Gần bốn thập niên đồng hành cùng sự phát triển của vùng đất di sản

 Quang cảnh Hội thảo khoa học “Đô thị Huế trong dòng chảy lịch sử”.

Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế, tiền thân là Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Bình Trị Thiên, được thành lập năm 1988, là một trong những hội khoa học lịch sử cấp tỉnh, thành phố ra đời sớm trong cả nước. Qua gần bốn thập niên xây dựng và phát triển, Hội từng bước củng cố tổ chức, tập hợp các nhà nghiên cứu, nhà giáo, nhà quản lý và những người hoạt động trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, trở thành một tổ chức khoa học - xã hội nghề nghiệp có uy tín.

Nhiệm kỳ 2020 - 2025, dưới sự lãnh đạo của Thành ủy, sự quản lý của UBND thành phố và hướng dẫn của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hội tiếp tục phát huy vai trò trong nghiên cứu khoa học, tư vấn, phản biện xã hội, giáo dục truyền thống và xuất bản.

Điểm nổi bật là Hội đã phát huy hiệu quả đội ngũ chuyên gia tham gia nhiều hội đồng tư vấn, khoa học, thẩm định của Trung ương và thành phố, nhất là các lĩnh vực đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng; xét duyệt hồ sơ di tích; thẩm định dự án tu bổ, tôn tạo di tích; xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học.

Đặc biệt, từ năm 2025, Hội tham gia tư vấn đặt tên các đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp, tên thôn, tổ dân phố, trường học và nhiều địa danh trên địa bàn thành phố Huế. Hội cũng góp ý nhiều chương trình, đề án quan trọng, trong đó có Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng; Báo cáo của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Huế khóa XVI trình Đại hội XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030; các chương trình về bảo tồn di sản, nghiên cứu lịch sử địa phương, phát triển văn hóa, du lịch và đô thị di sản.

Không chỉ tham gia tư vấn chính sách, Hội còn phát huy vai trò trong đào tạo và nghiên cứu. Nhiều hội viên trực tiếp giảng dạy đại học, sau đại học, hướng dẫn nghiên cứu sinh, học viên cao học; tham gia hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và phản biện khoa học tại nhiều cơ sở đào tạo trong cả nước. Hội cũng duy trì phối hợp với các trường đại học, học viện, viện nghiên cứu ở Hà Nội, TP. HCM, Đà Nẵng, Vinh và một số cơ sở đào tạo nước ngoài.

Trong nghiên cứu, Hội chủ trì triển khai các đề án “Văn hóa Huế - Con người Huế: Bảo tồn và phát triển”, “Nhân vật lịch sử thành phố Huế”; đồng thời tham gia biên soạn nhiều công trình lớn như Lịch sử Đảng bộ Thừa Thiên Huế, tập IV (2001 - 2024); Lịch sử Hội Nông dân tỉnh Thừa Thiên Huế (2005 - 2025); Địa chí huyện Quảng Điền; Lịch sử lực lượng vũ trang Thừa Thiên Huế (1945 - 2025) và chỉnh lý, tái bản Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thừa Thiên Huế gồm ba tập.

Đáng chú ý, công tác xuất bản tiếp tục là một dấu ấn của Hội. Trong nhiệm kỳ, Hội chủ trì, phối hợp xuất bản 25 đầu sách cùng nhiều kỷ yếu, chuyên khảo khoa học. Nhiều ấn phẩm tập trung vào những vấn đề có giá trị lâu dài như chủ quyền biển đảo, lịch sử Huế, văn hóa Champa, di sản thời Nguyễn, giao thông, thiên tai, du lịch, nhân vật lịch sử và tiến trình 40 năm đổi mới của Huế.

Hội cũng chủ trì và phối hợp tổ chức hơn 20 hội thảo, tọa đàm khoa học, bình quân 4 - 5 cuộc mỗi năm. Các diễn đàn quy tụ các nhà khoa học trong và ngoài thành phố, qua đó tạo thêm không gian trao đổi học thuật và cung cấp những kiến nghị khoa học phục vụ bảo tồn di sản, nghiên cứu lịch sử, phát triển du lịch văn hóa và quản lý đô thị di sản.

Hoạt động của Hội Khoa học Lịch sử không bó hẹp trong địa bàn Huế mà luôn duy trì quan hệ với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, các hội khoa học lịch sử địa phương, các trường đại học, viện nghiên cứu; mở rộng giao lưu với các tổ chức, trường đại học, viện nghiên cứu của Italia, Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan. Nhiều cán bộ của Hội được tín nhiệm tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và giữ chức Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam.

Qua các cơ quan báo chí, truyền hình Trung ương và địa phương, nhiều kết quả nghiên cứu của Hội được đưa đến công chúng. Những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, di sản và nhân vật lịch sử Huế vì thế không chỉ nằm trong sách chuyên khảo hay hội trường khoa học mà từng bước đi vào đời sống.

Những kết quả đó góp phần đưa Hội Khoa học Lịch sử thành phố Huế trở thành một trong những hội khoa học hoạt động nổi bật, có đóng góp thiết thực trong nghiên cứu, xuất bản, tư vấn và phản biện, góp phần phát triển nền sử học vùng đất Huế.

Bước vào nhiệm kỳ mới, Hội xác định tiếp tục bám sát nhiệm vụ chính trị của thành phố, đồng thời giữ vững tính khoa học và trách nhiệm nghề nghiệp. Trọng tâm là nghiên cứu truyền thống yêu nước, cách mạng, danh nhân, chí sĩ gắn với Huế; nghiên cứu văn hóa Huế, con người Huế và hệ thống di sản vật thể, phi vật thể.

Hội đặt mục tiêu mỗi năm tổ chức 4 - 5 hội thảo, tọa đàm, diễn đàn sử học; phấn đấu chủ trì hoặc tham gia ít nhất một đề tài khoa học cấp quốc gia trong nhiệm kỳ; mỗi năm xuất bản 4 - 5 đầu sách; tiếp tục nâng cao chất lượng Đặc san Huế xưa & nay; đẩy mạnh sưu tầm, biên soạn lịch sử địa phương, lịch sử ngành, đơn vị.

Cùng với đó là tăng cường tư vấn, phản biện và giám định xã hội; mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học trong và ngoài nước; phối hợp với báo chí và các nền tảng số để lan tỏa tri thức lịch sử.

Gần 40 năm qua, những người làm sử ở Huế không chỉ góp phần lưu giữ ký ức của một vùng đất. Từ những trang tư liệu, công trình nghiên cứu đến các cuộc hội thảo và hoạt động tư vấn, Hội đang góp thêm những luận cứ khoa học để Huế nhận diện đúng giá trị của quá khứ, bảo tồn những gì cần gìn giữ và phát huy những giá trị ấy trong hành trình trở thành đô thị di sản, văn hóa và sinh thái.