FDI thế hệ mới: 'Xương sống' cho khát vọng thịnh vượng 2045

FDI thế hệ mới: Hợp lực để bứt phá

Đó chính là lộ trình mới được các nhà hoạch định chính sách và giới tinh hoa kinh tế đã cùng phác thảo tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026 (Vietnam Connect Forum 2026) ngày 13/5.

Phát biểu tại phiên làm việc sáng ngày 13/5, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị đã tái khẳng định một trục tọa độ chiến lược: Việt Nam đang đứng trước vận hội lịch sử để trở thành nước phát triển vào năm 2045. Tuy nhiên, để hiện thực hóa "kỳ tích Sông Hồng" trong kỷ nguyên mới, bài toán không còn nằm ở việc thu hút vốn bằng mọi giá, mà là nghệ thuật phối hợp giữa nội lực và ngoại lực.

Quang cảnh Diễn đàn Nhịp cầu phát triển Việt Nam 2026. Ảnh: Việt Dũng

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới đầy biến động, Việt Nam đã xây dựng được một nền tảng hạ tầng cứng tương đối đồng bộ. Từ những đại dự án như sân bay quốc tế Long Thành đến mạng lưới cao tốc xuyên suốt, "phần xác" của nền kinh tế đã cơ bản thành hình. Nhưng như ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, yếu tố con người mới là tài sản lớn nhất, là "phần hồn" quyết định khả năng hấp thụ dòng vốn chất lượng cao.

Một thông điệp mang tính thức tỉnh tại diễn đàn đến từ ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) khi ông cảnh báo về sự ám ảnh đối với những con số "tỉ USD".

Trong nhiều thập kỷ, chúng ta thường lấy quy mô vốn đăng ký làm thước đo thành công, nhưng thực tế cho thấy, giá trị thực sự nằm ở công nghệ, tri thức và khả năng lan tỏa.

"Việt Nam càng tự chủ, càng tự lực thì thu hút FDI càng hiệu quả", ông Jaspaert nhận định. Đây là một quan điểm sắc sảo: Ngoại lực chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nội lực đủ mạnh để đối ứng.

Việt Nam cần những hệ sinh thái đầu tư đa dạng đóng vai trò như một lá chắn kinh tế, tập trung vào năng lượng sạch và chuyển giao công nghệ lõi thay vì chỉ dừng lại ở các dự án gia công thâm dụng lao động giá rẻ.

Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Anh quốc, ông Denzel Eades (Chủ tịch BritCham) đã chạm đến một điểm nghẽn then chốt: Nguồn vốn. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, thị trường vốn nội địa khó lòng tải hết nhu cầu khổng lồ của nền kinh tế. Việc kết hợp hiệu quả giữa dòng vốn trong nước và quốc tế không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.

Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị - Ảnh: Vneconomy

Tuy nhiên, dòng vốn quốc tế luôn đi kèm với sự khắt khe về môi trường pháp lý. Ông Eades nhấn mạnh, sự minh bạch, tính nhất quán và khả năng dự báo của chính sách chính là thỏi nam châm bền vững nhất.

Nhà đầu tư không chỉ cần một thị trường tiềm năng, họ cần một môi trường mà ở đó pháp luật được thực thi hiệu quả, giúp họ an tâm gắn bó lâu dài thay vì những dự án lướt sóng.

Từ góc độ của Hàn Quốc, một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam, ông Ko Tae Yeon (Chủ tịch KoCham) đã thẳng thắn chỉ ra những "điểm đau" cụ thể trong quan hệ đối tác này. Sự chậm trễ trong các thủ tục tài chính, đặc biệt là hoàn thuế, đang trực tiếp bào mòn dòng tiền của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, bài toán nội địa hóa vẫn là một nỗi trăn trở lớn. Con số 20% tỷ lệ nội địa hóa hiện tại vẫn quá khiêm tốn so với tiềm năng của một quốc gia đang hướng tới công nghiệp hiện đại. Để thu hẹp khoảng cách này, Việt Nam cần một chiến lược hỗ trợ doanh nghiệp nội địa đạt chuẩn quốc tế một cách thực chất, thay vì những khẩu hiệu chung chung.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo (AI) và các ngành công nghệ mới, ông Ko Tae Yeon đề xuất một cơ chế Sandbox (khung quản lý thử nghiệm). Đây là chìa khóa để các cơ quan quản lý thích ứng nhanh với các mô hình kinh doanh chưa có tiền lệ, tạo dư địa cho sáng tạo và giúp nhà đầu tư quyết định nhanh chóng hơn.

Khi nội lực được bồi đắp bằng giáo dục, đào tạo và sự tự lực, kết hợp với ngoại lực mang tính dẫn dắt và công nghệ cao, Việt Nam sẽ không chỉ là điểm đến của dòng vốn, mà sẽ trở thành một mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026 không chỉ là nơi kết nối những con số, mà là nơi kết nối những khát vọng lớn lao vì một Việt Nam hùng cường.

Hành trình từ gia công sang tự chủ chiến lược

Tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026, một thông điệp đanh thép đã được gửi đi: Việt Nam không còn chấp nhận vai trò "bến đỗ" của những dòng vốn FDI thuần túy tận dụng nhân công giá rẻ. Kỷ nguyên mới đòi hỏi một thế hệ FDI mới, nơi sự cộng sinh giữa doanh nghiệp ngoại và nội lực quốc gia trở thành động cơ chính đưa Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình.

Dù Việt Nam đã đạt được những thành tựu rực rỡ trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, nhưng một thực tế nghiệt ngã đã được phơi bày tại diễn đàn: Sự liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn lỏng lẻo.

Ông Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đã thẳng thắn chỉ ra rằng phần lớn doanh nghiệp FDI vẫn vận hành trong những chuỗi cung ứng tương đối khép kín, phụ thuộc chặt chẽ vào hệ sinh thái có sẵn từ bên ngoài thay vì bén rễ vào thị trường nội địa.

Hệ quả là, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và quản trị từ khối FDI sang khu vực kinh tế trong nước vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Số lượng doanh nghiệp Việt Nam đủ sức chen chân sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trong khi đó, đa số doanh nghiệp nội địa vẫn đang loay hoay trong vòng xoáy khó khăn về vốn, công nghệ lạc hậu và năng lực quản trị chưa tương xứng với các tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế.

Quan điểm về một thế hệ FDI mới đã nhận được sự đồng thuận lớn từ các chuyên gia. Theo đó, dòng vốn vào Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ đơn thuần là tiền tệ, mà phải là vốn tri thức.

Đó là những dự án mang theo công nghệ nguồn, năng lực quản trị hiện đại và đặc biệt là tinh thần sẵn sàng đồng hành, dẫn dắt các nhà thầu phụ trong nước cùng lớn mạnh.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại diễn đàn - Ảnh: Vneconomy.

Để đón dòng vốn FDI thế hệ mới, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ sẽ tập trung triển khai một số định hướng lớn trong thời gian tới. Trong đó, Việt Nam sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao hơn; cắt giảm thực chất thủ tục hành chính; thúc đẩy số hóa và nâng cao hiệu quả cơ chế một cửa.

Việt Nam cũng ưu tiên thu hút các dự án trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu mới, logistics hiện đại và dịch vụ tài chính. Song song với đó là chiến lược phát triển doanh nghiệp trong nước và công nghiệp hỗ trợ nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đang quyết liệt triển khai các dự án hạ tầng chiến lược về giao thông, logistics, năng lượng và hạ tầng dữ liệu; đồng thời thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ chiến lược.