EVFTA: Gần một nửa kim ngạch 30 năm được tạo ra trong vòng 6 năm qua

Ông Trần Ngọc Quân, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và châu Âu.

Sáu năm là con số khá ngắn so với 36 năm quan hệ ngoại giao chính thức, nhưng đủ để tái định hình toàn bộ hành lang thương mại giữa một nền kinh tế đang nổi ở Đông Nam Á và thị trường đơn nhất lớn nhất thế giới.

Số liệu từ Tổng cục Hải quan Việt Nam và Tổng cục Thống kê cho thấy tổng kim ngạch thương mại tích lũy Việt Nam - EU từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026 đạt 900 tỷ USD. Trong số đó, 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% toàn bộ kim ngạch của ba thập kỷ, được tạo ra chỉ trong sáu năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực. Nói cách khác, gần một nửa thành quả thương mại của 30 năm quan hệ được dồn vào 6 năm gần nhất.

Tại Brussels, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và châu Âu đánh giá xu hướng tăng trưởng duy trì đà bền vững. Nếu năm 2019, thời điểm trước khi hiệp định có hiệu lực, kim ngạch thương mại hai chiều dừng ở mức 49,8 tỷ USD. Đến cuối năm 2025, con số này tăng lên 74 tỷ USD.

Riêng sáu tháng đầu năm 2026, tổng thương mại hai chiều đã đạt 41,7 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 31,8 tỷ USD và nhập khẩu từ EU đạt 9,9 tỷ USD. Thặng dư thương mại sáu tháng của Việt Nam đạt 22 tỷ USD, vượt cả con số thặng dư cả năm 2019 trước khi hiệp định có hiệu lực (21,7 tỷ USD).

Bưởi diễn của Việt Nam được bà con người Việt tại châu Âu ưa chuộng.

Ông Trần Ngọc Quân, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và châu Âu, cho biết EVFTA là hiệp định thế hệ mới được EU đánh giá là một trong những FTA thành công nhất và được sử dụng làm mô hình cho các hiệp định FTA của EU với các đối tác sau này.

Xét tổng thể, EVFTA đã đem lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên, việc tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn khó khăn do COVID-19, xung đột khu vực hay điều chỉnh thương mại của Hoa kỳ đã được xem là dấu hiệu của hợp tác tích cực, đảm bảo nguồn cung và hàng hóa thiết yếu cho EU, đáp ứng đúng chính sách của EU là khai thác các FTA để đảm bảo nguồn cung ứng đầu cho sản xuất và hàng hóa tiêu dùng.

Ở chiều ngược lại, EVFTA giúp người dân Việt Nam cũng có cơ hội được tiếp cận hàng hóa, công nghệ chất lượng cao của EU với chi phí hợp lý. Chính những nền tảng này đã góp phần không nhỏ thúc đẩy dòng chảy thương mại trong giai đoạn mới khi Việt Nam đang nỗ lực bước vào Kỷ nguyên vươn mình và quan hệ Việt Nam – EU được nâng tầm đối tác chiến lược toàn diện.

Ở cấp độ doanh nghiệp, cộng đồng doanh nghiệp đều cho thấy hiệp định đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý 2/2026 của EuroCham, 68% doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thương mại Việt Nam–EU dưới hình thức nhập khẩu, xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi cung ứng khu vực.

Trong số các doanh nghiệp đang hoạt động trong hành lang thương mại này, 50% đã hưởng lợi trực tiếp từ ưu đãi thuế quan EVFTA. Hai phần ba trong số đó ghi nhận khoản tiết kiệm chi phí thực chất: đa số tiết kiệm từ 5–15% nhờ giảm thuế, trong khi 11% đạt mức tiết kiệm vượt 30%.

