EU rút lại đề xuất bắt đầu đàm phán về tư cách 'thành viên liên kết' cho Canada

Theo báo Guardian, dự thảo tuyên bố chung, vốn dự kiến ​​được công bố sau hội nghị thượng đỉnh ở Montreal trong các ngày 29 - 30/10, đã được điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ, chỉ đề cập đến “mối quan hệ ngày càng gắn kết hơn giữa Canada và EU, không bao gồm tư cách thành viên đầy đủ”.

Thủ tướng Canada Mark Carney (trái) và Chủ tịch Nghị viện châu Âu Roberta Metsola tại Strasbourg, Pháp vào tháng 9/2026. Ảnh: Anadolu

Tranh cãi bắt nguồn từ việc Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gây bất ngờ cho hầu hết mọi người khi tuyên bố trong bài phát biểu về tình hình liên minh hồi tháng trước rằng EU sẽ xem xét quy chế “thành viên liên kết” cho Canada.

Tuyên bố này từng được ca ngợi là một cột mốc lịch sử đối với EU, mở ra cơ hội cho một quốc gia ngoài khối có được mối quan hệ gắn kết chặt chẽ như vậy. Đây là điều chưa từng xảy ra kể từ khi Croatia gia nhập EU vào năm 2013. Trước đây, quy chế “thành viên liên kết” từng được cân nhắc cho các quốc gia như Ukraine, nhưng sau đó đã bị bác bỏ.

Động thái cũng được xem là tín hiệu cho thấy lời kêu gọi của Thủ tướng Canada Mark Carney tại hội nghị Davos hồi tháng 1 về việc các cường quốc tầm trung cần hợp tác với nhau đã bắt đầu mang lại kết quả.

Tuy nhiên, theo báo Guardian, trong một cuộc họp hôm 26/10, các đại sứ tại EU đã bày tỏ lo ngại về đề xuất đầy táo bạo trên, đồng thời cam kết tìm kiếm một giải pháp ngoại giao để rút lại đề xuất “thành viên liên kết” mà không gây khó xử cho bà Von der Leyen.

Italia đã đề xuất mô hình “thành viên liên kết theo đề nghị của Ủy ban châu Âu”, với các chi tiết cụ thể sẽ được các quốc gia thành viên thảo luận và thống nhất sau. Đức lại đưa ra một phương án khác, đề xuất sử dụng cụm từ “mối liên kết ngày càng chặt chẽ hơn giữa Canada” với EU.

Một nhà ngoại giao nhấn mạnh: “Dường như không ai được tham khảo ý kiến ​​về quy chế thành viên liên kết này, ngoại trừ các cộng sự thân cận nhất của bà Von der Leyen. Nhiều quốc gia thành viên, trong đó có Đức, đã tỏ ra không hài lòng. Tình huống này giống như việc cố gắng sửa một phi cơ ngay khi nó đang bay vậy”.

Phía Đức lập luận quy chế “thành viên liên kết” nên là một bước đệm tạm thời dành riêng cho các nước đang trên lộ trình trở thành thành viên chính thức, chẳng hạn như Ukraine hoặc Montenegro. Berlin đồng thời lưu ý quy chế như vậy hiện chưa có cơ sở pháp lý trong các hiệp ước hiện hành của EU.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng gọi đề xuất của EU về việc đưa Canada trở thành “thành viên liên kết” là “nực cười”. Ông Trump cũng cảnh báo nếu coi động thái này là một “hành động thù địch”, Mỹ có thể sẽ ngừng giao thương với châu Âu trong “nhiều lĩnh vực”.