Gần 2/3 người dân EU có thể phơi nhiễm ozone độc hại trong nắng nóng kỷ lục

Trời nắng nóng gay gắt tại Madrid, Tây Ban Nha, ngày 21/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo báo cáo được AFP dẫn lại, khoảng 298 triệu người, trong đó có khoảng 100 triệu trẻ em và người cao tuổi, đã phải hứng chịu nồng độ ozone vượt mức khuyến nghị của EU trong giai đoạn từ ngày 21-28/6.

Nhà vận động cấp cao của Global Witness, bà Flossie Boyd, cho rằng quy mô của "mối đe dọa vô hình" này cho thấy người dân đang phải sống trong điều kiện ngày càng nguy hiểm do sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Khác với tầng ozone trong khí quyển có vai trò bảo vệ Trái Đất khỏi bức xạ Mặt Trời, ozone ở tầng mặt đất là thành phần chính của khói mù quang hóa và có thể gây hại cho sức khỏe. Chất ô nhiễm này có thể làm tổn thương mô phổi, gây khó thở, khởi phát các cơn hen suyễn và làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh về hô hấp. Theo Cơ quan Môi trường châu Âu, ô nhiễm ozone đã gây hơn 63.000 ca tử vong trong năm 2023, đồng thời gây thiệt hại hàng tỷ euro cho sản xuất nông nghiệp.

Ozone tầng mặt đất được hình thành từ các phản ứng hóa học giữa các chất ô nhiễm như oxit nitơ và hợp chất hữu cơ dễ bay hơi dưới tác động của nhiệt độ cao và ánh nắng mạnh, khiến tình trạng ô nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn trong các đợt nắng nóng.

Báo cáo được công bố chỉ vài giờ sau khi Cơ quan Giám sát Biến đổi Khí hậu Copernicus của EU xác nhận tháng 6 vừa qua là tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận tại khu vực Tây Âu.

Để đánh giá mức độ ô nhiễm, Global Witness đã kết hợp dữ liệu từ 162 trạm quan trắc chất lượng không khí trên khắp châu Âu với mô hình khí quyển và dữ liệu dân số.

Kết quả cho thấy gần 298 triệu người đã tiếp xúc với nồng độ ozone vượt mức khuyến nghị tối đa trung bình trong 8 giờ của EU là 120 microgam/m³. Khoảng 87% trong tổng số 450 triệu dân EU được ước tính đã phải hứng chịu mức ozone vượt ngưỡng khuyến nghị thấp hơn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là 100 microgam/m³, trong khi khoảng 72 triệu người tiếp xúc với nồng độ từ 150 microgam/m³ trở lên - ngưỡng được báo cáo đánh giá là nguy hiểm nhất.

Theo báo cáo, khoảng hai phần ba số trạm quan trắc ghi nhận nồng độ ozone nằm trong nhóm cao nhất của mọi ngày trong tháng 6 kể từ năm 2013. Mức cao nhất được ghi nhận là 233,7 microgam/m³ tại bang North Rhine-Westphalia của Đức vào ngày 27/6.

Bà Laurence Rouil, Giám đốc Dịch vụ Giám sát Khí quyển Copernicus, cho biết ozone tầng mặt đất sẽ không hình thành nếu các khí tiền chất như oxit nitơ và khí metan không được phát thải. Bà nhận định đợt ô nhiễm vừa qua đặc biệt đáng lo ngại vì xảy ra rất sớm trong mùa Hè, đồng thời nhấn mạnh hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt để kiểm soát tình trạng ô nhiễm ozone.

Theo báo cáo, dù EU đã giảm đáng kể lượng phát thải nitơ dioxide trong nhiều thập kỷ qua, khí metan hiện vẫn đóng góp khoảng một phần ba lượng ozone hình thành ở tầng mặt đất. Báo cáo cũng lưu ý EU hiện chưa có mục tiêu ràng buộc đối với việc cắt giảm phát thải khí metan từ lĩnh vực nông nghiệp.

Trong khi đó, nhà khoa học khí hậu James Weber thuộc Đại học Reading (Anh), người không tham gia nghiên cứu, cho biết các kết quả của báo cáo tương đồng với những gì ông ghi nhận tại Anh. Theo nghiên cứu của ông, hơn một nửa số trạm quan trắc tại nước này đã ghi nhận nồng độ ozone vượt ngưỡng khuyến nghị của WHO trong đợt nắng nóng vừa qua.

Ông Weber cảnh báo biến đổi khí hậu sẽ khiến các đợt nắng nóng kéo dài hơn, nóng hơn và xảy ra thường xuyên hơn, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm ozone. Ông khuyến cáo người dân hạn chế hoạt động ngoài trời, đặc biệt là tập thể dục, trong những thời điểm nắng nóng và nồng độ ozone ở mức cao.