Văn phòng Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU đánh giá năm 2026, năm đầu tiên triển khai Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện EU–Việt Nam được nâng cấp hồi tháng 1/2026, là thời điểm bản lề để đưa thương mại song phương lên một giai đoạn mới về chất và là thời điểm quan trọng để hàng hóa và dịch vụ Việt Nam khẳng định chỗ đứng là một trong 3 đối tác châu Á có hiệp định thương mại tự do với EU. Đây cũng là giai đoạn Việt Nam đẩy mạnh quảng bá hình ảnh và tăng cường hợp tác với EU trước khi một số đối thủ cạnh tranh cũng bước vào FTA với EU.

Bưởi da xanh của Việt Nam cạnh các loại trái cây nhập khẩu khác.

Thương vụ đang triển khai các chuỗi hoạt động xúc tiến trọng điểm: kết nối doanh nghiệp Bỉ và châu Âu với Chương trình Vietnam International Sourcing vào tháng 9, tổ chức đoàn doanh nghiệp tại vùng Flandre và Wallonie tham dự sự kiện kinh tế xanh tại Việt Nam vào tháng 10-11. Đặc biệt, lần đầu tiên Việt Nam sẽ tham dự Tuần lễ Hydrogen châu Âu tại Brussels vào tháng 10/2026, dấu mốc mới trong hợp tác năng lượng sạch và chuyển đổi xanh với EU.

Bước sang năm thứ 7, EVFTA đạt một cột mốc thuế quan quan trọng: EU hoàn tất lịch trình tự do hóa thuế quan, mở ra khả năng tiếp cận thị trường miễn thuế cho 99% hàng xuất khẩu của Việt Nam, mức cam kết cao nhất mà EU từng dành cho một đối tác thương mại ở Đông Nam Á. Phía Việt Nam sẽ tiếp tục lộ trình giảm thuế đối với hàng nhập khẩu từ EU cho đến năm 2030 theo cam kết 10 năm của hiệp định.

Tuy nhiên, khi các hàng rào thuế quan dần được dỡ bỏ, những rào cản phi thuế quan lại nổi lên như thách thức chủ chốt tiếp theo. Theo Thương vụ, một số doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tận dụng ưu đãi EVFTA cho rằng nguyên nhân nằm ở việc chuyển dịch chính sách của EU với nhiều chính sách yêu cầu các tiêu chuẩn, quy chuẩn và thủ tục chặt chẽ trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Một phần khác doanh nghiệp gặp khó với các yêu cầu về Quy tắc Xuất xứ và Giấy chứng nhận Xuất xứ. Một mặt nhiều doanh nghiệp EU luôn vận động Việt Nam áp dụng tự chứng nhận xuất xứ với hàng hóa EVFTA, nhưng đồng thời, khi thương mại tăng trưởng, một số doanh nghiệp của EU chưa thích ứng cạnh tranh lại đặt vấn đề kiểm soát xuất xứ, giám sát chặt việc cấp chứng nhận xuất xứ.

Ông Quân nhấn mạnh "Năng lực cạnh tranh xuất khẩu của Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào việc tuân thủ các tiêu chuẩn xanh của châu Âu, từ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), Quy định Chống Phá rừng EU (EUDR) cho đến các yêu cầu về chuỗi cung ứng bền vững, thiết kế sinh thái, tái chế sản phẩm dư thừa, quá hạn sử dụng. Những quy định này không còn là rào cản phi thuế quan tùy chọn mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để tham gia thị trường EU".

Về đầu tư, mặc dù thương mại hàng hóa tăng nhanh, FDI từ châu Âu vào Việt Nam vẫn tăng trưởng thận trọng hơn do nhà đầu tư châu Âu đặt yêu cầu cao về tính ổn định pháp lý và cơ chế giải quyết tranh chấp. Đây là lý do Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU–Việt Nam (EVIPA) vẫn là ưu tiên chiến lược song phương: việc 27 quốc gia thành viên EU hoàn tất phê chuẩn EVIPA sẽ tạo ra nền tảng pháp lý vững chắc để thu hút dòng vốn chất lượng cao của châu Âu vào năng lượng sạch, hạ tầng kỹ thuật số và sản xuất công nghệ cao tại Việt Nam.