Gen Z 'bắt sóng' ngôn ngữ ký hiệu: Học cách kết nối bằng đôi bàn tay 'biết nói'

Bạn Ngọc Diệp (14 tuổi, Tiền Giang).

Muôn kiểu bắt sóng ngôn ngữ ký hiệu

Bộ phim Cảm Ơn Người Đã Thức Cùng Tôi thời gian qua đã tạo nên cơn sốt phòng vé nhờ cách kể chuyện bằng chất liệu mới lạ. Ngoài kết hợp âm nhạc để thể hiện câu chuyện, những phân cảnh tương tác bằng ngôn ngữ ký hiệu giữa người cha khiếm thính và nhân vật chính Mộng Hoài khi kể về người mẹ quá cố đã lấy đi bao nước mắt của khán giả.

Lấy cảm hứng từ bộ phim, “giang cư mận” cũng đồng loạt cover nhạc phim bằng ngôn ngữ ký hiệu trên nền tảng TikTok. Bạn Ngọc Diệp (chủ kênh TikTok Malak@ziephelicopter) chia sẻ: “Mình biết đến ngôn ngữ ký hiệu khi xem bộ phim Dưa Hấu Lấp Lánh. Trong phim có nhân vật là người khiếm thính, dù không nói bằng lời nhưng họ vẫn hiểu nhau qua cử chỉ tay và biểu cảm khuôn mặt. Điều đó khiến mình ấn tượng và muốn tìm hiểu về ngôn ngữ này”.

Video giới thiệu bản thân bằng thủ ngữ của cô bạn thu hút gần 80.000 lượt thả tim và hàng nghìn lượt bình luận trên nền tảng TikTok. Video: @ziephelicopter

Ngọc Diệp hiện sở hữu hơn 800.000 lượt xem cho video giới thiệu bản thân bằng thủ ngữ. Thế nhưng, mục đích ban đầu bạn làm video là để lưu giữ hành trình học tập của mình: “Mình chủ yếu tự học qua các video và tài liệu trên Internet, bắt đầu với ký hiệu cơ bản như bảng chữ cái, các động tác chào hỏi và cách biểu cảm khuôn mặt khi giao tiếp. Sau đó, mình tập dịch những bài hát bằng ngôn ngữ ký hiệu để lên trình hơn”.

Đội công tác xã hội trường THPT chuyên Lê Hồng Phong biểu diễn thủ ngữ trên sân khấu.

Ngôn ngữ ký hiệu còn làm nên độ nhận diện của teen Đội Công tác Xã hội (trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM). Mỗi năm một lần, đội sẽ chọn một bài hát để biểu diễn ngôn ngữ ký hiệu trên sân trường.

Nhóm bạn Đinh Bội, Gia An và Hoàng Thư chia sẻ: “Các tiền bối cựu học sinh là những người hướng dẫn tụi mình tìm tòi và dịch câu từ tiếng Việt sang tiếng Anh, rồi dịch sang ngôn ngữ ký hiệu. Thủ ngữ là “signature” của Đội mình nên chúng mình còn có tiểu ban Thủ ngữ cho từng sự kiện để lan tỏa ngôn ngữ ký hiệu đến cộng đồng học sinh trường. Hai tuần cuối trước khi biểu diễn, hễ cứ gặp nhau ở đâu là tụi mình dò bài ở đó, có những buổi trưa ngồi ở bụi chuối sau trường, tập đi tập lại để cùng sửa động tác và nhớ nhịp bài nhanh hơn. Học thủ ngữ cũng giúp mình tập trung, cẩn trọng hơn”.

Ngôn ngữ “không lời” thay lời muốn nói

Theo Liên đoàn Người Điếc Thế giới (WFD), hiện nay có 82/195 quốc gia công nhận ngôn ngữ ký hiệu là ngôn ngữ chính thức. Giữa các nước có hệ thống ngôn ngữ ký hiệu khác nhau. Ngay tại Việt Nam, giữa ba miền cũng có “giao diện” thủ ngữ riêng. Dễ thấy nhất là ở Hà Nội và TP.HCM. Khi muốn diễn tả từ “Việt Nam”, team Hà Nội sẽ giơ hai ngón tay thành chữ V rồi đưa từ vai xuống ngực. Còn team TP.HCM lại đưa hai ngón tay lên mũi rồi kéo xuống ngực.

Cùng một từ nhưng cách diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu có thể khác nhau tùy vùng miền. Ảnh: GREEN HANDS

Đối với ngôn ngữ ký hiệu, bạn phải kết hợp giữa động tác tay và cử chỉ hình thể để giao tiếp. Từng điệu bộ đến ánh mắt đều quyết định ý nghĩa của câu. Cùng một động tác tay nhưng chỉ cần “biến tấu” nhẹ biểu cảm khuôn mặt, thông điệp câu nói tụi mình muốn gửi đi đã mang một ý nghĩa khác. Chẳng hạn, khi mấy bồ ký hiệu chữ “mưa” kết hợp biểu cảm bình thường thì câu có nghĩa là “trời đang mưa”. Nhưng vẫn động tác đó, chúng ta ký hiệu vội vã hơn, kết hợp biểu cảm nhăn nhó một chút thì nghĩa câu lại chuyển thành “trời đang mưa rất to” đó!

Những thủ ngữ Tiếng Anh cơ bản dành cho người mới bắt đầu.

Khác với ngôn ngữ nói thông thường, cấu trúc ngữ pháp diễn đạt trong ngôn ngữ ký hiệu ưu tiên sử dụng hình ảnh, vật thể lớn lên trước rồi mới đi kèm động từ theo sau. Ví dụ, tụi mình muốn nói câu “con mèo đang ngồi trên bàn”, thay vì ghép từng từ đơn thành một câu, chúng ta sẽ ra dấu theo thứ tự “bàn - mèo - ngồi”. “Cái bàn” là vật thể lớn nên ta đưa lên trước, từ “con mèo” sẽ được xếp theo sau và cuối cùng là hành động “ngồi”, vậy là đã diễn tả đầy đủ cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ ký hiệu.

Checklist trước khi học bộ ngôn ngữ mới

1. Định vị tần số mục tiêu

Học ngoại ngữ đã khó, học ngôn ngữ kết hợp cả tay lẫn cơ thể lại càng "khoai" hơn. Để tránh bị choáng ngợp trước lượng kiến thức mới lạ của ngôn ngữ ký hiệu, mấy bồ cần xác định rõ mục tiêu học của mình bằng cách đặt ra những câu hỏi: “Mình học để làm gì?”, “Mình có bao nhiêu thời gian học?”, “Mình có thật sự tâm huyết với ngôn ngữ này?” để vẽ ra lộ trình học chân ái!

2. Phân biệt hand sign và ngôn ngữ ký hiệu

Nếu bạn đang tập đi tập lại động tác tay để “đu trend” bài hát I LOVE YOU của “Anh tài” Bùi Công Nam trên Tóp Tóp, hãy bỏ túi ngay cẩm nang phân biệt hand sign và ngôn ngữ ký hiệu. Hand sign bao gồm những ký hiệu đơn lẻ, không dùng để diễn đạt một câu quá dài. Khi giao tiếp “thầm kín” với bạn bè hay có chuyện khó nói mà mấy bồ chỉ muốn bạn mình biết, chúng ta hay ra hiệu bằng tay như chụm các ngón tay lại để biểu lộ sự hoang mang để đối phương giải thích kỹ càng hơn, giơ ngón trỏ và ngón út để thể hiện tinh thần “rock-n-roll”, hay nghiêng đầu một chút và làm động tác như uống nước để “xin ké” bạn mình ly matcha thơm lừng từ xa.

3. Gửi niềm tin đúng tọa độ

Để học thủ ngữ hiệu quả, bạn có thể dạo một vòng để tìm ra những tọa độ vừa giúp mình học tốt hơn, vừa truyền động lực lâu dài.

- Hà Nội: Chi Hội Người Điếc Hà Nội, Trung Tâm Đào Tạo Ngôn Ngữ Ký Hiệu Hà Nội.

- Đà Nẵng: CLB người Điếc Đà Nẵng, CDS Đà Nẵng - Trung Tâm Giáo Dục và Hỗ Trợ Người Điếc Miền Trung.

- TP.HCM: Trung Tâm Nghiên Cứu Giáo Dục Người Khiếm Thính (CED), Công ty Nắng Mới.