Gắn phân bổ ngân sách với hiệu quả và trách nhiệm thực hiện

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn thành phố Đồng Nai) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Chiều 5/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Phát biểu tại hội trường, các ý kiến đại biểu bày tỏ tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công; ghi nhận Bộ Tài chính đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến đại biểu.

Lấy hiệu quả, tác động phát triển làm thước đo trong phân bổ, quản lý ngân sách

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là làm sao để việc quản lý, phân bổ và sử dụng ngân sách thực sự dựa trên kết quả đạt được, thay vì chủ yếu căn cứ vào tiến độ giải ngân.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn thành phố Đồng Nai) nhấn mạnh: Nghị quyết số 19-NQ/TW yêu cầu lấy hiệu quả, tác động phát triển làm thước đo trong phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực. Vì vậy, Luật lần này cần cụ thể hóa yêu cầu đó bằng cơ chế có thể thực hiện và kiểm chứng.

Dự thảo Luật đã thể hiện yêu cầu quản lý ngân sách theo kết quả và đánh giá hiệu quả đầu tư tại khoản 9 Điều 9, khoản 20 Điều 25, khoản 9 Điều 32, Điều 84 và khoản 6 Điều 87, tuy nhiên theo đại biểu, cần cụ thể hóa thành cơ chế xuyên suốt từ giao ngân sách đến đánh giá và sử dụng kết quả để phân bổ nguồn lực.

Trước hết, xuất phát từ yêu cầu giao ngân sách phải gắn với xác định kết quả cần đạt; quyết định đầu tư phải có căn cứ hạch toán hiệu quả, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 53 yêu cầu dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất khoản chi. Nguyên tắc này cần áp dụng cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, với lộ trình phù hợp.

Đại biểu Quốc hội làm việc tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Đối với đầu tư công, đại biểu đề nghị làm rõ quy định trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả; tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh phương án đầu tư.

“Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn. Công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế phải được đánh giá bằng tiêu chí phù hợp. Nhưng mọi dự án đều phải giải trình được: vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả?”, đại biểu đặt vấn đề.

Cũng theo đại biểu, cần bổ sung nội hàm đánh giá tại Điều 84 - điều khoản quan trọng để kiểm chứng hiệu quả đầu tư. Theo đó, đề nghị kế thừa những yêu cầu cốt lõi này tại khoản 2 Điều 84, xác định khung nội dung tối thiểu gồm: mức độ đạt mục tiêu; chi phí, tiến độ, chất lượng đầu ra; hiệu quả sử dụng nguồn lực; tác động và khả năng duy trì kết quả. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ bố trí, điều chỉnh ngân sách.

“Một công trình nghiệm thu đúng quy định nhưng ít người sử dụng, thiếu nhân lực hoặc thiếu kinh phí vận hành vẫn phải được xem xét về hiệu quả. Vì vậy, tại khoản 3 Điều 84, cần bổ sung trách nhiệm cung cấp dữ liệu, báo cáo kết quả của cơ quan tiếp nhận, vận hành công trình; xác định cơ quan chủ quản chịu trách nhiệm tổ chức đánh giá tác động”, đại biểu kiến nghị.

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh kết quả đánh giá phải dẫn đến quyết định quản lý cụ thể. Trên tinh thần đó, đại biểu đề nghị bổ sung một khoản tại Điều 84, quy định kết luận đánh giá phải xác định tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý. Đặc biệt, với chương trình mục tiêu quốc gia, đề nghị khoản 2 Điều 84 quy định rõ việc đánh giá phải đối chiếu kết quả thực tế với mục tiêu, chỉ tiêu đã được quyết định, bao quát cả chi đầu tư và chi thường xuyên.

Gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm thực hiện

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn thành phố Hải Phòng) chỉ ra theo giải trình, kết quả đánh giá chỉ “là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét” khi bố trí, điều chỉnh vốn; nội dung cụ thể giao Nghị định quy định.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn thành phố Hải Phòng) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Nhấn mạnh lâu nay chúng ta vẫn đo hiệu quả chủ yếu bằng tỷ lệ giải ngân; như vậy nếu Luật không nói rõ, thói quen đó sẽ tiếp tục, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung vào Luật hai nguyên tắc.

Một là, quyết định đầu tư phải xác định chỉ tiêu đầu ra, kết quả dự kiến làm căn cứ đánh giá, kể cả đối với dự án nhóm C không qua bước chủ trương đầu tư.

Hai là, chương trình, dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư hoặc không đạt mục tiêu theo tiêu chí do Chính phủ quy định thì phải được đánh giá lại, xác định nguyên nhân và trách nhiệm trước khi tiếp tục bố trí vốn; kết quả đánh giá của từng bộ, ngành, địa phương là căn cứ bắt buộc khi lập danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm kỳ sau.

"Ngưỡng cụ thể giao Chính phủ, nhưng nguyên tắc “đánh giá để phân bổ” phải được quy định ngay trong Luật", đại biểu nói.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Từ góc độ làm luật, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.

Phân tích khoản 2 và khoản 3 Điều 84 đã quy định các hình thức đánh giá và trách nhiệm tổ chức thực hiện, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể.

“Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ điều kiện cụ thể tại Điều 80 về chủ trương đầu tư, khoản 6 Điều 81 về tạm ngừng, hủy bỏ chương trình, dự án và Điều 83 về điều chỉnh chương trình, dự án. Cần so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được, đồng thời xử lý nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh”, đại biểu kiến nghị.

Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 49 việc sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ bố trí chi đầu tư công 5 năm. Với công trình y tế miền núi, theo đại biểu, hiệu quả phải thể hiện ở khả năng người dân tiếp cận dịch vụ.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu, giải trình làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã phát biểu, giải trình làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, trong đó nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng dự toán; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; siết điều kiện chuyển nguồn để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách nhà nước.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ cùng cơ quan thẩm tra để thể chế hóa, tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu Quốc hội; nghiêm túc nghiên cứu rất kỹ để có dự án luật hoàn thiện nhất, phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của đất nước trong thời gian tới.