đó cho biết Ottawa đang tìm kiếm một “liên minh độc đáo” với EU, nhưng không có ý định gia nhập khối với tư cách thành viên đầy đủ. Ông Carney được bà von der Leyen mời tới Strasbourg và dự kiến có bài phát biểu riêng trước Nghị viện châu Âu ngày 17/9.

Hướng tới liên minh công nghệ, quốc phòng và năng lượng

Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu, EU và Canada sẽ tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ sản xuất, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản thiết yếu và năng lượng đến công nghiệp quốc phòng và Bắc Cực.

“Chúng ta sẽ hợp tác về sản xuất thông minh, thiết lập một liên minh công nghệ, tích hợp các nền tảng công nghiệp quốc phòng và đưa Bắc Cực trở thành một dự án hợp tác tiêu biểu”, bà von der Leyen nói.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh quan hệ Canada - Mỹ trải qua những biến động nghiêm trọng sau khi các cuộc đàm phán thương mại giữa hai bên đổ vỡ vào tháng trước, kéo theo hàng loạt biện pháp thuế quan trả đũa lẫn nhau. Chuyến công du châu Âu của Thủ tướng Carney phản ánh nỗ lực của Canada nhằm đa dạng hóa quan hệ đối tác và giảm mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Dù vậy, bà von der Leyen khẳng định quan hệ đối tác mới giữa EU và Canada “không nhằm chống lại bất kỳ ai”. Thông điệp này được xem là nỗ lực tránh làm gia tăng căng thẳng với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bối cảnh những rạn nứt thương mại và địa chính trị xuyên Đại Tây Dương đang ngày càng rõ nét.

Nếu được cụ thể hóa, quy chế “thành viên liên kết” dành cho Canada không chỉ nâng quan hệ EU - Canada lên một cấp độ mới mà còn có thể tạo tiền lệ cho cách EU xây dựng các vòng liên kết linh hoạt với những đối tác cùng chia sẻ giá trị, lợi ích an ninh và định hướng chiến lược.