Gắn ưu đãi đầu tư với cam kết chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng trong nước

Sáng 23/10, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường trong các ngành, nghề hạn chế

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Luật Đầu tư số 143 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 và tiếp tục được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 24. Tuy nhiên, các chủ trương, định hướng, đặc biệt là Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách đầu tư và nâng cao hiệu quả thu hút, sử dụng nguồn lực.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Việc sửa đổi Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới, tháo gỡ những vướng mắc thực tiễn, nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư, tăng cường liên kết với kinh tế trong nước; đồng thời đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, tập trung vào 4 nội dung cơ bản.

Thứ nhất là hoàn thiện chính sách tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Dự thảo cho phép Chính phủ quy định nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước. Trường hợp điều kiện được quy định tại các văn bản thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành.

“Việc nới lỏng bảo đảm quốc phòng, an ninh, công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử và phù hợp với cam kết quốc tế” - Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Đối với chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư gắn với cam kết của nhà đầu tư, dự thảo bổ sung các hình thức hỗ trợ về phát triển chuỗi cung ứng, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, đầu tư tài sản cố định, hợp tác đào tạo, nghiên cứu khoa học; đồng thời mở rộng ưu đãi, hỗ trợ đối với các dự án, lĩnh vực cần khuyến khích. Ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt được áp dụng có thời hạn gắn với cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo lao động Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước và chuyển đổi xanh. Trường hợp không đáp ứng các cam kết có thể bị điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi, hỗ trợ.

Việc hỗ trợ được thực hiện thông qua Quỹ Hỗ trợ đầu tư trên cơ sở chi phí hợp lệ thực tế phát sinh trong phạm vi dự toán ngân sách nhà nước trung ương được Quốc hội quyết định hằng năm. Dự thảo cũng cho phép khấu hao nhanh tài sản cố định tại khu công nghiệp sinh thái với mức tối đa bằng 2 lần mức khấu hao theo quy định và kéo dài thời hạn hoạt động của dự án đầu tư hạ tầng lên tối đa 70 năm.

Thu hồi ưu đãi nếu không thực hiện đúng cam kết

Để đơn giản hóa thủ tục đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, dự thảo mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với một số dự án thuộc ngành, lĩnh vực ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt thực hiện ngoài các khu chức năng tập trung khi đáp ứng điều kiện về đất đai; đồng thời hoàn thiện quy định về lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục đối với dự án đề nghị Nhà nước giao khu vực biển, bảo đảm thống nhất với pháp luật có liên quan.

Toàn cảnh phiên họp sáng 23/10. Ảnh: Đức Thanh

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đẩy mạnh chuyển đổi số, Cổng Một cửa đầu tư quốc gia được định hướng trở thành nền tảng số thống nhất, kết nối dữ liệu và từng bước thực hiện thủ tục đầu tư trực tuyến toàn trình, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Dự thảo cũng phân định trách nhiệm quản lý nhà nước, theo đó, Bộ Tài chính quản lý nhà nước về khu kinh tế; Bộ Công Thương chủ trì quản lý nhà nước về khu công nghiệp, khu chế xuất; đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về thi hành án dân sự để bảo đảm đồng bộ.

Dự thảo Luật cũng quy định đánh giá hiệu quả hoạt động đầu tư (khoản 4a Điều 45) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài, tăng cường giám sát việc thực hiện cam kết của nhà đầu tư; kịp thời xử lý vi phạm, thu hồi ưu đãi hoặc áp dụng biện pháp phù hợp đối với trường hợp không thực hiện đúng cam kết, sử dụng lãng phí đất đai, tài nguyên, năng lượng hoặc gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, trật tự, an toàn xã hội.

Liên quan đến xúc tiến đầu tư, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số nội dung về mục tiêu xúc tiến đầu tư tại khoản 3 Điều 49 Luật Đầu tư năm 2025 theo hướng thu hút đầu tư theo số lượng sang thu hút có chọn lọc, lấy chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, tác động lan tỏa, liên kết và đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế - xã hội làm mục tiêu chủ yếu, đổi mới công tác xúc tiến đầu tư theo hướng chủ động, có trọng tâm, trọng điểm; chuyển từ xúc tiến đầu tư dàn trải sang tiếp cận, vận động, đàm phán và đồng hành với nhà đầu tư chiến lược, dự án chiến lược.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số chính sách về đầu tư kinh doanh (khoản 5 Điều 5) theo hướng bổ sung nguyên tắc việc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ và bảo đảm đầu tư phải bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư, doanh nghiệp; góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết số 10-NQ/TW về hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và đổi mới cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư.

Theo tờ trình, Chính phủ đề xuất Luật này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 31/3/2027./.