Giá vật liệu xây dựng biến động, hợp đồng đã ký có được điều chỉnh?

Giá vật liệu biến động, hợp đồng đã ký có phải chịu toàn bộ rủi ro?

Trong thực tế triển khai các dự án xây dựng, giá vật liệu, nhiên liệu và chi phí máy thi công là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành công trình. Khi các yếu tố đầu vào biến động lớn so với thời điểm ký hợp đồng, chi phí thực hiện có thể tăng đáng kể, tạo áp lực cho cả chủ đầu tư và nhà thầu.

Đây cũng là vấn đề được cử tri thành phố Hải Phòng đề nghị xem xét. Cử tri kiến nghị sớm có hướng dẫn xử lý hợp đồng xây dựng khi giá biến động lớn, theo hướng có thể áp dụng cơ chế bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản để tháo gỡ khó khăn.

Đáng chú ý, cử tri đề xuất nghiên cứu cơ chế cho phép bù trừ trực tiếp phần chênh lệch giá nhiên liệu, vật liệu và máy thi công so với giá trong hợp đồng gốc đối với hợp đồng trọn gói, hợp đồng đơn giá cố định trong thời kỳ giá biến động mạnh. Với hợp đồng điều chỉnh theo chỉ số giá, cử tri cũng đề nghị xem xét cho phép áp dụng phương pháp bù trừ trực tiếp thay cho phương pháp chỉ số trong thời kỳ biến động bất thường.

Những kiến nghị này xuất phát từ thực tế khi giá đầu vào tăng mạnh, việc tiếp tục thực hiện hợp đồng theo các điều kiện ban đầu có thể khiến một bên chịu thiệt hại lớn, thậm chí ảnh hưởng đến tiến độ và khả năng tiếp tục triển khai công trình.

Trả lời kiến nghị của cử tri, Bộ Xây dựng cho biết Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và Nghị định số 210/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý để xử lý các trường hợp hợp đồng xây dựng gặp biến động bất thường.

Theo Bộ Xây dựng, khoản 2, khoản 3 Điều 84 Luật Xây dựng và Điều 18 Nghị định 210/2026/NĐ-CP đã quy định về quản lý, thực hiện hợp đồng xây dựng trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng, hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản hoặc biến động giá bất thường, vượt khả năng dự báo của các bên tại thời điểm giao kết hợp đồng.

Theo quy định mới, các bên có thể thỏa thuận sửa đổi hợp đồng xây dựng khi xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng xây dựng thay đổi cơ bản theo quy định của Luật Xây dựng.

Việc sửa đổi hợp đồng không chỉ giới hạn ở giá trị thanh toán. Đối với dự án đầu tư công, dự án PPP, trong những trường hợp được pháp luật cho phép, nội dung sửa đổi có thể bao gồm loại hợp đồng, hình thức giá hợp đồng, phương pháp điều chỉnh giá, nguồn dữ liệu để điều chỉnh giá hợp đồng và các nội dung liên quan khác.

Điều 84 Luật Xây dựng cũng xác định sửa đổi hợp đồng có thể bao gồm điều chỉnh khối lượng, tiến độ, thời gian thực hiện, đơn giá hợp đồng, giá hợp đồng và các nội dung khác; việc sửa đổi phải được thực hiện bằng văn bản trong thời gian hợp đồng còn hiệu lực.

Giá vật liệu xây dựng biến động có thể làm thay đổi chi phí thực hiện công trình, đặt nhà thầu và chủ đầu tư trước nguy cơ phát sinh thiệt hại khi hợp đồng đã ký kết. (Ảnh minh họa bằng AI)

Không phải cứ giá vật liệu tăng là được tự động tăng giá hợp đồng

Một điểm cần lưu ý là quy định mới không đồng nghĩa với việc cứ giá vật liệu tăng thì hợp đồng đã ký đương nhiên được điều chỉnh.

Bộ Xây dựng nêu rõ, trường hợp xảy ra biến động giá bất thường, vượt quá khả năng dự báo của các bên tại thời điểm giao kết hợp đồng, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc thực hiện hợp đồng, các bên phải phân tích và đánh giá cụ thể.

Việc đánh giá phải xem xét tác động của biến động giá so với thời điểm ký hợp đồng, mức độ thiệt hại của từng bên nếu tiếp tục triển khai hoặc chấm dứt hợp đồng, đồng thời đối chiếu với các quy định về bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong hoạt động xây dựng.

Trên cơ sở đó, các bên mới xem xét, quyết định việc sửa đổi hợp đồng theo quy định, bảo đảm nguyên tắc hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro giữa các bên.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với các hợp đồng đã ký. Việc có được điều chỉnh giá hay không còn phụ thuộc vào tính chất hợp đồng, mức độ biến động, khả năng dự báo tại thời điểm ký kết, thiệt hại thực tế và các điều kiện cụ thể được quy định trong hợp đồng cũng như pháp luật liên quan.

Chi phí vật liệu thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí xây dựng. Vì vậy, khi nhiên liệu và nguyên vật liệu đầu vào biến động mạnh, tác động không chỉ dừng ở doanh nghiệp xây dựng mà có thể ảnh hưởng tới tổng mức đầu tư, tiến độ thực hiện và chi phí của các dự án.

Đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công hoặc các công trình lớn, việc chi phí đầu vào tăng mạnh còn đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguồn vốn và hiệu quả đầu tư.

Theo Bộ Xây dựng, các địa phương cần sát sao rà soát, kiểm soát và kịp thời có giải pháp quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng, qua đó bảo đảm việc triển khai các dự án đầu tư xây dựng, nhất là các công trình, dự án trọng điểm quốc gia.

Với quy định mới, khi giá vật liệu biến động bất thường đến mức ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc thực hiện hợp đồng, các bên không còn chỉ đứng trước lựa chọn tiếp tục chịu toàn bộ rủi ro hoặc chấm dứt hợp đồng. Pháp luật đã đặt ra cơ chế để các bên đánh giá lại rủi ro, thiệt hại và xem xét sửa đổi hợp đồng phù hợp, trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro và hài hòa lợi ích.

Tuy nhiên, không có chuyện mọi trường hợp giá vật liệu tăng đều được tự động điều chỉnh giá hợp đồng. Việc xử lý phải căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng hợp đồng và các tiêu chí, trình tự được pháp luật quy định.