Tìm giá trị đương đại trong di sản Trần Nhân Tông

Phát biểu đề dẫn hội thảo, GS.TS Khoa học, Nhà giáo Nhân dân Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định Trần Nhân Tông (1258-1308) không chỉ là vị vua tiêu biểu của triều Trần mà còn là nhà chính trị, quân sự, ngoại giao, tư tưởng lớn và người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam.

Theo ông, cuộc đời Trần Nhân Tông là sự hội tụ đặc biệt giữa trị quốc, giữ nước, kiến tạo văn hóa và phát triển con người. Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua, song tư tưởng và di sản của ông vẫn là nguồn tư liệu quan trọng để các thế hệ tiếp tục nghiên cứu, chiêm nghiệm và tìm kiếm những giá trị phù hợp với yêu cầu của thời đại.

GS.TS khoa học, Nhà giáo Nhân dân Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: BTC

Hội thảo nhận được gần 60 tham luận, tập trung tiếp cận Trần Nhân Tông từ nhiều góc độ liên ngành. Các nghiên cứu góp phần khắc phục cách nhìn tách biệt Trần Nhân Tông thành hai hình ảnh “hoàng đế” và “thiền sư”, thay vào đó nhận diện ông như một chỉnh thể nhân cách, trong đó đạo và đời, trách nhiệm quốc gia và tu dưỡng cá nhân có sự hòa quyện chặt chẽ.

Nhiều tham luận tiếp tục làm rõ đặc sắc tư tưởng, văn hóa của Trần Nhân Tông và Phật giáo Trúc Lâm trong mối tương quan với Tam giáo và văn hóa Việt Nam. Qua đó, khẳng định tầm vóc của Trần Nhân Tông với tư cách một danh nhân văn hóa, nhà chính trị và lãnh tụ tôn giáo lớn, có giá trị không chỉ đối với Việt Nam mà còn có ý nghĩa rộng hơn trong lịch sử tư tưởng và văn hóa nhân loại.

Đáng chú ý, hội thảo xuất hiện nhiều cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu mới. Bên cạnh sử học, văn bản học, triết học truyền thống, các nhà nghiên cứu bước đầu vận dụng những lý thuyết và công cụ liên ngành hiện đại, mở rộng khung nghiên cứu, góp phần đặt nền móng cho việc hình thành lĩnh vực “Trần Nhân Tông học”.

Tính thời đại của di sản là vấn đề xuyên suốt các tham luận. Các nhà nghiên cứu không chỉ dừng ở việc phục dựng quá khứ mà đặt ra câu hỏi di sản Trần Nhân Tông có thể đóng góp như thế nào cho việc xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam; đạo đức công vụ và quản trị quốc gia; đối ngoại, bảo vệ chủ quyền; giáo dục thế hệ trẻ và chăm sóc sức khỏe tinh thần trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế.

Các đại biểu điều hành hội thảo “Trần Nhân Tông - Những góc nhìn mới và giá trị thời đại” . Ảnh: BTC

Giá trị của việc nghiên cứu Trần Nhân Tông càng được nhấn mạnh trong bối cảnh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, không gian gắn với cuộc đời tu hành của Trần Nhân Tông và Phật giáo Trúc Lâm, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 2025. Đây là cơ sở đặt ra yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, hệ thống hóa tri thức về Trần Nhân Tông và Phật giáo Trúc Lâm, phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Phát biểu kết luận, PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Định hướng, hỗ trợ phát triển Viện Trần Nhân Tông, cho rằng nghiên cứu về Trần Nhân Tông những năm qua đã đạt nhiều kết quả với hàng loạt hội thảo, công trình, sách và luận án. Tuy nhiên, nếu hướng tới xây dựng một lĩnh vực “Trần Nhân Tông học”, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục khai mở.

Theo ông, nghiên cứu trong thời gian tới cần đặt Trần Nhân Tông trong mối quan hệ với dòng tộc, vương triều Trần và tương quan khu vực, quốc tế. Đồng thời, cần kết hợp thế mạnh của các thiền sư, người tu hành với phương pháp nghiên cứu hàn lâm của các học giả để có cách tiếp cận sâu sắc và toàn diện hơn.

PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Định hướng, hỗ trợ phát triển Viện Trần Nhân Tông phát biểu. Ảnh: BTC

Ban tổ chức trao kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp phát triển Viện Trần Nhân Tông" cho các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp. Ảnh: BTC

PGS.TS Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh, xây dựng “Trần Nhân Tông học” trong thời đại mới cần phương pháp, tư duy, tầm nhìn và kỹ thuật mới, trong đó số hóa phải được đẩy mạnh nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và khả năng tiếp cận di sản.

Hội thảo là hoạt động trọng tâm nhân kỷ niệm 10 năm thành lập Viện Trần Nhân Tông. Ngày 1/9/2016, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1717/QĐ-TTg thành lập Viện trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây là đơn vị đầu tiên và duy nhất trong hệ thống giáo dục quốc dân xây dựng, triển khai chương trình đào tạo Tiến sĩ Phật học.