Già làng K’Cân - người con ưu tú của làng R’lài xưa

Già làng K’Cân (thứ 2, từ trái qua) cùng với nhân viên du lịch cộng đồng Nhà dài Tà Lài (Ta Lai Longhouse).

Rừng từng che chở dân làng Xtiêng, Mạ trong chiến tranh. Nay rừng làm lá chắn bảo vệ rẫy, vườn, cuộc sống trước sự hung dữ của lũ, sạt lở đất, dòng chảy…

Nỗ lực giữ rừng

Năm 1982, sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, già làng K’Cân tham gia lực lượng kiểm lâm Vườn quốc gia Cát Tiên. Kiểm lâm viên K’Cân thêm tự hào khi được cùng đồng nghiệp người Kinh rong ruổi khắp các cánh rừng của Vườn quốc gia Cát Tiên trải rộng trên diện tích 71 ngàn hécta. Ngoài Trạm kiểm lâm Tà Lài với những cánh rừng đầu nguồn quen thuộc, bước chân của kiểm lâm viên K’Cân cũng khá quen với những khu vực rừng đầu nguồn cần được bảo vệ như: Trạm kiểm lâm Bàu Sấu; Trạm kiểm lâm Núi Tượng, Trạm kiểm lâm Đa Bông Kua…

Những năm 1980-1990, đồng bào các dân tộc thiểu số và người dân sống ven rừng, vùng đệm Vườn quốc gia Cát Tiên, thường tranh thủ những tháng nông nhàn vào rừng thu hái lâm sản, săn bẫy, hoặc làm công cho những người phá rừng làm rẫy, khai thác lâm sản quý. Trước hoàn cảnh đó, trong quá trình thực thi nhiệm vụ, kiểm lâm viên K’Cân không quá gay gắt bắt phạt mà tìm lời lẽ khuyên nhủ, vận động bỏ nghề.

Đồng thời, ông chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, đơn vị nơi công tác gặp dân, bám làng thuyết phục. Già làng K’Cân kể: Điều tôi hay tuyên truyền nhất khi tiếp xúc với đồng bào trong làng R’lài là không nên mãi dựa vào rừng, cần siêng năng lao động, sản xuất trên phần đất do Vườn quốc gia Cát Tiên giao khoán. Bên cạnh đó, trong quá trình tuần tra, bảo vệ rừng Vườn quốc gia Cát Tiên, khi nhận thông tin hay bắt gặp người trong làng có hành vi vi phạm về rừng, tôi thông tin riêng cho già làng K’Lư biết để nhắc nhở kịp thời.

Để nêu gương cho người dân trong làng, kiểm lâm viên K’Cân luôn tranh thủ những ngày nghỉ phép ngắn ngủi trong tuần về làng cùng đồng bào Xtiêng, Mạ cải tạo những khu đất ngập, đất cao thành ruộng 2-3 vụ/năm, trồng bắp, điều, cà phê, tiêu, cây ăn trái. Chính cách làm hiệu quả của ông, đồng bào Xtiêng, Mạ thấy, học theo nhanh nên kinh tế ổn định, không còn phá rừng, giảm tác động tiêu cực đến rừng.

Làm trưởng ấp, già làng

Mặc dù năm 1998, kiểm lâm viên K’Cân mới được nghỉ hưu theo chế độ, nhưng vì ông uy tín, lại được già làng K’Lư tin tưởng gửi gắm nhằm sau này thay ông K’Lư làm già làng nên năm 1996, dân làng R’lài và địa phương tín nhiệm bầu ông làm Trưởng ấp 4 và người có uy tín của xã để song hành với già làng K’Lư và thế hệ trẻ xây dựng quê hương.

Ấp 4, xã Tà Lài có 413 hộ dân, trong đó, đồng bào Xtiêng, Mạ chiếm đến 95%. Quỹ đất sản xuất nông nghiệp của đồng bào khoảng 500ha trồng lúa và trồng cây ăn trái, cây công nghiệp. Bên cạnh đó, đồng bào Xtiêng, Mạ trong ấp 4 còn được Vườn quốc gia Cát Tiên giao khoán gần 400ha đất rừng để bảo vệ có thêm thu nhập. Khi cái khó, cái nghèo dần được xóa bỏ, với nhiệm vụ mới, kiểm lâm viên K’Cân càng tự tin cùng già làng K’Lư vận động người dân không tác động tiêu cực đến rừng, siêng năng sản xuất, lao động ngay trên chính khu đất của gia đình.

Theo thời gian, những lời tuyên truyền, vận động của trưởng ấp, già làng K’Cân đã động viên đồng bào Xtiêng, Mạ làng R’lài thêm nỗ lực vượt khó. Nhờ vậy, ấp 4, xã Tà Lài ngày càng thêm sáng - đẹp, chính quyền các cấp ưu tiên đầu tư xây dựng hạ tầng. Đặc biệt, Vườn quốc gia Cát Tiên thực hiện dự án du lịch cộng đồng với tên gọi Nhà dài Tà Lài (Ta Lai Longhouse) với không gian nhà dài truyền thống của người Mạ, phía dưới có đập Vàm Hô, cảnh quan đẹp với hệ sinh thái núi rừng tự nhiên, qua đó tạo thêm việc làm cho người dân làng R’lài.

Già làng K’Cân cho biết: Đó là những điều tôi làm được theo lời già làng K’Lư gửi gắm lúc còn sống. Điều tôi hạnh phúc nhất vẫn là đồng bào Xtiêng, Mạ trong làng R’lài đều có kinh tế, cuộc sống ổn định, khá giả. Từ năm 2010 đến nay, đồng bào không còn xâm hại rừng, con em được học hành và đi làm công ty, người có tuổi thì vui với ruộng rẫy và những cánh rừng được giao bảo vệ. Tuy vậy, tôi vẫn thường xuyên nhắc nhở dân làng bảo vệ rừng, siêng năng lao động, sản xuất, tìm kiếm việc làm phù hợp với sức khỏe.