Giá dầu có thể tăng tới mức nào và hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu sẽ ra sao?

Tàu chở hàng thả neo ngoài khơi bờ biển Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) do tuyến đường hàng hải bị gián đoạn ở eo biển Hormuz khi xung đột bùng phát giữa Mỹ-Israel và Iran, ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Theo trang The Guardian (Anh), các nhà kinh tế cảnh báo khả năng xung đột kéo dài tại khu vực xuất khẩu năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới có thể gây ra những tác động sâu rộng đối với mức sống của người dân trên toàn cầu, đồng thời làm dấy lên nguy cơ một cú sốc lạm phát mới.

Trong bối cảnh bất ổn gia tăng, thị trường tài chính chịu áp lực bán mạnh, người tiêu dùng đối mặt với giá cả leo thang, các ngân hàng trung ương có thể buộc phải duy trì hoặc tăng chi phí vay mượn, còn các chính phủ đứng trước áp lực phải hỗ trợ người dân và doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn.

Giá dầu có thể vượt kỷ lục lịch sử?

Bể chứa dầu tại nhà máy lọc dầu ở Chiba, Nhật Bản. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Giá dầu thế giới đã vượt 119 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 9/3, mức cao nhất kể từ sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022.

Theo các nhà phân tích, nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn lưu thông, giá dầu hoàn toàn có thể tiến sát mốc 150 USD/thùng, vượt cả kỷ lục 145,29 USD từng thiết lập vào tháng 7/2008.

Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải hẹp nằm ở phía Nam Iran - giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Khoảng 1/5 lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua tuyến này, cùng với lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng và khoảng 1/3 nguồn cung phân bón phổ biến trên toàn cầu.

Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs cho biết việc Iran kiểm soát tuyến đường này đã tạo ra cú sốc đối với thị trường năng lượng. Cụ thể, mức tác động được ước tính lớn gấp 17 lần so với mức suy giảm sản lượng dầu của Nga vào thời điểm cao nhất sau khi xung đột tại Ukraine nổ ra - sự kiện từng đẩy giá dầu lên khoảng 139 USD/thùng.

Diễn biến tiếp theo phụ thuộc chủ yếu vào thời gian gián đoạn tại eo biển Hormuz, cũng như khả năng các nước xuất khẩu tìm tuyến thay thế. Saudi Arabia đã bắt đầu chuyển hướng một phần dầu thô sang các cảng trên Biển Đỏ, song nhiều nhà xuất khẩu khác vẫn gặp khó khăn do hạn chế về hạ tầng vận chuyển.

Hệ quả là các kho chứa dầu và khí đốt tại khu vực Vùng Vịnh đang dần chạm ngưỡng công suất. Nếu tình trạng này kéo dài, một số mỏ dầu lớn có thể buộc phải tạm dừng hoạt động. Ngay cả khi nguồn cung được khôi phục, việc đưa sản lượng trở lại mức bình thường cũng sẽ mất nhiều thời gian, làm gia tăng áp lực đối với thị trường năng lượng.

Các chuyên gia nhận định nếu xung đột diễn ra trong thời gian ngắn và tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz sớm được khôi phục, giá năng lượng có thể hạ nhiệt. Tuy nhiên, nguy cơ gián đoạn kéo dài vẫn khiến thị trường lo ngại về mức độ an toàn của tuyến hàng hải quan trọng này.

Theo tổ chức nghiên cứu Capital Economics, trong kịch bản xung đột kéo dài, giá dầu có thể duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong suốt năm nay.

Lạm phát toàn cầu bị tác động ra sao?

Người dân chọn mua nông sản tại một khu chợ ở thủ đô Washington D.C. Ảnh: Ngọc Quang/PV TTXVN tại Mỹ

Đà tăng của giá dầu xuất hiện vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với kinh tế toàn cầu. Trước khi căng thẳng mới bùng phát, nhiều ngân hàng trung ương đang tiến gần tới giai đoạn kết thúc chu kỳ điều chỉnh lãi suất sau nhiều năm thắt chặt mạnh nhằm kiềm chế lạm phát.

Các thị trường từng kỳ vọng lãi suất sẽ sớm được cắt giảm. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng căng thẳng tại Trung Đông có thể khiến xu hướng này đảo chiều, buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì hoặc thậm chí tăng chi phí vay mượn.

Kinh nghiệm từ giai đoạn sau năm 2022 cho thấy chi phí năng lượng cao cùng những gián đoạn trong chuỗi cung ứng có thể nhanh chóng lan sang giá tiêu dùng. Thực tế, giá nhiên liệu cho người dân đã bắt đầu tăng tại nhiều quốc gia. Hóa đơn điện và năng lượng của các hộ gia đình có thể tăng mạnh, trong khi chi phí sản xuất của doanh nghiệp cũng leo thang.

Những chi phí này cuối cùng sẽ được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá hàng hóa và dịch vụ cao hơn.

Dù vậy, nhiều chuyên gia hy vọng thế giới có thể tránh được một cú sốc lạm phát quy mô lớn như trong những năm1970 - thời kỳ giá dầu tăng vọt tại Trung Đông khiến kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng.

