'Gạo Việt xanh, phát thải thấp' chinh phục thị trường khó tính

Dấu ấn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”

Chỉ trong tháng 10 và đầu tháng 11/2025, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” cho hơn 52.000 tấn gạo của 6 doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp được cấp chứng nhận đều tham gia Dự án TRVC do Đại sứ quán Australia và Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tài trợ, phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai tại An Giang và Đồng Tháp giai đoạn 2023 - 2027. Dự án đặt mục tiêu tích lũy 200.000ha lúa, thu hút 200.000 hộ nông dân tham gia và giảm tối thiểu 200.000 tấn CO₂ tương đương.

TRVC được thiết kế bám sát Đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Trong đó, việc hình thành nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đóng vai trò như một “thẻ căn cước” thị trường, giúp người tiêu dùng và đối tác quốc tế nhận diện rõ giá trị bền vững của sản phẩm.

Lô "Gạo Việt xanh phát thải thấp" đầu tiên được xuất sang Nhật Bản. Ảnh: TTXVN

Hơn 52.000 tấn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” của 6 doanh nghiệp được sản xuất trên diện tích 12.455ha, với đầy đủ thông tin truy xuất về địa điểm canh tác, giống lúa, mùa vụ và quy trình kỹ thuật. Điểm đáng chú ý là toàn bộ chuỗi sản xuất, từ đồng ruộng đến nhà máy, đều được giám sát trong khuôn khổ Dự án chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó biến đổi khí hậu (TRVC). Đặc biệt, lượng phát thải khí nhà kính được tổ chức quốc tế Regrow kiểm định độc lập, ghi nhận mức giảm từ 3,14 đến 4,63 tấn CO₂ tương đương/ha. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để xác lập giá trị “carbon thấp” cho hạt gạo Việt Nam.

Các giống lúa được cấp chứng nhận chủ yếu thuộc nhóm chất lượng cao như OM18, Đài Thơm 8, ĐS1, ST25, cùng các giống lúa Nhật (Hana, Akita, Koshi) do Agrimex-Kitoku phát triển. Việc mở rộng sang nhóm giống ngoại nhập cho thấy doanh nghiệp Việt đang chủ động nhắm đến phân khúc thị trường cao cấp, nơi các tiêu chuẩn môi trường và phát thải ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.

Đến nay, tổng lượng gạo được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đã vượt 70.000 tấn, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên sản xuất và xuất khẩu gạo carbon thấp với quy mô lớn.

Trước đó, tháng 4/2025, VIETRISA cấp chứng nhận cho 19.200 tấn gạo phát thải thấp của 7 doanh nghiệp. Đáng chú ý, Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An đã xuất khẩu thành công 500 tấn gạo carbon thấp sang Nhật Bản. Lễ xuất khẩu lô hàng đầu tiên diễn ra tại Cần Thơ ngày 5/6/2025, đánh dấu lần đầu tiên gạo phát thải thấp của Việt Nam chính thức hiện diện tại một thị trường nổi tiếng khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường.

Từ Nhật Bản, gạo phát thải thấp tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác. Theo ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty Trung An, trong năm 2025 doanh nghiệp đã xuất khẩu 160 tấn sang Australia vào tháng 9 và thêm khoảng 500 tấn trong tháng 12.

Tăng cường quảng bá

Dù còn khiêm tốn, nhưng với kết quả nêu trên rõ ràng đã đánh dấu bước “chuyển mình” của ngành hàng lúa gạo Việt Nam trong định vị lại chiến lược khi tập trung vào sự an toàn, chất lượng cao, thân thiện với môi trường, nhất là phù hợp xu hướng tiêu dùng mới. Đây là bước đi để hiện thực hóa cam kết của Chính phủ là đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.

“Gạo chất lượng cao phát thải thấp đang ngày càng có ưu thế trên thị trường xuất khẩu. Khi doanh nghiệp xây dựng được vùng nguyên liệu đạt chuẩn, có thể chứng minh mức giảm phát thải bằng đo đạc độc lập, cơ hội đàm phán giá với đối tác sẽ tốt hơn, nhất là trong bối cảnh nhiều thị trường đã quan tâm đến dấu chân carbon của sản phẩm”, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty Trung An, nhận định.

Theo ông Bình, để gia tăng quy mô sản xuất, doanh nghiệp rất cần các dự án liên kết trong Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp sớm được phê duyệt, qua đó tạo nền tảng pháp lý và tín dụng cho việc vay vốn ngân hàng, mở rộng vùng nguyên liệu và đầu tư công nghệ.

Xác định Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp là công cụ tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo, thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện khung thể chế để mô hình được nhân rộng. Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, Bộ sẽ sớm ban hành đầy đủ quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm định các giải pháp giảm phát thải; xây dựng quy chế liên kết chuỗi; huy động nguồn lực quốc tế và đẩy mạnh truyền thông, quảng bá gạo phát thải thấp.

Ở cấp địa phương, các tỉnh sẽ xây dựng kế hoạch theo vùng sinh thái gắn với tiêu thụ; hỗ trợ hợp tác xã nâng cao năng lực quản trị, cơ giới hóa sản xuất; đào tạo nông dân về quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm định các giải pháp giảm phát thải; rà soát diện tích mở rộng bảo đảm mục tiêu Đề án và phê duyệt các dự án liên kết doanh nghiệp, hợp tác xã theo đề xuất từ thực tiễn.

Tiểu Phong