Giá điện trạm sạc và bài toán tối ưu chi phí, minh bạch giá dịch vụ
Biểu giá điện riêng cho hoạt động sạc xe điện theo cấp điện áp và khung giờ sử dụng đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp vận hành trạm sạc. Bên cạnh việc tính toán chi phí đầu vào, doanh nghiệp cần tối ưu công suất, điều phối thời gian sạc và minh bạch giá dịch vụ để bảo đảm quyền lợi người sử dụng.
Chênh lệch giá điện đầu vào lớn theo khung giờ: Theo Quyết định 2892/QĐ-BCT áp dụng từ ngày 1/11/2026, giá điện đầu vào giờ thấp điểm ở cấp trung áp khoảng 1.534 đồng/kWh, nhưng tăng lên 3.758 đồng/kWh ở cấp trung áp và 4.212 đồng/kWh ở cấp hạ áp vào giờ cao điểm, tạo áp lực lớn lên giá vốn của doanh nghiệp trạm sạc.
Phương án tối ưu chi phí bằng lưu trữ và điều phối phụ tải: Để giảm sự phụ thuộc vào điện lưới giờ cao điểm và tối ưu hiệu suất khai thác (đặc biệt với các trạm hoạt động 10–20 giờ/ngày), doanh nghiệp cần tính toán tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), điện mặt trời mái nhà và phân bổ công suất trụ sạc tự động theo nhu cầu thực tế.
Tách bạch giá điện đầu vào và minh bạch giá dịch vụ: Căn cứ Thông tư 60/2025/TT-BCT và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, trạm sạc phải lắp công tơ đo đếm riêng; doanh nghiệp được chủ động định giá dịch vụ dựa trên chi phí vận hành thực tế nhưng bắt buộc công khai rõ ràng đơn giá theo kWh, phí theo thời gian và mọi phụ phí trước khi giao dịch.
Biểu giá điện tạo áp lực mới
Trao đổi với PV AutoNews, PGS.TS Lê Xuân Thành, giảng viên cao cấp Bộ môn Điện khí hóa, Trường Đại học Mỏ – Địa chất, cho rằng biểu giá điện theo thời gian sử dụng không chỉ nhằm tính chi phí mà còn là công cụ điều tiết phụ tải, hạn chế tình trạng nhiều phương tiện cùng sạc vào một thời điểm, gây áp lực lên lưới điện.

Với các đơn vị kinh doanh dịch vụ sạc, biểu giá điện riêng theo cấp điện áp và khung giờ sử dụng cũng khiến chi phí đầu vào có sự chênh lệch đáng kể. Theo biểu giá áp dụng từ ngày 1/11/2026, điện giờ thấp điểm ở cấp trung áp khoảng 1.534 đồng/kWh, trong khi giờ cao điểm lên tới 3.758 đồng/kWh ở cấp trung áp và 4.212 đồng/kWh ở cấp hạ áp.
Theo PGS.TS Lê Xuân Thành, việc phân chia giá điện theo khung giờ góp phần khuyến khích khách hàng và đơn vị vận hành dịch chuyển nhu cầu sạc sang thời điểm phù hợp, qua đó giảm áp lực phụ tải. Tuy nhiên, chênh lệch giá điện giữa các khung giờ cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải tính toán hợp lý thời điểm vận hành và phương án sử dụng điện để kiểm soát chi phí.
Ông Thành nhận định, khi giá điện đầu vào tăng, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với áp lực tăng giá vốn, thu hẹp biên lợi nhuận hoặc điều chỉnh giá dịch vụ. Mức độ tác động còn phụ thuộc vào thời gian hoạt động, sản lượng điện tiêu thụ và cấp điện áp đấu nối của từng trạm.

Doanh nghiệp không thể chỉ quan tâm đến số lượng trụ sạc hay công suất thiết bị mà cần tính toán tổng thể phương án sử dụng điện. Một trạm sạc có công suất lớn nhưng không khai thác hiệu quả, hoặc tập trung vận hành vào khung giờ giá điện cao, có thể khiến chi phí tăng lên và ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Ảnh minh hoạ; Tasco.
Biểu giá điện theo thời gian cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ cách vận hành đơn thuần dựa trên thiết bị sang quản lý tổng thể hệ thống năng lượng. Việc kiểm soát phụ tải, điều phối thời điểm sạc và lựa chọn công suất phù hợp sẽ ngày càng quan trọng đối với hiệu quả kinh doanh của trạm sạc.
Tối ưu công suất, lưu trữ năng lượng
Trước sự khác biệt về giá điện giữa các khung giờ, một trong những hướng giải pháp được PGS.TS Lê Xuân Thành đề cập là kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) với hoạt động của trạm sạc.
Về nguyên lý, hệ thống có thể tích trữ điện vào thời điểm giá thấp, sau đó sử dụng phần năng lượng lưu trữ để hỗ trợ cấp điện cho hoạt động sạc vào những khung giờ giá cao. Cách làm này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc quản lý phụ tải và hạn chế mức độ phụ thuộc vào điện lưới tại thời điểm chi phí cao.

