Gia Lai: Ưu tiên di dời dân, nghiên cứu phương án xử lý núi Một

Cân nhắc giữa yêu cầu an toàn và giá trị cảnh quan đô thị

UBND phường Quy Nhơn đã trình UBND tỉnh Gia Lai phương án xử lý tổng thể khu vực núi Một theo hướng di dời toàn bộ các hộ dân trong phạm vi dự án, đào hạ, san phẳng núi để tạo mặt bằng, kết hợp tận thu đất đá phục vụ các công trình xây dựng trên địa bàn. Sau đó, khu vực này sẽ được quy hoạch thành khu dân cư mới với hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật, cây xanh và công trình công cộng đồng bộ.

Núi Một nằm giữa lòng đô thị Quy Nhơn.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh núi Một có địa hình, địa chất phức tạp, đất đá phong hóa mạnh, sườn dốc lớn, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến tính mạng và tài sản của người dân. 

Tuy nhiên, đây mới là đề xuất của địa phương, cần được các cơ quan chức năng nghiên cứu, đánh giá kỹ trước khi xem xét quyết định. Bên cạnh yêu cầu bảo đảm an toàn cho người dân trước nguy cơ sạt lở, phương án cũng đặt ra những vấn đề cần cân nhắc về tác động địa chất, môi trường, cảnh quan tự nhiên và hiệu quả sử dụng đất sau khi xử lý địa hình.

Trao đổi về vấn đề này, TS Đinh Bá Hòa, nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử, nguyên Giám đốc Bảo tàng Bình Định cho hay: Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên phục vụ phát triển kinh tế, xây dựng hạ tầng cần được xem xét trên cơ sở đánh giá đầy đủ giá trị cảnh quan, môi trường và những tác động lâu dài.

Đối với núi Một, điều cần quan tâm không chỉ là khối lượng đất đá có thể khai thác mà còn là giá trị mà cảnh quan này có thể mang lại cho đô thị trong tương lai.

"Phá đi thì dễ, nhưng dừng lại thì hơi khó. Một khi cảnh quan đã bị phá bỏ, chúng ta không thể dễ dàng khôi phục lại như ban đầu. Chúng ta cần phải thận trọng trong vấn đề bảo quản một cảnh quan mà thiên nhiên tạo ra hàng triệu năm nay mới có được", TS Đinh Bá Hòa cho hay.

Địa chất tại núi Một phức tạp, đất đá phong hóa mạnh gây nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến tính mạng và tài sản của người dân sống trên núi và dưới chân núi.

Theo ông, núi Một có thể được nhìn nhận như một không gian cảnh quan đặc biệt trong lòng đô thị. Thay vì chỉ xem đây là nguồn vật liệu phục vụ san lấp mặt bằng, địa phương có thể nghiên cứu phương án cải tạo, tổ chức đường đi, không gian vui chơi, tham quan hoặc phát triển thành điểm đến văn hóa, cảnh quan phục vụ cộng đồng.

Vì vậy, trước khi quyết định san gạt núi Một, các cơ quan chức năng cần đánh giá toàn diện hiện trạng địa chất, giá trị cảnh quan, khả năng cải tạo và những phương án khai thác phù hợp.

TS Đinh Bá Hòa cho rằng, việc san phẳng núi Một cũng cần dựa trên nghiên cứu và tính toán cụ thể, không nên chỉ nhìn nhận vấn đề từ góc độ lợi ích kinh tế trước mắt. Việc lựa chọn phương án cuối cùng cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu an toàn dân cư, phát triển đô thị và gìn giữ những giá trị tự nhiên có ý nghĩa lâu dài đối với địa phương.

Trong khi đó, đối với người dân sống trên núi và dưới chân núi Một, điều mong mỏi nhất hiện nay là chính quyền tỉnh Gia Lai sớm có phương án di dời, tái định cư đến nơi ở an toàn, giúp họ ổn định cuộc sống và không còn nơm nớp lo sợ mỗi khi mùa mưa bão đến.

Những ngôi nhà trơ khung dưới chân núi Một sau trận lũ năm 2025.

Bà Phạm Thị Mỹ Lộc (59 tuổi ở tổ 9, khu vực 2, phường Quy Nhơn), sống dưới chân núi Một cho biết: Tôi đã nghe thông tin về đề xuất san phẳng ngọn núi và những người đến trao đổi với người dân địa phương. Bà mong chính quyền sớm triển khai giải pháp hỗ trợ khẩn cấp, bảo đảm an toàn cho các hộ dân.

"Mong muốn chứ. Bây giờ đi là phải đi cho hết, chứ còn hộ đi, hộ ở thì càng lo sợ", bà Lộc chia sẻ.

Cùng chung nguyện vọng, ông Dương Văn Lộc (52 tuổi), một người dân sống trên núi cho biết, bà con mong được Nhà nước hỗ trợ di dời đến nơi ở khác để an tâm sinh sống.

