Gắn bảo tồn di sản với phát triển bền vững

Tái hiện nghi thức lễ hội truyền thống của dân tộc Chăm.

Tiếng trống Paranưng, Ghi-năng dồn dập vang lên giữa không gian khoáng đạt của Quảng trường 16 tháng 4 (phường Đông Hải, tỉnh Khánh Hòa). Những điệu múa uyển chuyển, tà áo truyền thống rực rỡ của các thiếu nữ Chăm hòa trong ánh sáng sân khấu, đã tạo nên bức tranh văn hóa lung linh, đưa du khách bước vào hành trình khám phá một nền văn hóa có bề dày hàng nghìn năm lịch sử.

Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026 vừa mới diễn ra, không chỉ mở đầu chuỗi hoạt động văn hóa quy mô quốc gia mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Chăm trong dòng chảy thống nhất, đa dạng của nền văn hóa Việt Nam.

Bản hòa ca của di sản

Trước đó, tại các làng Chăm ở Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Lắk, An Giang, Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh, không khí luyện tập diễn ra sôi nổi từ sáng đến tối. Tiếng trống, tiếng kèn, những bước chân nhịp nhàng, nụ cười háo hức của hàng nghìn diễn viên quần chúng. Mỗi đoàn nghệ thuật mang một sắc màu riêng, nhưng đều gặp nhau ở niềm tự hào về cội nguồn, khát vọng giới thiệu bản sắc văn hóa dân tộc đến bạn bè cả nước.

Tại xã Ninh Phước (Khánh Hòa), nơi còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa Chăm đặc sắc, các nghệ nhân đã miệt mài hoàn thiện từng tấm thổ cẩm, từng sản phẩm gốm thủ công, mang đến ngày hội. Thành Châu Thanh Ngọc, cô gái người Chăm Hồi giáo Bàni, không giấu được niềm vui khi vừa được tham gia trình diễn trang phục truyền thống và diễu hành. “Em mong văn hóa dân tộc Chăm sẽ ngày càng được nhiều người biết đến để thế hệ trẻ thêm tự hào và có trách nhiệm gìn giữ”, Ngọc chia sẻ.

Chương trình nghệ thuật trong chuỗi sự kiện đã được dàn dựng như một trường ca về lịch sử, văn hóa và sức sống của cộng đồng Chăm. Từ thanh âm trầm hùng của trống Paranưng, Ghi-năng đến tiếng kèn Saranai réo rắt, mỗi tiết mục đều kể một câu chuyện về hành trình gìn giữ di sản qua bao thế hệ.

Điểm nhấn là sự hội tụ của bảy đoàn nghệ thuật đến từ Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Lắk, An Giang, Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh. Mỗi đoàn mang theo những sắc thái văn hóa riêng biệt, góp phần tạo nên bức tranh đa dạng nhưng thống nhất của cộng đồng người Chăm trên khắp mọi miền Tổ quốc.

Đến từ xã Mỹ Đức (An Giang), vợ chồng anh AbDol Malik và chị Ma Ri Yah đã mang đến ngày hội nét đẹp trong văn hóa cưới hỏi của người Chăm Hồi giáo Islam. “Chúng tôi rất vui khi được gặp gỡ đồng bào Chăm ở nhiều vùng miền, được giới thiệu nét đẹp văn hóa quê mình, được học hỏi, chia sẻ với mọi người...”, anh Malik cho hay.

Mở rộng liên kết phát triển du lịch văn hóa

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Việt Hùng khẳng định, Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI đang được tổ chức trong bối cảnh cả nước triển khai nhiều chủ trương lớn về phát triển văn hóa, xác định văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển bền vững. Văn hóa Chăm thống nhất về cội nguồn nhưng phong phú về tín ngưỡng, tôn giáo và không gian cư trú. Chính sự đa dạng ấy đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, đồng thời phản ánh sinh động đặc trưng “thống nhất trong đa dạng” của nền văn hóa Việt Nam.

Là địa phương có đông đồng bào Chăm sinh sống, Khánh Hòa xem việc được đăng cai ngày hội là dịp tôn vinh di sản, quảng bá hình ảnh vùng đất, con người, đồng thời mở rộng liên kết phát triển du lịch văn hóa với các địa phương có cộng đồng Chăm. Việt Nam là mái nhà chung của 54 dân tộc anh em. Mỗi dân tộc có bản sắc riêng nhưng đều góp phần làm nên truyền thống yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa và sáng tạo của dân tộc Việt Nam. Dân tộc Chăm sở hữu kho tàng di sản đặc sắc với hệ thống tháp cổ, bảo vật quốc gia, thư tịch cổ, các lễ hội Katê, Ra-mư-oan,

Ra-ma-dan cùng nhiều loại hình nghệ thuật dân gian, nghề thủ công truyền thống và tri thức bản địa quý giá. Những giá trị ấy đã góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt.

Bên lề chuỗi sự kiện còn diễn ra nhiều hoạt động phong phú như liên hoan văn nghệ quần chúng, trình diễn trang phục truyền thống, thi nghề thủ công, hội thảo bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch, trưng bày sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương. Đây là hướng đi nhằm gắn kết bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào.

Bà Quảng Thị Tâm, chủ Cơ sở thổ cẩm Tâm ở xã Ninh Phước, tìm đến gian hàng của đoàn nghệ nhân Chăm Tây Ninh để đặt mua trang phục truyền thống của người Chăm Hồi giáo Islam. “Tôi có các cửa hàng giới thiệu sản phẩm Chăm tại Nha Trang, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh. Trước đây, tôi chủ yếu bán trang phục Chăm Bàlamôn, nay muốn bổ sung trang phục của người Chăm Hồi giáo Islam để du khách có cái nhìn đầy đủ hơn về sự đa dạng trong văn hóa Chăm”, bà Tâm chia sẻ.

Sự kiện đã thu hút sự tham gia của hàng nghìn khán giả. Những giai điệu truyền thống hòa quyện cùng hiệu ứng sân khấu hiện đại tạo nên dư âm khó quên về một văn hóa giàu bản sắc, luôn vận động, tiếp biến và tỏa sáng trong dòng chảy văn hóa Việt Nam, không chỉ tôn vinh những giá trị được gìn giữ từ quá khứ, mà còn gửi gắm thông điệp về tương lai: bảo tồn di sản chính là bồi đắp nguồn lực văn hóa, khơi dậy sức mạnh nội sinh để phát triển đất nước bền vững.