PGS.TS Lê Xuân Thành. Ảnh: NVCC.
Tuy nhiên, việc đầu tư BESS cần được đánh giá trên cơ sở hiệu quả kinh tế tổng thể, thay vì chỉ nhìn vào chênh lệch giá điện giữa các khung giờ. Doanh nghiệp phải tính đến chi phí pin, bộ biến đổi, hệ thống quản lý pin (BMS), hiệu suất chuyển đổi và tuổi thọ thiết bị. Nếu chi phí đầu tư và vận hành hệ thống lưu trữ quá lớn, phần tiết kiệm từ việc dịch chuyển thời điểm sử dụng điện có thể không đủ bù đắp.
Bên cạnh lưu trữ năng lượng, việc điều phối hoạt động sạc cũng có thể giúp giảm áp lực công suất. Theo PGS.TS Lê Xuân Thành, doanh nghiệp có thể sử dụng ứng dụng để thông báo giá điện theo từng khung giờ, hỗ trợ người dùng lựa chọn thời điểm sạc phù hợp hoặc thiết lập chế độ sạc hẹn giờ.
Đối với hệ thống có nhiều trụ sạc, việc phân bổ công suất giữa các thiết bị cũng cần được tính toán. Thay vì để tất cả trụ sạc cùng vận hành ở công suất tối đa trong mọi thời điểm, hệ thống có thể điều phối công suất theo nhu cầu thực tế, dựa trên hệ số đồng thời và khả năng cấp điện của trạm.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp khai thác hạ tầng hợp lý hơn, đồng thời hạn chế tình trạng đầu tư công suất lớn nhưng không sử dụng hết. Việc lựa chọn công nghệ điều khiển, thiết bị lưu trữ và phương thức vận hành cần căn cứ vào quy mô, đặc điểm phụ tải và hiệu quả kinh tế của từng dự án.
Cơ chế giá điện cần được xem xét cùng với đặc điểm vận hành của trạm sạc. Một trạm hoạt động ổn định trong khoảng 10-20 giờ mỗi ngày có khả năng khai thác hạ tầng khác với mô hình chỉ bật, tắt trong một khoảng thời gian ngắn, chẳng hạn 2 giờ. Vì vậy, chính sách và phương án đầu tư của doanh nghiệp cần tính đến đặc điểm sử dụng điện thực tế, thay vì áp dụng một cách nhìn chung cho mọi mô hình.
PGS.TS Lê Xuân Thành
Ngoài ra, các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất đối với hệ thống lưu trữ năng lượng và bộ sạc có khả năng điều khiển cũng có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư công nghệ. Về lâu dài, việc kết hợp điện mặt trời mái nhà, BESS và trạm sạc, cùng với khả năng sạc hai chiều, là những hướng cần được nghiên cứu trong quá trình phát triển hệ thống năng lượng thông minh.
Theo chuyên gia, quy hoạch hạ tầng sạc cũng cần được kết nối với quy hoạch giao thông và quy hoạch điện lực. Việc công khai thông tin quy hoạch, lựa chọn vị trí phù hợp và đơn giản hóa thủ tục đầu tư sẽ giúp doanh nghiệp có cơ sở xây dựng phương án kinh doanh ổn định hơn. Các chính sách liên quan cũng cần có tính ổn định đủ dài để nhà đầu tư tính toán hiệu quả dự án.
Chủ động định giá nhưng phải minh bạch

Bên cạnh bài toán chi phí điện đầu vào, việc xác định giá dịch vụ sạc cũng là vấn đề được người sử dụng xe điện quan tâm. Khi giá điện áp dụng cho trạm sạc thay đổi theo cấp điện áp và khung giờ, mức giá mà khách hàng phải trả có nhất thiết thay đổi tương ứng hay không là vấn đề cần phân biệt rõ.
Luật sư Trần Vũ, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, cho biết cần phân biệt giữa giá điện mà doanh nghiệp mua từ đơn vị bán điện và giá dịch vụ sạc mà doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng. Theo quy định tại Điều 10 Thông tư 60/2025/TT-BCT, giá điện cho mục đích sạc được áp dụng đối với bên mua điện sử dụng tại trạm sạc, trụ sạc hoặc tủ đổi pin để phục vụ kinh doanh dịch vụ sạc phương tiện điện, bao gồm cả xe buýt. Một trong những điều kiện quan trọng là hoạt động sạc phải được đo đếm bằng công tơ riêng.
Quyết định 2892/QĐ-BCT quy định biểu giá điện theo cấp điện áp và khung giờ sử dụng, áp dụng từ ngày 1/11/2026. Đây là giá điện đầu vào mà doanh nghiệp vận hành trạm sạc phải thanh toán cho đơn vị bán điện, không đồng nghĩa với mức giá dịch vụ bắt buộc doanh nghiệp phải thu của khách hàng.
Theo luật sư Trần Vũ, về nguyên tắc, doanh nghiệp được chủ động xây dựng giá dịch vụ sạc trên cơ sở các chi phí thực tế và phương án kinh doanh. Ngoài chi phí điện, giá dịch vụ có thể bao gồm khấu hao thiết bị, chi phí vận hành, thuê địa điểm, nhân công, phần mềm, thanh toán điện tử, bảo trì, tổn thất kỹ thuật và lợi nhuận.
Vì vậy, khi giá điện đầu vào thay đổi, không thể mặc nhiên kết luận giá dịch vụ sạc phải tăng hoặc giảm với tỷ lệ tương ứng. Mức điều chỉnh còn phụ thuộc vào cơ cấu chi phí, cách tổ chức vận hành và chính sách giá của từng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, quyền chủ động định giá không có nghĩa doanh nghiệp được tùy ý áp dụng các khoản thu mà không thông tin cho khách hàng. Hoạt động xây dựng và cung cấp giá dịch vụ vẫn phải tuân thủ quy định của pháp luật về giá, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cạnh tranh, thuế và hóa đơn.

