EVN lãi khủng nhưng vẫn lỗ: Chỉ rõ thắc mắc 'có giảm giá điện?'

Theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ghi nhận lợi nhuận sau thuế hợp nhất năm 2025 đạt 51.881 tỷ đồng, qua đó xóa hết khoản lỗ lũy kế trên báo cáo tài chính hợp nhất. Còn ở cấp Công ty mẹ EVN, năm 2025 đạt lợi nhuận sau thuế 39.762 tỷ đồng, nhưng đến cuối năm vẫn còn lỗ lũy kế 5.611 tỷ đồng.

Thông tin này ngay lập tức thu hút sự chú ý của dư luận. Nhiều ý kiến đặt ra, với mức lợi nhuận lớn như vậy, EVN có thể xem xét giảm giá điện trong thời gian tới hay không?

PV VietNamNet đã trao đổi với ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) xung quanh câu chuyện lỗ - lãi của EVN và việc tăng, giảm giá điện.

- Khoản lỗ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam trong giai đoạn 2022-2023 từng thu hút nhiều sự quan tâm của dư luận. Theo ông, cần nhìn nhận bản chất của những khoản lỗ này như thế nào?

Chuyên gia Nguyễn Tiến Thỏa: Từ kết quả kiểm toán hoạt động sản xuất, kinh doanh của EVN trong những năm qua cho thấy khoản lỗ ghi nhận là khá lớn. Cụ thể, năm 2022 EVN lỗ gần 20.747 tỷ đồng và năm 2023 lỗ khoảng 26.772 tỷ đồng.

Xét về hình thức, đây có thể được coi là khoản lỗ. Tuy nhiên, nếu nhìn từ nguyên nhân phát sinh thì việc mặc nhiên cho rằng đây là khoản lỗ do hoạt động sản xuất, kinh doanh yếu kém của doanh nghiệp là chưa chính xác.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam. Ảnh: Phạm Hải

Nếu nhìn đúng bản chất, có thể xem đây là hệ quả của tình trạng thâm hụt dòng tiền do một số chi phí chưa được phản ánh đầy đủ vào giá điện. Nguyên nhân xuất phát từ việc nhiều khoản chi phí đã phát sinh nhưng phải “gác lại”, chưa được tính vào giá điện.

Điều này xảy ra trong giai đoạn 2022-2023, khi Nhà nước chủ động điều tiết giá điện ở mức thấp hơn chi phí đã được tính đúng, tính đủ nhằm phục vụ các mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội.

Năm 2022, giá thành sản xuất, kinh doanh điện tăng 9,2%, song giá điện bán lẻ bình quân không tăng. Năm 2023, giá thành sản xuất điện cao hơn giá bán điện bình quân 178 đồng/kWh. Qua hai lần điều chỉnh giá điện (ngày 4/5 tăng 3% và ngày 4/11 tăng 4,5%) thì tổng mức tăng chỉ 142,35 đồng/kWh.

Sự chênh lệch giữa chi phí sản xuất điện đã được tính đúng, tính đủ với mức giá bán điện thực tế xuất phát từ việc một số khoản chi phí hợp lý, hợp lệ chưa được phản ánh đầy đủ vào giá điện.

Đây là yêu cầu của công tác điều hành vĩ mô trong những giai đoạn đặc biệt, khi cần kiểm soát tốc độ tăng giá điện. Và chính điều này đã tạo ra tình trạng thâm hụt dòng tiền của ngành điện, nhưng đồng thời cũng góp phần hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô.

- Sau nhiều năm gặp khó khăn về tài chính, EVN bất ngờ báo lãi hợp nhất gần 52.000 tỷ đồng trong năm 2025. Ông đánh giá như thế nào về kết quả kinh doanh này và nó phản ánh điều gì về tình hình tài chính của tập đoàn?

Năm 2025, hoạt động sản xuất, kinh doanh điện có nhiều thuận lợi hơn so với các năm trước. Kết quả tích cực này đến từ việc cơ cấu nguồn điện có sự thay đổi theo hướng tăng tỷ trọng các nguồn điện có giá thành thấp và giảm huy động các nguồn điện có giá thành cao.

