Gần 10.000 tấn rác xây dựng mỗi ngày, Hà Nội chạy đua bố trí điểm tiếp nhận và tái chế

Hàng loạt đại dự án giao thông, khu đô thị đồng loạt triển khai giúp bộ mặt đô thị Hà Nội thay đổi từng ngày, nhưng mặt trái đi kèm là khối lượng đất đào, bùn thải và phế thải xây dựng khổng lồ phát sinh liên tục. Khi cung không đủ cầu, nhiều lỗ hổng quản lý lập tức lộ diện.

Tại công trường thi công tuyến đường số 5 thuộc dự án Xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu đất dịch vụ xã Lại Yên 17ha (giai đoạn 3), xã Sơn Đồng, người dân từng bức xúc phản ánh về những đống gạch vỡ, bê tông và đất lẫn phế thải nằm ngổn ngang dọc tuyến, dấy lên nghi vấn dùng chất thải để san lấp mặt bằng. Dù cơ quan chức năng kiểm tra và xác nhận đây là điểm tập kết tạm thời trước khi vận chuyển, vụ việc vẫn cho thấy sự hoài nghi của dư luận và tính cấp bách trong việc giám sát chặt chẽ nguồn gốc vật liệu san nền.

Nghiêm trọng hơn, tình trạng lén lút tuồn phế thải ra môi trường đã chuyển sang quy mô tổ chức tinh vi. Điển hình, tại xã Đông Anh, lực lượng chức năng vừa kịp thời chặn đứng một xe tải đổ trộm 15 tấn trạc thải vào lúc rạng sáng. Đỉnh điểm là vụ việc cơ quan công an khởi tố giám đốc một doanh nghiệp vận tải vì chỉ đạo 4 tài xế chạy tới 255 chuyến, đổ trộm gần 4.540 tấn đất, bùn thải từ một dự án nhà ở xã hội tại Yên Sở xuống thẳng khu vực đầm Xâm Thị (xã Hồng Vân).

Cận cảnh rác thải xây dựng tại công trường thi công tuyến đường số 5 thuộc dự án Xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu đất dịch vụ xã Lại Yên 17ha (giai đoạn 3), xã Sơn Đồng. Ảnh: Vũ Cường 

Thực tế này gióng lên hồi chuông cảnh báo: nếu không kiểm soát khép kín đường đi của phế thải từ nơi phát sinh đến địa điểm xử lý cuối cùng, bài toán ô nhiễm sẽ ngày càng nan giải.

Nhận diện rõ nút thắt nằm ở sự thiếu hụt vị trí tập kết hợp pháp, Thành phố Hà Nội đã yêu cầu các sở, ngành và địa phương khẩn trương hành động. 

Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã liên tiếp ban hành các văn bản hướng dẫn UBND các xã, phường rà soát và công bố địa điểm tiếp nhận đất đào, trạc thải.

Tính đến nay, thành phố đã đề xuất danh mục 81 vị trí tiếp nhận, tập kết, trong đó: 21 vị trí được quy hoạch để xử lý, nghiền tái chế tạm thời chất thải rắn xây dựng; Các điểm này được tận dụng từ quỹ đất công do UBND cấp xã quản lý, hiện chưa sử dụng.

Thời hạn hoạt động dự kiến kéo dài không quá 5 năm, đóng vai trò là "van xả áp" tức thời trong thời gian chờ các khu xử lý quy mô lớn hoàn thiện.

Bên cạnh giải pháp tình thế, Hà Nội đang dồn lực thúc đẩy tiến độ các cơ sở xử lý hiện đại. 

Cụ thể: Trạm X16B Chương Dương với công suất dự kiến 700 tấn/ngày; Nhà máy Dục Tú với công suất dự kiến 1.000 tấn/ngày;  Khu xử lý Tiến Thắng với công suất dự kiến 480 tấn/ngày.

Các dự án trọng điểm này đặt mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2026 hoặc chậm nhất trong quý I/2027, từng bước hình thành mạng lưới trung chuyển và chế biến trạc thải bài bản cho toàn thành phố.

Đổ thải hay chôn lấp chỉ là giải pháp phần ngọn. Hướng đi bền vững mà Hà Nội đang thúc đẩy là thí điểm công nghệ xử lý và tái chế chất thải rắn xây dựng. Thay vì xem gạch vụn, bê tông vỡ là rác, công nghệ nghiền sàng hiện đại biến chúng thành vật liệu tái chế phục vụ việc đắp nền đường, làm gạch không nung hoặc phối liệu công trình.

Thành phố định hướng các đại công trường có khối lượng phát sinh lớn bắt buộc ưu tiên phương án xử lý tại chỗ nếu đáp ứng đủ điều kiện kỹ thuật và mặt bằng. 

Giải pháp này mang lại lợi ích kép là vừa cắt giảm chi phí và khí thải từ khâu vận chuyển bằng xe tải, vừa giảm áp lực trực tiếp lên các bãi chôn lấp tập trung, đồng thời tiết kiệm nguồn tài nguyên khoáng sản tự nhiên.