Gia đình thời 4.0

Biết chia sẻ, cảm thông là kinh nghiệm gìn giữ mái ấm gia đình của vợ chồng ông Đỗ Mạnh Hùng ở tổ 44, phường Phan Đình Phùng.

Trao truyền và nuôi lớn nhân cách

Thái Nguyên là địa phương có truyền thống văn hóa phong phú, nơi nhiều dân tộc cùng chung sống, gắn bó với những phong tục, tập quán được trao truyền qua nhiều đời. Hiện trên toàn tỉnh có hơn 419.200 hộ gia đình, trong đó có hơn 140.000 gia đình từ ba thế hệ trở lên; hơn 172.000 hộ gia đình 2 thế hệ, hơn 50.800 hộ gia đình có 1 thế hệ là vợ chồng.

Đối với gia đình nhiều thế hệ, thách thức lớn nhất là dung hòa những khác biệt về quan niệm sống, cách giáo dục con cháu và thói quen sử dụng công nghệ. Còn các gia đình trẻ thường phải đối mặt với áp lực công việc, kinh tế và trách nhiệm chăm sóc con cái, khiến thời gian dành cho nhau ngày càng ít.

Những khác biệt và áp lực ấy đòi hỏi mỗi thành viên phải biết lắng nghe, chia sẻ, thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau. Đây chính là nền tảng để xây dựng gia đình hòa thuận, gắn bó và hạnh phúc bền vững.

Theo bà Hà Thị Kim Oanh, Phó Trưởng Phòng Quản lý văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch): Dù ở mô hình nào, gia đình vẫn là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, đạo đức và lối sống của mỗi người. Những bài học về lòng nhân ái, sự trung thực, tinh thần trách nhiệm không chỉ đến từ lời dạy của cha mẹ mà còn được hình thành qua cách người lớn ứng xử hằng ngày.

Trẻ em học cách tôn trọng người khác từ việc chứng kiến cha mẹ lắng nghe nhau; học lòng hiếu thảo từ cách người lớn chăm sóc ông bà; học sự sẻ chia khi được sống trong một gia đình các thành viên biết quan tâm lẫn nhau.

Giữ gìn truyền thống không có nghĩa là yêu cầu các thế hệ phải sống giống nhau hay duy trì mọi tập quán cũ. Những giá trị không còn phù hợp cần được thay đổi; những quan niệm lạc hậu, bất bình đẳng, áp đặt hoặc dung túng bạo lực cần được loại bỏ.

Điều phải bảo tồn chính là phần cốt lõi mang tính nhân văn của gia đình, đồng thời tiếp nhận những giá trị tiến bộ như bình đẳng giới, tôn trọng quyền riêng tư, lắng nghe và đối thoại.

Sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm

Ông Lê Công Lại, tổ 6 Thắng Lợi, phường Sông Công, tâm đắc: Trong thời đại số, người cao tuổi có thể học cách sử dụng điện thoại thông minh để kết nối với con cháu. Con cháu có thể tiếp cận công nghệ hiện đại nhưng vẫn cần hiểu về nguồn cội, phong tục và lịch sử gia đình.

Còn bà Đinh Thị Quế, thôn Nà Dường, xã Văn Lang, cho biết: 4 người con trai của vợ chồng tôi đều đã có cuộc sống riêng, nhưng các thành viên trong gia đình tôi vẫn thường xuyên qua lại thăm nom nhau và sum họp vào những dịp giỗ chạp, lễ, Tết, ngày nghỉ cuối tuần. Mỗi dịp nhà có việc, gia đình tôi có quy định là hạn chế sử dụng điện thoại.

Để thích ứng với thời xã hội số, người cao tuổi không đứng ngoài cuộc với các thiết bị công nghệ. (Ảnh chụp tại xóm Nho - Khuân Đã, xã Tràng Xá).

Thời đại số, yêu cầu mỗi người phải tự học cách tiếp cận với thiết bị công nghệ để thích ứng. Trong các gia đình, con cháu đôi khi trở thành thầy, dạy ông bà, cha mẹ cách làm chủ thiết bị điện tử. Nhân đó ông bà, cha mẹ trò chuyện, chia sẻ với con cháu về nguồn gốc gia đình, nếp sống truyền thống và đạo nhà.

Đó là thời gian vàng thu hẹp khoảng cách để các thế hệ trong gia đình, dòng họ được gần gũi, chia sẻ, lắng nghe nhau. Bằng cách này, thiết bị công nghệ trở thành nhịp cầu nối thân thiện giữa các thế hệ.

Chia sẻ với chúng tôi về việc gìn giữ giá trị truyền thống trong gia đình thời bốn chấm không, ông Đỗ Mạnh Hùng, tổ 44, phường Phan Đình Phùng, đúc kết: Một gia đình có điều kiện kinh tế khá giả chưa chắc đã có đời sống tinh thần hạnh phúc. Nhưng nhiều gia đình còn khó khăn về vật chất vẫn có thể giữ được sự ấm áp nhờ biết chia sẻ, tôn trọng và có trách nhiệm với nhau. Bởi giá trị của một mái ấm không chỉ nằm ở việc sở hữu bao nhiêu tiện nghi, mà còn thể hiện ở cách các thành viên đối xử với nhau khi thuận lợi cũng như lúc khó khăn.

Để thích ứng cuộc sống trong môi trường số, nhiều gia đình chủ động xây dựng quy tắc sử dụng thiết bị công nghệ phù hợp. Thay vì cấm đoán, ông bà, cha mẹ hướng dẫn cho con cháu nhận biết thông tin sai lệch, nội dung độc hại, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm.

Ông Lý Văn Thành, xóm Phú Đô, xã Vô Tranh, chia sẻ: Con trai, con dâu tôi đi làm việc ở nước ngoài, tôi ở nhà trông nom giúp chúng mấy đứa trẻ. Công việc ruộng nương bận rộn, song tôi luôn dành thời gian đồng hành và tạo ra những hoạt động thực tế hấp dẫn để trẻ có cơ hội trải nghiệm cuộc sống bên ngoài màn hình.

Gia đình thời 4.0 không nhất thiết phải quay về cách sống của nhiều thập niên trước. Điều cần thiết là biết chọn lọc những thành tựu của công nghệ, tiếp thu các giá trị tiến bộ và giữ vững nền tảng đạo đức, tình cảm đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Khi mỗi người biết trân trọng nguồn cội, tôn trọng sự khác biệt và có trách nhiệm với những người thân yêu, gia đình sẽ không bị cuốn trôi trước những thay đổi của thời đại. Đó cũng là nền tảng để Thái Nguyên gìn giữ bản sắc văn hóa, xây dựng cộng đồng nhân văn và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.