Gen Z đu đưa cùng dân ca

Nếu phải định danh về trào lưu các nghệ sĩ trẻ thổi hồn mới vào dân ca, hát xẩm… có lẽ nên gọi đó là cuộc tái sinh rực rỡ của âm nhạc truyền thống trong thời đại số. Nó không đơn thuần là người trẻ hát nhạc xưa mà là sự giao thoa giữa tính thời đại (âm nhạc, vũ đạo, mạng xã hội) và văn hóa truyền thống.

Trong dòng chảy văn hóa đương đại, có lẽ chưa bao giờ chúng ta thấy hai chữ “người Việt” lại hiện hữu đầy kiêu hãnh đến thế khi có cả một lớp nghệ sĩ trẻ dám biến di sản xưa thành những bài hát dẫn đầu xu hướng. Từ người lớn đến trẻ em cùng hát vang những bản nhạc tuy cũ mà mới, mang đậm tinh thần dân tộc.

Nhuộm chất trẻ cho di sản

Âm nhạc truyền thống Việt Nam vốn nặng tính trữ tình, thiên về cảm xúc nội tâm, điều này thể hiện rất rõ trong những bài dân ca ở cả ba miền. Để âm nhạc truyền thống có sức sống lâu bền nó rất cần được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại - và đó là điều các nghệ sĩ trẻ đang làm. Họ không xóa bỏ quá khứ mà sử dụng pop, rap, EDM, R&B để biến dân ca, quan họ, hát văn, ca trù, vọng cổ… thành chất liệu để sáng tạo.

Ca sĩ Hòa Minzy trong bản hit Bắc Bling. Ảnh: VIẾT THỊNH

Không phải ngẫu nhiên mà trong vài năm trở lại đây, khán giả trẻ, đặc biệt là thế hệ Gen Z, bắt đầu chia sẻ, cover, remix các câu dân ca trên TikTok; hay liên tục hồi hộp chờ đợi những sân khấu làm mới truyền thống trong những game show lớn. Truyền thống bỗng trở nên phù hợp và “enjoy” được vì đã mang hình thức giải trí tân thời. Nói cách khác, di sản đang sống lại trong đời sống số mà người thổi hồn là nghệ sĩ trẻ.

Ca sĩ Soobin Hoàng Sơn trình bày ca khúc Trống cơm. Ảnh: VIẾT THỊNH

Những người đánh thức âm nhạc truyền thống

Nếu như trước đây việc đưa yếu tố dân gian vào nhạc trẻ bị xem là kỳ lạ thì nay nó được người nghe đón nhận hào hứng. Nghệ sĩ trẻ kể chuyện mới từ di sản phải nhắc đến ca sĩ Hoàng Thùy Linh với hiện tượng Để Mị nói cho mà nghe năm 2019. Tiếp nối xu hướng, hàng loạt nghệ sĩ khác cũng mạnh dạn nhập cuộc với nhiều ý tưởng táo bạo.

Hãy nhìn vào Hòa Minzy với “hiện tượng” Bắc Bling để thấy rõ hơn. Bắc Bling có giai điệu khai thác từ chất liệu hát văn, dân ca Đồng bằng Bắc Bộ, quan họ Bắc Ninh được đan cài với pop-dance hiện đại. Cách hát mềm mại gần với dân ca Bắc Bộ nhưng đặt trên beat điện tử nghe lại quá hợp thời. Rap như nhịp cầu nối truyền thống vào đương đại. Sự cộng hưởng này khiến khán giả phải nhún nhảy theo từng câu hát.

Ca sĩ Phương Mỹ Chi. Ảnh: VIẾT THỊNH

Phương Mỹ Chi cũng là ca sĩ đưa chất liệu dân gian trở lại với dòng chảy âm nhạc đương đại. Phương Mỹ Chi thường kết hợp dân ca Nam Bộ, nhạc cụ dân tộc, hòa âm R&B/lofi/hip hop, trang phục dân gian cách tân. Cô ca sĩ trẻ này cho thấy dân ca có thể cực kỳ hiện đại nếu được đặt vào đúng ngữ cảnh thẩm mỹ của thế kỷ 21.

Và tất nhiên không thể bỏ qua Soobin Hoàng Sơn với Trống cơm. Tiết mục này xứng đáng được ghi nhận là một “case study” cho việc làm mới truyền thống khi được phối khí hiện đại, trình diễn với vũ đạo dứt khoát, sân khấu kỹ thuật cao, tinh thần trẻ trung vẫn đậm chất dân gian. Phần âm nhạc, ngoài bài dân ca Bắc Bộ nổi tiếng, tác phẩm còn khai thác trống dân tộc với những tiết tấu đặc trưng gợi lên sự mạnh mẽ và uy lực của trống hội và trống trận. Đây là một trong những tiết mục dân gian hiếm hoi được khán giả trẻ lan truyền mạnh mẽ.

Sức sống mới của truyền thống

Có thể nói thành công của trào lưu trên không phải ngẫu nhiên mà là sự hội tụ của nhiều yếu tố. Lực lượng nghệ sĩ trẻ ngày nay sở hữu tư duy âm nhạc mới mẻ, sáng tạo và dám phá cách. Họ rất hiểu thị hiếu người nghe và biết cách làm cho dân ca bắt tai. Quan trọng hơn cả, họ hiểu cách một sản phẩm lan tỏa trên không gian mạng, biết cách biến dân ca thành “trend”, thành trải nghiệm đa nền tảng.

Nhìn xa hơn, câu chuyện nghệ sĩ trẻ khai thác chất liệu dân tộc không chỉ là giải trí mà đó là câu chuyện bản sắc Việt trong âm nhạc hiện đại. Cuộc tái sinh của dân ca trong VPOP cho thấy truyền thống không bao giờ cũ. Nghệ sĩ trẻ không làm mất đi bản sắc mà họ đang tạo ra sản phẩm vừa có tính giải trí, vừa định hình bản sắc. Truyền thống đang sống lại và sống theo đúng tinh thần của thời đại.

Chất dân ca Việt đại thắng trên sân khấu quốc tế

Tại cuộc thi Intervision 2025 (tiền thân do Tổ chức Phát thanh - Truyền hình Quốc tế OIRT khởi xướng), ca sĩ Đức Phúc đã xuất sắc đăng quang ngôi vị quán quân với ca khúc Phù Đổng Thiên Vương. Đây là một tác phẩm lấy cảm hứng từ truyền thuyết Thánh Gióng và bài thơ Tre Việt Nam. Bên cạnh đó, tại đấu trường Sing!Asia, Phương Mỹ Chi cũng tạo nên cơn sốt với bạn bè quốc tế khi mang đến các tác phẩm mang âm hưởng dân gian đương đại như Lý Bắc Bộ, Bóng phù hoa.

NGUYỄN QUANG LONG