Luật sư Trần Vũ. Ảnh: NVCC.
Luật sư Trần Vũ lưu ý, doanh nghiệp không nhất thiết phải công khai toàn bộ công thức tính chi phí nội bộ hay biên lợi nhuận, nhưng cần cung cấp đầy đủ thông tin để khách hàng nhận biết dịch vụ, cách tính giá và số tiền dự kiến phải thanh toán. Việc công bố một mức giá nhưng sau đó thu thêm các khoản phí không được thông báo trước có thể gây nhầm lẫn và ảnh hưởng đến quyền lợi người sử dụng.
Một vấn đề khác là cách xác định sản lượng điện dành riêng cho hoạt động sạc trong trường hợp trạm sạc được bố trí tại địa điểm có nhiều mục đích sử dụng điện. Theo khoản 3 Điều 3 Thông tư 60/2025/TT-BCT, bên mua điện và bên bán điện căn cứ tình hình thực tế để thỏa thuận tỷ lệ sản lượng điện theo từng mục đích sử dụng.
Theo luật sư Trần Vũ, để hạn chế tranh chấp, các bên nên lập biên bản thỏa thuận về tỷ lệ sản lượng, kèm theo sơ đồ phụ tải, công suất thiết bị sạc, thời gian vận hành, dữ liệu hệ thống và phương pháp phân bổ. Trong điều kiện có thể, doanh nghiệp nên tách riêng công tơ cho nhánh sạc. Nếu chưa thể tách riêng, cần có thỏa thuận bằng văn bản về phương pháp đo đếm và cơ chế kiểm tra định kỳ.
Quy định hiện hành đã đặt ra nguyên tắc thỏa thuận, nhưng trong thực tế vẫn có thể phát sinh vướng mắc khi sử dụng chung công tơ, nhất là việc xác định tỷ lệ phân bổ, thời điểm áp dụng và dữ liệu làm căn cứ tính toán. Vì vậy, hồ sơ kỹ thuật và phương pháp đo đếm cần được xác lập rõ ràng ngay từ đầu.
Hoàn thiện cơ chế bảo vệ người sử dụng xe điện
Cùng với việc phân định rõ giá điện đầu vào và giá dịch vụ sạc, minh bạch thông tin là yêu cầu quan trọng để người sử dụng có thể kiểm soát chi phí. Khi doanh nghiệp thay đổi giá dịch vụ, khách hàng cần được thông báo rõ mức giá mới, thời điểm áp dụng và các khoản phụ phí liên quan.
Theo Luật sư Trần Vũ, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định, khi giá đầu vào thay đổi hoặc doanh nghiệp điều chỉnh giá dịch vụ, người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, dễ tiếp cận về dịch vụ và giá cả; được biết các điều kiện giao dịch trước khi sử dụng; được nhận chứng từ hoặc thông tin giao dịch. Đồng thời, người tiêu dùng có quyền phản ánh, khiếu nại, yêu cầu giải quyết tranh chấp và yêu cầu bồi thường nếu quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm.
Để hoàn thiện khung pháp lý, luật sư cho rằng cần bổ sung hướng dẫn riêng đối với dịch vụ sạc xe điện, dù không nhất thiết phải kiểm soát cứng một mức giá bán lẻ duy nhất. Quy định nên yêu cầu doanh nghiệp công khai đơn giá và mọi khoản phụ phí trước khi giao dịch; phân biệt rõ giá tính theo kWh với phí tính theo thời gian hoặc phí dịch vụ.
Trong bối cảnh hạ tầng sạc tiếp tục phát triển, bài toán không chỉ nằm ở việc mở rộng số lượng trạm và trụ sạc. Hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào khả năng quản lý phụ tải, lựa chọn công nghệ, điều phối thời gian sử dụng điện và xây dựng cơ chế giá minh bạch.
Luật sư Trần Vũ
Việc kết hợp quy hoạch giao thông, quy hoạch điện lực với các giải pháp quản lý năng lượng thông minh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng. Cùng với đó, cơ chế giá rõ ràng và thông tin đầy đủ giúp doanh nghiệp chủ động phương án kinh doanh, đồng thời tạo cơ sở để người sử dụng xe điện kiểm soát chi phí dịch vụ.

