Giá dầu tăng mạnh, Saudi Arabia tạm đóng tuyến dẫn dầu huyết mạch

Hình ảnh vệ tinh ngày 10/9 cho thấy cột khói từ các đám cháy dọc theo đường ống dẫn khí East-West của Saudi Arabia. Ảnh: EUMETSAT.

Bộ Năng lượng Saudi Arabia ngày 11/9 cho biết đã tạm ngừng hoạt động đường ống dẫn dầu East-West, tuyến đường quan trọng giúp nước này xuất khẩu dầu mà không phải đi qua eo biển Hormuz.

Theo Bloomberg, giá dầu Brent được giao dịch quanh mức 105 USD/thùng sau tuyên bố của Bộ Năng lượng Saudi Arabia. Giá Brent tăng mạnh trong ngày 11/9, có lúc lên trên 107 USD/thùng, do lo ngại giao tranh mới nhất sẽ ảnh hưởng nguồn cung năng lượng trong khu vực.

Bộ Năng lượng Saudi Arabia thông tin việc đóng đường ống được thực hiện như một biện pháp phòng ngừa nhằm đảm bảo an toàn.

Nguồn cung toàn cầu chịu thêm sức ép

Các đội ứng phó đang triển khai những biện pháp cần thiết để bảo vệ đường ống và đánh giá mức độ an toàn của hệ thống. Vệ tinh phát hiện 9 đám cháy lớn bùng phát gần đường ống East-West hôm 10/9. Tuy nhiên, ít nhất 6 đám cháy dường như trùng với vị trí các hố đốt bỏ, nơi dầu và khí có thể được đốt trong trường hợp khẩn cấp.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy thiệt hại do hỏa hoạn tại một trạm bơm gần Al Mesba'ah, Saudi Arabia. Ảnh: Airbus, Planet Labs.

Đường ống East-West có vai trò đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu dầu của Saudi Arabia trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran gây gián đoạn hoạt động vận chuyển qua Hormuz.

Tuyến đường có công suất 7 triệu thùng/ngày và nhanh chóng hoạt động hết công suất hồi đầu năm, sau khi hoạt động của các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz gần như đình trệ.

Việc tuyến đường ống này phải ngừng hoạt động làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung dầu toàn cầu. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, thị trường có thể tiếp tục chịu sức ép tăng giá, trong khi các tuyến vận chuyển thay thế cũng đang đối mặt nhiều rủi ro.

Các quan chức và chuyên gia Mỹ nhận định việc sửa chữa những trạm bơm bị hư hại có thể ít phức tạp hơn so với khắc phục thiệt hại trực tiếp trên đường ống. Tuy nhiên, hiện chưa rõ hệ thống phải ngừng hoạt động bao lâu.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung dầu của Saudi Arabia vốn đã chịu sức ép. Riyadh báo cáo OPEC rằng sản lượng dầu thô trong tháng 8 giảm mạnh, xuống mức thấp nhất kể từ năm 1990.

Theo các lãnh đạo trong ngành và dữ liệu của công ty theo dõi tàu Vortexa, hiện khoảng 1 triệu thùng/ngày các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua eo biển Hormuz, giảm mạnh so với khoảng 4 triệu thùng/ngày trước đó. Không chỉ giá dầu tăng, giá nhiên liệu toàn cầu cũng đang ở mức cao.

Giá xăng bán lẻ trung bình tại Mỹ hiện trên 4 USD/gallon, mức cao theo mùa, trong khi giá dầu diesel bán lẻ trung bình tăng vọt lên mức kỷ lục 6 USD/gallon.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy một đám cháy nhỏ đang bùng phát tại trạm bơm gần Al Dhekra, Saudi Arabia. Ảnh: Planet Labs.

Các nguồn dự phòng từng giúp giảm bớt tác động lên nguồn cung năng lượng trong những ngày đầu chiến tranh cũng đang dần cạn kiệt. Dự trữ dầu của Mỹ đã giảm mạnh, trong khi phần lớn lượng dầu từ các kho dự trữ khẩn cấp mà các chính phủ giải phóng đã được đưa ra thị trường.

“Bab al-Mandeb là một huyết mạch. Việc tuyến đường này bị gián đoạn là lời cảnh tỉnh đối với thị trường dầu mỏ về mức độ thiếu bền vững của tình hình hiện nay”, Richard Bronze, đồng sáng lập Energy Aspects, nói với CNN.

Để tránh eo biển này, nhiều chuyến dầu phải đi theo tuyến đường vòng dài hơn đáng kể để tới châu Á: qua kênh đào Suez vào Địa Trung Hải, men theo bờ biển phía tây châu Phi, vòng qua cực nam châu Phi rồi vượt Ấn Độ Dương. Hành trình kéo dài có thể tăng thêm khoảng 1 tháng thời gian vận chuyển, đồng thời đẩy chi phí cước tàu lên cao.

“Chúng tôi nhận thấy nhiều nhà máy lọc dầu ở châu Á đang tìm kiếm các nguồn thay thế, qua đó đẩy giá các lô dầu từ những khu vực khác lên. Đây là yếu tố khiến giá dầu tăng”, Bronze nói.