Theo ông Lộc, phần lớn người dân trong khu vực làm lao động chân tay, kinh tế còn khó khăn nên việc tự lo kinh phí mua đất, xây nhà ở nơi khác là điều không dễ dàng. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu xử lý nguy cơ sạt lở, người dân mong muốn phương án di dời, tái định cư sớm được triển khai, bảo đảm các hộ đều có nơi ở an toàn và điều kiện ổn định cuộc sống lâu dài.

Ưu tiên di dời dân, phương án san phẳng núi chưa được quyết định

Liên quan đến đề xuất san phẳng núi Một, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn cho biết: Việc san gạt núi Một hiện mới là đề xuất, định hướng của địa phương; tỉnh chưa có quyết định chính thức. Nếu được thống nhất, phương án sẽ được triển khai bài bản, thận trọng.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, nhiệm vụ cấp bách hiện nay là di dời ngay người dân khỏi khu vực nguy hiểm trước mùa mưa bão. Chính quyền sẽ rà soát từng hộ, xem xét hỗ trợ những trường hợp thực sự khó khăn về chỗ ở; đồng thời xử lý nghiêm, tổ chức cưỡng chế di dời đối với các trường hợp lấn chiếm đất, xây dựng nhà trái phép.

Lãnh đạo tỉnh cho hay: Qua khảo sát, núi Một đã bị phong hóa, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao, có thể vùi lấp các hộ dân dưới chân núi khi xảy ra mưa lớn.

Theo lãnh đạo tỉnh, nếu chỉ di dời người dân nhưng giữ nguyên hiện trạng ngọn núi, nguy cơ sạt lở vẫn có thể tiếp diễn. Vì vậy, việc xử lý khu vực này cần được nghiên cứu trên cơ sở đánh giá tổng thể về địa chất, địa hình và mức độ an toàn.

Trước đó, UBND phường Quy Nhơn đã trình UBND tỉnh Gia Lai đề xuất phương án khắc phục sạt lở và chỉnh trang núi Một phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Hiện có 228 hộ dân nằm trong vùng sạt lở núi Một.

Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Nguyễn Đức Toàn thông tin, khu vực núi Một có độ cao đỉnh núi khoảng 44 m, hiện có khoảng 228 hộ dân, trong đó 183 hộ sinh sống trên khu vực núi, sườn núi và 45 hộ dưới chân núi.

Do đất đá phong hóa mạnh, địa hình sườn dốc lớn và phạm vi có nguy cơ ảnh hưởng rộng, việc xây dựng tường chắn, kè chống sạt lở cục bộ đòi hỏi giải pháp kỹ thuật phức tạp. Các phương án này cần được đánh giá kỹ về hiệu quả ổn định tổng thể khối núi, khả năng thoát nước, tuổi thọ công trình cũng như chi phí đầu tư, duy tu và bảo trì lâu dài.

Trên cơ sở đó, UBND phường Quy Nhơn đề xuất phương án xử lý tổng thể, gồm di dời các hộ dân trong phạm vi dự án, đào hạ núi theo cao độ thiết kế phù hợp với khu dân cư tiếp giáp, tận thu đất đá đủ điều kiện làm vật liệu san lấp và đầu tư xây dựng khu dân cư mới theo quy hoạch.

Theo phương án đề xuất, khu vực nghiên cứu có diện tích khoảng 6,88 ha. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 500 tỷ đồng, gồm khoảng 250 tỷ đồng chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và 250 tỷ đồng chi phí xây dựng. Nguồn thu dự kiến từ đấu giá quyền sử dụng đất khoảng 850 tỷ đồng; chênh lệch giữa nguồn thu này và tổng chi phí đầu tư ước khoảng 350 tỷ đồng.

Bên cạnh việc tạo quỹ đất phát triển đô thị, phương án dự kiến phát sinh khoảng 1 triệu m³ đất, đá có thể tận thu nếu đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, môi trường và điều kiện sử dụng làm vật liệu san lấp. Nguồn vật liệu này được kỳ vọng góp phần đáp ứng nhu cầu của các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh, giảm chi phí vận chuyển và áp lực cung ứng vật liệu.

Tuy nhiên, các con số trên mới là tính toán sơ bộ trong đề xuất của địa phương. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào kết quả đánh giá địa chất, phương án giải phóng mặt bằng, chi phí triển khai, khả năng tiêu thụ đất đá và quy hoạch sử dụng đất sau khi xử lý địa hình.

Hiện UBND tỉnh Gia Lai sẽ trình Ban Thường vụ Tỉnh ủy xem xét, cho ý kiến về phương án xử lý sạt lở núi Một gắn với chỉnh trang đô thị khu vực.

Trong khi chờ quyết định của cấp có thẩm quyền, việc di dời người dân khỏi khu vực có nguy cơ cao vẫn là nhiệm vụ cần ưu tiên, nhằm hạn chế thiệt hại về người và tài sản khi mùa mưa bão đang đến gần.