FDI thế hệ mới cần tạo giá trị cộng hưởng với doanh nghiệp Việt

Diễn đàn được tổ chức ngày 13/5 dưới sự chỉ đạo nội dung của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam chủ trì tổ chức. Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ đã tham dự và phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn.

Từ thu hút vốn sang lựa chọn dòng vốn chất lượng cao

Tại diễn đàn, các đại biểu tập trung thảo luận vào 2 nhóm vấn đề chính. Một là, đánh giá cơ hội và khả năng thu hút thành công nguồn vốn đầu tư nước ngoài thế hệ mới, đặc biệt trong các lĩnh vực Việt Nam đang ưu tiên. Hai là, các nhóm giải pháp nhằm phát huy hiệu quả và lan tỏa giá trị của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài sang khu vực trong nước, thực thi cam kết chuyển giao công nghệ, tăng tỉ lệ nội địa hóa và sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ đã tham dự và phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển dịch sâu sắc với biến động nhanh, phức tạp và khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng. Xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu và công nghệ chiến lược đang làm thay đổi căn bản phương thức cạnh tranh và hợp tác kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, cạnh tranh thu hút đầu tư quốc tế cũng thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu là chi phí lao động thấp và ưu đãi đầu tư, thì hiện nay các nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn tới chất lượng thể chế, tính ổn định chính sách, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lượng xanh, hạ tầng dữ liệu, năng lực đổi mới sáng tạo và độ tin cậy ổn định của môi trường đầu tư.

"Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội rất lớn để tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, chuyển đổi và làm mới động lực tăng trưởng dựa trên ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tư nhân", Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nói.

Phó Thủ tướng cho biết, khu vực đầu tư nước ngoài là điểm sáng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Đến nay Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD. Vốn thực hiện lũy kế đạt khoảng 357,6 tỷ USD. Khu vực FDI hiện đóng góp khoảng trên 20% GDP, khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

Trong bối cảnh dòng vốn FDI toàn cầu suy giảm tại nhiều khu vực, Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí trong nhóm các quốc gia thu hút FDI hàng đầu ASEAN.

Theo Phó Thủ tướng, điều này phản ánh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp quốc tế đối với triển vọng phát triển ổn định chính trị-xã hội và môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam. Đặc biệt trong những năm gần đây, Việt Nam là địa điểm ghi nhận sự hiện diện và mở rộng đầu tư của nhiều tập đoàn lớn trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ cao, năng lượng, logistics, tài chính, đổi mới sáng tạo và dịch vụ hiện đại. Qua đó góp phần hình thành các hệ sinh thái sản xuất và chuỗi cung ứng mới tại Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cho rằng, chất lượng và hiệu quả liên kết giữa khu vực FDI với khu vực kinh tế trong nước vẫn chưa đạt được như kỳ vọng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn tham gia ở phân khúc giá trị gia tăng thấp, tỉ lệ nội địa hóa trong một số ngành công nghiệp còn hạn chế. Năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước còn chưa theo kịp yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Toàn cảnh diễn đàn

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt của Việt Nam luôn coi khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng không thể thiếu của nền kinh tế quốc gia, được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam chuyển mạnh tư duy từ thu hút FDI đại trà sang hợp tác đầu tư có chọn lọc, chất lượng, hiệu quả và bền vững.

"Chúng tôi không chỉ đánh giá và quan tâm nhà đầu tư mang bao nhiêu vốn vào Việt Nam, mà quan trọng hơn là mang công nghệ gì, tạo ra giá trị gia tăng gì, đào tạo được nguồn nhân lực ra sao, kết nối được bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, đóng góp như thế nào cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. FDI thế hệ mới không chỉ đến Việt Nam để sản xuất, để khai thác thị trường, mà cần cùng Việt Nam tạo ra giá trị mới, năng lực mới và vị thế mới trong chuỗi giá trị toàn cầu", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, nhiều tổ chức tài chính quốc tế đánh giá Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới với nhu cầu vốn quy mô lớn cho hạ tầng, logistics, công nghệ và chuyển đổi năng lượng.