Chuyên gia năng lượng Iraq Ziyad al-Hashemi cảnh báo việc eo biển Bab al-Mandeb bị đóng hoàn toàn có thể làm gián đoạn khoảng 5 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày từ Saudi Arabia sang châu Á, qua đó tác động trực tiếp đến thị trường toàn cầu.

Theo ông, sự gián đoạn các chuyến hàng có thể gây xáo trộn thị trường dầu mỏ và đẩy giá tăng cao, đặc biệt trên thị trường giao ngay. Nếu cả hai tuyến vận chuyển chiến lược là Hormuz và Bab al-Mandeb cùng bị gián đoạn, nguồn cung dầu hướng tới châu Á sẽ chịu thêm sức ép đáng kể.

Châu Á đối mặt áp lực lạm phát

Theo Madhavi Arora, nhà kinh tế tại Công ty Dịch vụ Tài chính Emkay Global, nếu giá dầu Brent duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tác động có thể lan tỏa theo hai hướng: làm gia tăng áp lực lạm phát và ảnh hưởng tăng trưởng kinh tế.

Các nền kinh tế châu Á đang đứng trước một thử thách mới về sức chống chịu khi giá dầu một lần nữa vượt 100 USD/thùng, trong bối cảnh lạm phát vẫn ở mức cao và dư địa cho các chính sách tài khóa, tiền tệ đã thu hẹp.

Các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ phụ thuộc lớn vào dầu thô nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu sản xuất, trong khi Indonesia và Thái Lan có thể phải tăng chi ngân sách để duy trì những chương trình hỗ trợ giá nhiên liệu.

Dù kinh tế châu Á tăng trưởng tốt hơn dự kiến trong nửa đầu năm, một phần nhờ sự phát triển mạnh của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, biến động trên thị trường năng lượng vẫn tạo thêm sức ép đối với khu vực vốn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Gánh nặng chi phí nhiên liệu vận tải đe dọa tạo ra tác động lạm phát. Đồ họa: Bloomberg.

Brian Lee, chuyên gia kinh tế tại Maybank Securities ở Singapore, cho hay giá lương thực cũng đang chịu thêm áp lực từ những biến động trên thị trường và các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến El Niño.

Các chính phủ trong khu vực có thể tiếp tục phải hỗ trợ hộ gia đình và doanh nghiệp nếu áp lực giá kéo dài. Tuy nhiên, thâm hụt ngân sách gia tăng và mặt bằng lãi suất cao khiến dư địa triển khai các biện pháp hỗ trợ mới trở nên hạn chế.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản dự báo tăng lãi suất chính sách vào tuần tới, trong khi Ngân hàng Dự trữ Australia đã phát tín hiệu sẵn sàng thắt chặt chính sách trước cuộc họp vào cuối tháng.

Ngân hàng Trung ương Ấn Độ sẽ họp vào tháng 10. Một số nhà kinh tế cho rằng áp lực giá có thể khiến cơ quan này cân nhắc điều chỉnh lãi suất.

Tại Philippines, ngân hàng trung ương tuần này cho hay “theo dõi chặt chẽ” diễn biến của thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu, sau khi lạm phát duy trì ở mức 6,1% tháng 8. Cơ quan này khẳng định mục tiêu đưa lạm phát trở lại mức 3%.

Dư địa tài khóa của nhiều nước cũng đang thu hẹp. Thái Lan và Hàn Quốc đã phải tăng chi cho các biện pháp hỗ trợ kinh tế, trong khi Indonesia điều chỉnh ngân sách dành cho một số chương trình khác để đáp ứng chi phí hỗ trợ giá nhiên liệu.

Mari Elka Pangestu, Phó chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia Indonesia, cho biết nước này đang phải tính toán với mức giá dầu trung bình khoảng 90 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với mức 70 USD/thùng được sử dụng làm giả định trong ngân sách.

Tại Thái Lan, quỹ bình ổn giá dầu có thể ghi nhận mức thâm hụt khoảng 100 tỷ baht (3 tỷ USD), tăng từ 83 tỷ baht, theo Puree Sirasoontorn, Phó giáo sư tại Đại học Thammasat.

Bà cho rằng nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh, chính phủ có thể phải bổ sung nguồn lực để hỗ trợ người tiêu dùng, qua đó tạo thêm áp lực lên ngân sách.

Dù vậy, châu Á hiện có thể ở vị thế chủ động hơn nhờ đã triển khai nhiều biện pháp ứng phó từ sớm. Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đã điều chỉnh hoạt động nhập khẩu và khai thác các kho dự trữ thương mại để ứng phó với những biến động của thị trường.

Tuy nhiên, khi triển vọng ổn định của thị trường năng lượng vẫn chưa rõ ràng, nguy cơ gián đoạn nguồn cung tiếp tục là yếu tố được các nền kinh tế châu Á theo dõi sát.

HSBC Holdings cảnh báo nền kinh tế toàn cầu có thể phải thích nghi với một “trạng thái bình thường mới”, trong đó hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz không hoàn toàn bị gián đoạn nhưng cũng khó trở lại trạng thái ổn định như trước.