Một số nhà phân tích cho rằng kỳ vọng lạm phát dài hạn vẫn tương đối ổn định trong những năm gần đây, ngay cả sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát. Điều này cho thấy các ngân hàng trung ương đã phần nào duy trì được niềm tin của thị trường rằng lạm phát có thể được kiểm soát.

Ông Jim Reid, chuyên gia tại Deutsche Bank, nhận định: “Kinh tế toàn cầu hiện ít nhạy cảm hơn với các cú sốc năng lượng so với cách đây nửa thế kỷ. Nền kinh tế ngày nay sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, trong khi thị trường lao động cũng có cấu trúc khác, làm giảm nguy cơ hình thành vòng xoáy tăng lương - tăng giá như trong thập niên 1970”.

Nguy cơ suy thoái toàn cầu

Người dân chờ mua xăng tại một trạm xăng ở Lahore, Pakistan. Ảnh: THX/TTXVN

Lạm phát tăng mạnh trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và sau xung đột Nga - Ukraine đã khiến nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp phải chịu áp lực chi phí lớn trong nhiều năm qua. Trong bối cảnh đó, khả năng xuất hiện một làn sóng tăng giá mới có thể làm suy yếu nhu cầu tiêu dùng và kìm hãm hoạt động kinh tế.

Một số nhà kinh tế cảnh báo nguy cơ “đình lạm” - tình trạng tăng trưởng trì trệ nhưng lạm phát vẫn cao - đang trở lại trong các cuộc thảo luận chính sách.

Ông Ian Stewart, kinh tế trưởng của Deloitte tại Anh, cho rằng: “Những lo ngại về suy thoái đang quay trở lại. Giá dầu và khí đốt tăng mạnh thường là tín hiệu cảnh báo khó khăn kinh tế”.

Trong lịch sử, các cú sốc năng lượng liên quan tới khu vực Trung Đông từng đóng vai trò quan trọng trong các cuộc suy thoái tại phương Tây vào các năm 1973, 1979 và 1990. Gần đây hơn, đà tăng giá năng lượng sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát cũng khiến tốc độ tăng trưởng của châu Âu suy giảm đáng kể vào năm 2023.

Chi phí vay mượn cao hơn, cùng với mức độ bất định địa chính trị gia tăng, có thể làm suy giảm đầu tư của doanh nghiệp và thương mại toàn cầu. Những nền kinh tế vốn đã có triển vọng tăng trưởng mong manh vì thế có thể tiến gần hơn tới nguy cơ suy thoái.

Các quốc gia sẽ ứng phó thế nào?

Quang cảnh bờ biển Iran và đảo Qeshm ở eo biển Hormuz, ngày 10/12/2023. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Trước những biến động này, Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) cho biết họ sẵn sàng giải phóng một phần dự trữ dầu khẩn cấp nhằm trấn an thị trường và giảm bớt lo ngại về nguồn cung.

Trong những năm gần đây, Mỹ đã tăng đáng kể sản lượng trong nước và hiện gần đạt trạng thái tự chủ về năng lượng, dù kho dự trữ dầu chiến lược đã giảm sau các đợt sử dụng trước đó. Trung Quốc cũng đã tích lũy lượng dự trữ dầu lớn.

Tuy nhiên, các nước châu Âu có thể chịu tác động mạnh hơn từ biến động năng lượng. Phần lớn các nền kinh tế tại khu vực này vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn nhập khẩu dầu và khí đốt.

Trong bối cảnh đó, các chính phủ có thể phải tăng cường các chính sách nhằm đảm bảo an ninh năng lượng. Một trong những hướng đi được chú ý là thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp và đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo.

Tuy vậy, vấn đề tốc độ chuyển đổi năng lượng cũng có thể trở thành chủ đề tranh luận chính trị, tương tự những gì từng xảy ra tại châu Âu sau khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra.

Ngoài ra, nhiều chính phủ cũng đang đối mặt với lời kêu gọi triển khai các gói hỗ trợ tài chính khẩn cấp nhằm giúp người dân và doanh nghiệp vượt qua chi phí năng lượng tăng cao. Trước đây, các nước Liên minh châu Âu và Anh từng áp dụng các chương trình hỗ trợ quy mô lớn để giảm bớt tác động của khủng hoảng năng lượng.

Tuy nhiên, dư địa tài khóa của nhiều nước hiện khá hạn chế. Mức nợ công và chi tiêu ngân sách đã tăng mạnh trong những năm gần đây, khiến việc triển khai thêm các gói hỗ trợ lớn có thể gặp khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu còn nhiều biến động.

Ông Jordan Rochester, chuyên gia của ngân hàng Mizuho, nhận định thách thức lớn nhất hiện nay là chi phí mà các chính phủ phải gánh nếu muốn hỗ trợ nền kinh tế. Theo ông, các gói trợ cấp năng lượng đang được thảo luận tại nhiều quốc gia, song quy mô và nguồn lực thực hiện vẫn là câu hỏi lớn.

“Ngoài yếu tố xung đột, đây còn có thể là một trong những cuộc khủng hoảng về nguồn cung và logistics năng lượng lớn nhất mà thế giới hiện đại từng chứng kiến”, ông cho hay.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc