FREYJA: hệ thống phòng không Ukraine dẫn dắt cùng 11 nước, tên lửa FP-7.X chưa đánh chặn đạn đạo

Ukraine cho biết tên lửa và bệ phóng FREYJA đã sẵn sàng, nhưng tốc độ Mach 6,5 mới là mục tiêu thiết kế và hệ thống chưa bắn hạ được mục tiêu đạn đạo nào.

Ngày 13/11, Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố tên lửa và bệ phóng của hệ thống phòng không FREYJA đã sẵn sàng. Đây là lá chắn chống tên lửa đạn đạo do Ukraine dẫn dắt, hiện có 11 nước tham gia. Kiev muốn có thêm một lớp phòng thủ rẻ hơn, sản xuất được nhiều hơn để bớt phụ thuộc vào Patriot của Mỹ. Tuy nhiên, FREYJA chưa bắn hạ mục tiêu đạn đạo nào, còn tốc độ Mach 6,5 mới là mục tiêu thiết kế.

Tiến triển mới của dự án FREYJA

Theo Kyiv Post, ông Zelensky đã nghe báo cáo về radar do Đan Mạch chế tạo cho FREYJA. Đây là bộ phận đầu tiên từ phía đối tác hoàn thành. “Nhìn chung, tên lửa của chúng ta đã sẵn sàng. Đó là điều quan trọng nhất”, ông nói.

Phát biểu tại Quốc hội Đan Mạch ngày 11/11, ông cho biết chương trình đã có 11 nước tham gia. Một văn phòng FREYJA cũng sắp mở tại Copenhagen.

Tên lửa đánh chặn FP-7.X

Tên lửa đánh chặn của FREYJA mang tên FP-7.x, do công ty tư nhân Fire Point của Ukraine phát triển. Doanh nghiệp này nổi tiếng với UAV tầm xa FP-1 và tên lửa hành trình Flamingo. FP-7.x là phiên bản nhanh hơn của FP-7, mẫu tên lửa đạn đạo tấn công mặt đất có đầu đạn 200 kg và tầm bắn 250 km theo trang web của Fire Point. Theo Defense Express, FP-7 lại phát triển từ tên lửa phòng không 48N6 thời Liên Xô, loại đạn dùng trên S-300 và S-400.

Trên đường bay, tên lửa dẫn đường quán tính và nhận hiệu chỉnh qua tín hiệu vô tuyến. Ở pha cuối, nó dự kiến dùng đầu dò kép kết hợp hồng ngoại với radar. Fire Point chưa công bố cách kết hợp hai phương thức này. Hồi tháng 8, công ty cho biết đang chờ đầu dò hồng ngoại của Diehl Defence (Đức). Diehl xác nhận có đàm phán nhưng không nêu chi tiết.

Các thông số trên đều do nhà phát triển công bố, chưa được kiểm chứng độc lập. CEO Fire Point Iryna Terekh thừa nhận đầu đạn phân mảnh khó bảo đảm phá hủy hoàn toàn đầu đạn tên lửa đạn đạo, khiến nó vẫn có thể rơi xuống và phát nổ. Vì vậy, công ty dự định phát triển phiên bản đánh chặn bằng va chạm trực tiếp.

Vì sao Iskander-M khó đánh chặn

Mục tiêu chính của FREYJA là tên lửa đạn đạo như Iskander-M của Nga. Theo tình báo quân đội Ukraine (HUR), bản 9M723-1 có tầm bắn tới 390 km và mang đầu đạn 450 kg. Tên lửa 9M723 đạt tốc độ tối đa 2.600 m/s ở đầu giai đoạn cuối, rồi giảm còn khoảng 1.300 - 1.400 m/s khi gần mục tiêu, vẫn nhanh gấp khoảng 4 lần âm thanh.

Ngoài ra, Iskander bay theo quỹ đạo bán đạn đạo và có thể cơ động, nên điểm đánh chặn rất khó tính trước. Trong khi đó, phần lớn UAV tấn công và tên lửa hành trình bay dưới tốc độ âm thanh.

