Giá trị kép từ sản xuất hồ tiêu hữu cơ

Tuy nhiên, trước những tác động của biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất hữu cơ đang mở ra hướng đi bền vững cho ngành hồ tiêu địa phương. Không chỉ nâng cao giá trị, thương hiệu sản phẩm hồ tiêu, mô hình còn góp phần bảo vệ môi trường, cải thiện sức khỏe người sản xuất và xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát triển bền vững.

Thay đổi cách làm để nâng cao giá trị

Sản xuất hữu cơ giúp cây trồng phát triển bền vững hơn nhờ tăng sức đề kháng tự nhiên thay vì phụ thuộc vào hóa chất.

Những ngày đầu mùa thu hoạch, vườn hồ tiêu hữu cơ của gia đình ông Nguyễn Thành Công ở thôn Hải Hòa, xã Cồn Tiên xanh tốt với những dây tiêu trĩu hạt. Trên diện tích gần 5 sào, gia đình ông trồng khoảng 300 gốc tiêu từ 1 - 5 năm. Trung bình, mỗi năm vườn tiêu cho thu hoạch khoảng từ 4-5 tạ hạt, mang lại nguồn thu cho gia đình khoảng 50-60 triệu đồng.

Ông Công cho biết, trước đây sản xuất theo phương thức truyền thống, gia đình thường sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; lâu ngày khiến đất đai ngày càng khô cằn, cây tiêu dễ bị sâu bệnh, năng suất không ổn định. Từ khi chuyển sang sản xuất hữu cơ, gia đình chỉ sử dụng phân chuồng, phân xanh, phân vi sinh và các biện pháp sinh học trong chăm sóc cây trồng. “Tiêu hữu cơ cho hiệu quả tốt hơn, sản phẩm sạch, an toàn hơn cho người tiêu dùng, dễ tiêu thụ và giá bán cao hơn. Quan trọng nhất là sức khỏe người sản xuất được đảm bảo, môi trường đất và nguồn nước không bị ảnh hưởng như trước”, ông Công chia sẻ.

Cùng chung nhận định, ông Nguyễn Văn Hiến ở xã Cồn Tiên cho biết, từ khi chuyển sang sản xuất hữu cơ, cây tiêu sinh trưởng ổn định hơn, tỷ lệ sâu bệnh giảm đáng kể. Canh tác hữu cơ vất vả hơn vì phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt, nhưng bù lại giá bán cao hơn từ 30 - 35% so với tiêu thông thường. Quan trọng hơn là đầu ra ổn định nên người dân yên tâm đầu tư lâu dài.

Thực tế cho thấy, sản xuất hữu cơ không chỉ đơn thuần là thay thế phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học bằng các chế phẩm sinh học. Đây là quá trình thay đổi toàn diện phương thức canh tác, hướng tới việc phục hồi độ màu mỡ của đất, bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và nâng cao sức chống chịu của cây trồng.

Theo Giám đốc Hợp tác xã Cồn Tiên Xanh Lê Đức Huy, cây hồ tiêu là một trong những loại cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao tại địa phương. So với phương thức canh tác truyền thống, sản xuất hữu cơ giúp cây trồng phát triển bền vững hơn nhờ tăng sức đề kháng tự nhiên thay vì phụ thuộc vào hóa chất. “Canh tác hữu cơ là hướng đi lâu dài đối với cây hồ tiêu. Nếu sử dụng hóa chất, người dân chỉ xử lý được bệnh tại thời điểm phát sinh, trong khi sản xuất hữu cơ chú trọng bổ sung dinh dưỡng, cải tạo đất và tăng sức chống chịu cho cây từ gốc. Đồng thời còn hạn chế tình trạng thoái hóa đất và ô nhiễm môi trường”, ông Huy nói.

Liên kết sản xuất, mở rộng thị trường xuất khẩu

Sản phẩm hồ tiêu hữu cơ bán với giá cao hơn 30-35% so với tiêu thông thường.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp hồ tiêu hữu cơ Quảng Trị phát triển là việc hình thành các chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Tại xã Cồn Tiên, mô hình sản xuất hồ tiêu hữu cơ được triển khai từ năm 2018 với quy mô ban đầu 40 ha thông qua sự liên kết của Công ty Organics More. Đây là vùng sản xuất hồ tiêu hữu cơ đầu tiên của tỉnh được cấp các chứng nhận quốc tế uy tín liên tục trong 5 năm liền như tiêu chuẩn hữu cơ Mỹ (USDA), châu Âu (EU 834) và Nhật Bản (JAS). Sản phẩm hồ tiêu hữu cơ từ vùng này được Công ty chế biến sâu xuất khẩu thành công sang các thị trường khó tính như Đức, Mỹ, Nhật Bản...

Ông Lê Đức Huy, Giám đốc Hợp tác xã Cồn Tiên Xanh, xã Cồn Tiên cho biết, đơn vị hiện có 145 thành viên tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ hồ tiêu trên diện tích khoảng 30 ha. Theo ông Huy, trước đây người dân chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào thương lái nên giá cả và đầu ra luôn bấp bênh. Có những năm thương lái thu mua mạnh, nhưng cũng có năm sản phẩm tiêu thụ rất khó khăn. Hiện nay, thông qua liên kết với Công ty Organics More để xuất khẩu tiêu sang thị trường châu Âu, người dân trên địa bàn được hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, được bao tiêu sản phẩm và có thị trường tiêu thụ ổn định hơn. Bên cạnh đó, định kỳ, hợp tác xã tổ chức lấy mẫu lá tiêu, đất và sản phẩm để kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hoàn thiện hồ sơ chứng nhận hữu cơ, đồng thời tuyên truyền, vận động thêm nhiều hộ dân tham gia mô hình sản xuất hữu cơ.