Trong cơ cấu nguồn điện, tỷ trọng thủy điện - nguồn điện có chi phí thấp - tăng từ 29,79% năm 2024 lên 34,31% năm 2025. Ngược lại, tỷ trọng các nguồn điện có giá thành cao hơn giảm, trong đó nhiệt điện than giảm 4,22%, nhiệt điện khí tự nhiên giảm 1,12%.

Bên cạnh đó, giá nhiều loại nhiên liệu đầu vào cho sản xuất điện đều giảm, như: than nhập khẩu giảm từ 15,6-21,9% tùy loại; dầu thô Brent giảm 14,4%; dầu HFSO giảm 10,7%; dầu DO giảm 5,8%; giá than trong nước cũng giảm đáng kể.

Ngoài ra, giá điện được điều chỉnh tăng 4,8% từ ngày 10/5/2025, cùng với việc tiết giảm 10% chi phí thường xuyên và gia tăng doanh thu từ các hoạt động liên quan đến sản xuất, kinh doanh điện đã góp phần cải thiện đáng kể kết quả kinh doanh.

Các yếu tố trên giúp ngành điện có lãi trong năm 2025. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa lợi nhuận trên báo cáo tài chính hợp nhất và lợi nhuận của riêng công ty mẹ EVN để tránh hiểu sai bản chất vấn đề.

Hết năm 2025, công ty mẹ EVN vẫn còn lỗ lũy kế 5.611 tỷ đồng. Ảnh: Hoàng Giám

Theo quy định của pháp luật về kế toán, báo cáo tài chính hợp nhất được lập trên cơ sở hợp nhất báo cáo tài chính của công ty mẹ EVN và các công ty con mà EVN nắm quyền kiểm soát. Báo cáo này phản ánh tình hình tài chính của toàn tập đoàn như một doanh nghiệp thống nhất. Trong khi đó, công ty mẹ EVN và từng công ty con vẫn có báo cáo tài chính riêng.

Theo số liệu kiểm toán, lợi nhuận hợp nhất sau thuế của toàn tập đoàn năm 2025 đạt 51.881 tỷ đồng và không còn lỗ lũy kế hợp nhất. Còn lợi nhuận sau thuế của riêng công ty mẹ EVN là 39.762 tỷ đồng. Song công ty mẹ vẫn còn lỗ lũy kế khoảng 5.611 tỷ đồng.

- Sau khi EVN công bố kết quả kinh doanh khả quan và xóa hết lỗ lũy kế hợp nhất, có ý kiến cho rằng giá điện cần được xem xét giảm tương ứng. Ông nhìn nhận thế nào về quan điểm này?

Như đã đề cập, toàn Tập đoàn Điện lực Việt Nam (bao gồm công ty mẹ EVN và các công ty con) đã có lãi và không còn lỗ lũy kế hợp nhất. Tuy nhiên, riêng công ty mẹ EVN vẫn còn lỗ lũy kế khoảng 5.611 tỷ đồng.

Phải nhấn mạnh rằng đây chính là khoản chi phí “gác lại” chưa được phân bổ đầy đủ vào giá điện trong các năm trước. Nếu toàn bộ khoản chi phí này được đưa vào giá điện thì giá bán điện hiện hành vẫn thấp hơn giá thành sản xuất điện được tính đúng, tính đủ.

Nói cách khác, giá điện hiện nay vẫn chưa bảo đảm đầy đủ nguyên tắc bù đắp chi phí sản xuất hợp lý và tạo ra mức lợi nhuận phù hợp theo cơ chế thị trường. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tích lũy nguồn lực để doanh nghiệp tái đầu tư, phát triển nguồn điện và lưới điện

Vì vậy, theo tôi, ở thời điểm hiện nay vẫn chưa hội tụ đầy đủ các điều kiện cần thiết để xem xét giảm giá bán điện như một số ý kiến đề xuất.