Tổ hợp Iskander-M của Nga phóng tên lửa đạn đạo tại trường bắn Kapustin Yar. Ảnh: Nguồn mở

Tổ hợp Iskander-M của Nga phóng tên lửa đạn đạo tại trường bắn Kapustin Yar. Ảnh: Nguồn mở

Bài toán thiếu đạn và chi phí

Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, phòng không nước này chỉ bắn hạ 29 trên 195 tên lửa thuộc nhóm đạn đạo trong tháng 7/2026. Nhóm này gồm Iskander-M, KN-23 của Triều Tiên và cả 48N6DM, tên lửa phòng không của S-400 được Nga chuyển sang đánh mục tiêu mặt đất. Bộ này thừa nhận tình trạng thiếu đạn đánh chặn ở mức nghiêm trọng.

Về chi phí, Reuters ước tính mỗi tên lửa PAC-3 có giá khoảng 3,8 triệu USD. Fire Point đặt mục tiêu sản xuất FP-7.X với giá dưới 1 triệu euro mỗi quả, sản lượng 2.000 quả mỗi năm. Để so sánh, Lockheed Martin đã bàn giao 620 tên lửa PAC-3 MSE trong năm 2025 và hướng tới công suất 2.000 quả mỗi năm vào cuối năm 2030. Dù cùng mục tiêu sản lượng, Fire Point vẫn phải chứng minh khả năng sản xuất hàng loạt với mức giá đã công bố.

FREYJA cũng chưa thể thay thế hoàn toàn Patriot. The Insider nhận định FP-7.X có thiết kế gần với PAC-2 GEM-T, loại dùng đầu đạn nổ phân mảnh thay vì đánh chặn bằng va chạm trực tiếp như PAC-3 MSE. Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 23/9, ông Zelensky khẳng định FREYJA sẽ bổ sung cho Patriot và SAMP/T, giúp Ukraine có thêm tên lửa đánh chặn với số lượng lớn hơn và chi phí thấp hơn.

Cấu trúc hệ thống và tiến độ thử nghiệm

Ông Zelensky ví FREYJA như một bộ Lego với các thành phần do nhiều nước cùng phát triển. Ukraine phụ trách tên lửa, bệ phóng và tích hợp hệ thống, còn các đối tác cung cấp radar, thiết bị dẫn đường và kinh phí. Tháng 6, Hensoldt (Đức) ký biên bản ghi nhớ với Fire Point về việc cung cấp radar TRML-4D, có khả năng theo dõi khoảng 1.500 mục tiêu. Reuters cho biết Kongsberg của Na Uy đang phát triển trung tâm chỉ huy, nhưng hãng chưa xác nhận. Thales, Saab, Weibel và Leonardo cũng tham gia dự án.

Thông số kỹ thuật của hệ thống phòng không FREYJA. Ảnh: Army Recognition

Thông số kỹ thuật của hệ thống phòng không FREYJA. Ảnh: Army Recognition

FREYJA được thiết kế linh hoạt để các nước chọn radar phù hợp. Theo ông Davyd Aloian, người phụ trách dự án phía Ukraine, Đan Mạch có thể dùng radar của Weibel, còn Thụy Điển dùng thiết bị của Saab. Các bộ phận dự kiến kết nối với mạng phòng không qua Link 16, chuẩn liên lạc quân sự của NATO. Cách làm này tận dụng radar sẵn có nhưng làm tăng độ phức tạp. Bà Terekh từng nói công đoạn gian nan nhất là ghép radar giám sát, radar dẫn đường với đầu dò của tên lửa.

Tiến độ hoàn thiện vẫn chưa rõ ràng. Trong chuyến thăm Copenhagen ngày 10 - 11/11, ông Zelensky hy vọng hệ thống bắt đầu thử nghiệm vào mùa đông 2026 - 2027 nhưng chưa nêu thời gian và nội dung cụ thể. Trước đó, bà Terekh nói với Janes rằng cuộc thử đánh chặn tên lửa đạn đạo đầu tiên dự kiến diễn ra vào tháng 7/2027. Bà cũng thừa nhận với Reuters rằng Fire Point đang cố rút ngắn quá trình phát triển vốn thường kéo dài 20 - 30 năm xuống còn vài năm.

Biển Xanh

Nguồn Lâm Đồng: https://baolamdong.vn/freyja-he-thong-phong-khong-ukraine-dan-dat-cung-11-nuoc-ten-lua-fp-7x-chua-danh-chan-dan-dao-474449.html