Tương tự, Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ Ông Voi, xã Cồn Tiên cũng đang liên kết thu mua, bao tiêu sản phẩm cho 215 hộ dân với gần 60 ha hồ tiêu hữu cơ. Ông Lâm Công Phi, Giám đốc hợp tác xã cho biết để duy trì chất lượng sản phẩm, đơn vị thường xuyên tổ chức tập huấn kỹ thuật sản xuất theo hướng, hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy trình từ khâu chăm sóc, thu hoạch đến phơi sấy và bảo quản. “Định kỳ ba tháng một lần, hợp tác xã đều tổ chức kiểm tra tại các hộ sản xuất nhằm đảm bảo mọi công đoạn đều tuân thủ quy định của tiêu chuẩn hữu cơ. Chỉ khi giữ được chất lượng đồng đều mới có thể duy trì uy tín và phát triển thương hiệu trên thị trường quốc tế”, ông Phi cho biết.

Ông Lê Phước Hiếu, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Cồn Tiên cho biết, địa phương hiện có hơn 200 ha hồ tiêu. Những năm qua, xã đã phối hợp với các hợp tác xã, người dân đẩy mạnh sản xuất theo hướng hữu cơ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển bền vững. “Đến nay, khoảng 50% diện tích hồ tiêu trên địa bàn đã được cấp chứng nhận hữu cơ đạt tiêu chuẩn Mỹ và châu Âu. Thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân chuyển đổi diện tích còn lại sang canh tác hữu cơ, đồng thời vận động cải tạo vườn tạp, mở rộng diện tích trồng mới, phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 400 ha hồ tiêu đạt chuẩn hữu cơ”, ông Hiếu chia sẻ.

Xây dựng vùng hồ tiêu hữu cơ quy mô lớn

Vườn tiêu hữu cơ của gia đình ông Nguyễn Thành Công ở thôn Hải Hòa, xã Cồn Tiên.

Toàn tỉnh Quảng Trị hiện có hơn 3.100 ha hồ tiêu. Thương hiệu “Tiêu Quảng Trị” vốn đã nổi tiếng bởi có mùi thơm, vị cay rất đặc trưng, được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng. Hiện, toàn tỉnh có gần 200 ha hồ tiêu sản xuất theo hướng hữu cơ, tập trung chủ yếu tại các xã Cồn Tiên, Cửa Tùng; trong đó, nhiều diện tích đã được cấp chứng nhận hữu cơ đạt tiêu chuẩn Mỹ và châu Âu. Sản xuất hồ tiêu hữu cơ đang mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành hồ tiêu Quảng Trị. Tuy nhiên, mô hình này cũng gặp nhiều thách thức như diện tích canh tác nhỏ, phân tán cũng gây khó khăn trong khâu thu mua, chế biến và xuất khẩu; nhiều nông dân còn thiếu kiến thức về kỹ thuật canh tác hữu cơ; ảnh hưởng từ thời tiết cực đoan, dịch bệnh; chi phí chứng nhận quốc tế, kiểm tra và giám sát khá cao; …

Nhằm nâng cao giá trị hồ tiêu, Quảng Trị đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, phát triển vùng nguyên liệu tập trung; tăng cường tập huấn, chuyển giao kỹ thuật hữu cơ; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng thu gom, chế biến; xây dựng chuỗi liên kết nông dân, doanh nghiệp và thị trường nhằm đảm bảo đầu ra ổn định. Bên cạnh đó, tỉnh tăng cường quảng bá, xây dựng thương hiệu hồ tiêu hữu cơ Quảng Trị; áp dụng công nghệ nông nghiệp thông minh để thích ứng với biến đổi khí hậu; phát triển các sản phẩm chế biến sâu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị Lê Hồng Phương cho biết, quy hoạch phát triển hồ tiêu của tỉnh là duy trì ổn định từ 3.000 - 3.500 ha, không mở rộng diện tích mà tập trung bảo tồn, phát triển các vùng trồng tiêu truyền thống. Thời gian tới, tỉnh định hướng từng bước mở rộng diện tích canh tác hữu cơ; tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất nhằm phục hồi hệ sinh thái đất, hạn chế sâu bệnh, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Tỉnh cũng tiếp tục khai thác hiệu quả chỉ dẫn địa lý hồ tiêu Quảng Trị đã được bảo hộ từ năm 2018, gắn với xây dựng thương hiệu cho các vùng hồ tiêu truyền thống, như hồ tiêu Vĩnh Linh; tiêu Cùa, tiêu Cồn Tiên…

Phát triển hồ tiêu hữu cơ không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người nông dân mà còn góp phần thúc đẩy nền nông nghiệp xanh, bền vững. Với lợi thế về thổ nhưỡng, khí hậu cùng sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, hồ tiêu Quảng Trị đang từng bước khẳng định vị thế, mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường xuất khẩu chất lượng cao.