Trong phần tham luận, đại diện UOB Vietnam cho rằng Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời hướng tới thu hút khoảng 40-50 tỷ USD vốn FDI đăng ký mỗi năm và 30-40 tỷ USD vốn giải ngân hàng năm.

UOB đánh giá Việt Nam đang nổi lên như một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn ASEAN nhờ nền kinh tế năng động, chính sách ổn định và vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực. Ngân hàng này hiện có 430 văn phòng và chi nhánh tại 19 thị trường. Đáng chú ý, trung tâm FDI của UOB tại Việt Nam trong 5 năm qua đã hỗ trợ hơn 400 doanh nghiệp mở rộng hoạt động vào Việt Nam, với tổng vốn đầu tư cam kết khoảng 9 tỷ SGD và dự kiến tạo ra khoảng 60.000 việc làm.

Trong khi đó, VinaCapital cho rằng Việt Nam đang đối mặt khoảng trống vốn lên tới 1,5 nghìn tỷ USD cho các mục tiêu phát triển dài hạn. Theo quỹ đầu tư này, nhu cầu vốn sẽ tập trung vào hạ tầng giao thông, logistics, công nghiệp hóa, đô thị hóa, năng lượng và hạ tầng số. VinaCapital nhận định Việt Nam cần huy động mạnh hơn nguồn vốn tư nhân và vốn quốc tế để thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới. Quỹ này đồng thời nhấn mạnh việc đa dạng hóa nguồn vốn sẽ giúp tăng ổn định kinh tế, giảm áp lực lên ngân sách và nâng hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Liên kết giữa FDI và doanh nghiệp nội địa vẫn là “điểm nghẽn”

Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều tại diễn đàn là mức độ liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế. Ông Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho biết, số doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa nhiều; hoạt động chuyển giao công nghệ và hiệu ứng lan tỏa từ khu vực FDI sang khu vực kinh tế trong nước chưa đạt như kỳ vọng.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp nội địa còn gặp khó khăn về công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực quản trị để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, trong khi phần lớn doanh nghiệp FDI vẫn vận hành chuỗi cung ứng tương đối khép kín và phụ thuộc nhiều vào hệ sinh thái bên ngoài.

Từ thực tế đó, ông Hoàng Văn Cường cho rằng định hướng của Việt Nam trong giai đoạn tới là hình thành “thế hệ FDI mới”, không chỉ mang vốn đầu tư mà còn mang theo công nghệ, tri thức và năng lực quản trị hiện đại, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước để cùng phát triển. Quan điểm này cũng được đại diện VinaCapital đề cập trong tham luận khi cho rằng tỷ lệ nội địa hóa của Việt Nam hiện chỉ khoảng một phần ba, trong khi năng suất lao động mới bằng khoảng một nửa Thái Lan.

Theo các chuyên gia, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực quản trị, công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu quốc tế

Để đón dòng vốn FDI thế hệ mới, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ sẽ tập trung triển khai một số định hướng lớn trong thời gian tới. Trong đó, Việt Nam sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao hơn; cắt giảm thực chất thủ tục hành chính; thúc đẩy số hóa và nâng cao hiệu quả cơ chế một cửa.

Việt Nam cũng ưu tiên thu hút các dự án trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu mới, logistics hiện đại và dịch vụ tài chính. Song song với đó là chiến lược phát triển doanh nghiệp trong nước và công nghiệp hỗ trợ nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đang quyết liệt triển khai các dự án hạ tầng chiến lược về giao thông, logistics, năng lượng và hạ tầng dữ liệu; đồng thời thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ chiến lược.

“Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt mục tiêu đó, Việt Nam cần một mô hình tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và sự cộng hưởng hiệu quả giữa các khu vực kinh tế”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.