Giải bài toán khát vốn trung, dài hạn của doanh nghiệp

Tín dụng tăng trưởng cao, nhu cầu vốn dài hạn vẫn lớn

Dòng vốn tín dụng tiếp tục được mở rộng để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng của nền kinh tế. Theo NHNN, đến ngày 26/10/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt khoảng 20,8 triệu tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm 2025. Đáng chú ý, khoảng 77,44% dư nợ phục vụ lĩnh vực sản xuất, kinh doanh; tín dụng tiếp tục được định hướng vào các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, đồng thời kiểm soát chặt chẽ những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Thực tế tại TP. Hồ Chí Minh 9 tháng đầu năm phần nào phản ánh cả những chuyển biến tích cực và yêu cầu tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận vốn. Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Khu vực 2 cho biết, dư nợ tín dụng đối với DNNVV trên địa bàn đạt khoảng 1,276 triệu tỷ đồng, chiếm 22% tổng dư nợ và tăng khoảng 10% so với cuối năm 2025. Các ngân hàng thương mại cũng triển khai nhiều gói tín dụng ưu đãi lãi suất (thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính tổ chức tín dụng) nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhóm doanh nghiệp này. Đáng chú ý, bên cạnh tín dụng thông thường, ông Nguyễn Đức Lệnh cho biết, phương thức cho thuê tài chính đang góp phần đáp ứng nhu cầu đầu tư thiết bị, đổi mới công nghệ của doanh nghiệp. Đến cuối tháng 9/2026, dư nợ cho thuê tài chính trên địa bàn đạt 37.688 tỷ đồng, tăng 11,35% so với cuối năm trước.

Dù vậy, nhu cầu vốn cho đầu tư dài hạn ngày càng lớn khi doanh nghiệp phải nâng cao năng suất, chuyển đổi số, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Những khoản đầu tư này thường có thời gian thu hồi vốn kéo dài, trong khi nguồn tiền từ hoạt động kinh doanh có thể biến động theo đơn hàng và chu kỳ thị trường. Vì vậy, nếu phụ thuộc quá lớn vào vốn vay ngắn hạn, doanh nghiệp dễ chịu áp lực thanh khoản khi đến hạn trả nợ hoặc phải tái tài trợ, nhất là trong những giai đoạn lãi suất chịu sức ép tăng. Một doanh nghiệp có thể đáp ứng tốt nghĩa vụ thanh toán ngắn hạn nhưng vẫn gặp khó khăn khi triển khai dự án quy mô lớn, bởi dòng tiền chưa đủ ổn định để bảo đảm khả năng trả nợ trong nhiều năm. Đây cũng là lý do việc mở rộng tín dụng cần đi cùng hoàn thiện các kênh dẫn vốn có kỳ hạn phù hợp.

Việc mở rộng tín dụng cần đi cùng hoàn thiện các kênh dẫn vốn có kỳ hạn phù hợp

Giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng

Các chuyên gia lưu ý, nhu cầu vốn của nền kinh tế hiện rất lớn, trong khi khả năng huy động từ thị trường vốn còn hạn chế. Thị trường chứng khoán có sự phân hóa, thanh khoản giảm, áp lực trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn còn lớn… cũng là những rủi ro, thách thức đối với doanh nghiệp và nền kinh tế. Thực tế, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã ghi nhận những chuyển biến tích cực nhưng khả năng đáp ứng nhu cầu vốn vẫn chưa đồng đều. Những doanh nghiệp quy mô nhỏ, chưa có hệ thống báo cáo tài chính chuẩn hóa hoặc thiếu lịch sử tín nhiệm thường khó đáp ứng điều kiện phát hành trái phiếu, thu hút nhà đầu tư cổ phần và tiếp cận các nguồn vốn dài hạn khác. Vì vậy, muốn giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, cần đồng thời phát triển thị trường vốn và nâng cao chất lượng quản trị của doanh nghiệp.

Từ góc độ cấu trúc tài chính, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Phát Thịnh Group và Saigon Ratings cho rằng, doanh nghiệp cần lựa chọn nguồn tài trợ phù hợp với thời gian thu hồi vốn, mức độ rủi ro và khả năng tạo dòng tiền. Tín dụng ngân hàng, trái phiếu, vốn cổ phần và nguồn vốn từ đối tác chiến lược cần được cân nhắc trên cơ sở đánh giá đầy đủ chi phí vốn, kỳ hạn vay nợ, nghĩa vụ thanh toán, rủi ro tài chính và tác động đến quyền kiểm soát doanh nghiệp.

Hơn nữa, đa dạng hóa nguồn vốn không có nghĩa doanh nghiệp phải sử dụng đồng thời tất cả các kênh huy động. Đối với nhu cầu vốn lưu động phục vụ sản xuất, kinh doanh thường xuyên, tín dụng ngân hàng tiếp tục là kênh tài trợ quan trọng. Trong khi đó, với các dự án đầu tư dài hạn, bên cạnh vốn vay ngân hàng, doanh nghiệp cần cân nhắc kết hợp vốn chủ sở hữu, huy động vốn trên thị trường chứng khoán hoặc hợp tác với các nhà đầu tư chiến lược. Điều quan trọng là tránh sử dụng quá nhiều vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản có thời gian thu hồi dài, làm gia tăng rủi ro mất cân đối dòng tiền.

Tái cấu trúc nguồn vốn, theo ông Minh, vì vậy cần bắt đầu từ việc doanh nghiệp chú trọng thực hiện chiến lược quản trị tài chính hiệu quả, thông qua việc củng cố năng lực sử dụng vốn và bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nợ. Thay vì chỉ đặt câu hỏi huy động vốn ở đâu, doanh nghiệp cần chứng minh nguồn vốn sẽ được sử dụng như thế nào, tạo ra dòng tiền gì và được hoàn trả bằng nguồn lực nào. Đây là điểm kết nối giữa cải thiện quản trị tài chính và xây dựng nền tảng tín nhiệm tín dụng với thị trường.

Về phía cơ quan quản lý, NHNN định hướng khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng phương thức cho vay dựa trên năng lực thực tế, dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý để triển khai. Tuy nhiên, việc mở rộng khả năng tiếp cận vốn phải đi đôi với nâng cao tính minh bạch tài chính, chất lượng phương án kinh doanh và năng lực trả nợ của doanh nghiệp, bảo đảm an toàn vốn tín dụng.

Nâng cao năng lực để mở rộng khả năng tiếp cận vốn

Bên cạnh yêu cầu phát triển các kênh huy động vốn, năng lực tài chính và quản trị của chính doanh nghiệp cũng là yếu tố quyết định khả năng tiếp cận nguồn tài trợ dài hạn. Một doanh nghiệp có doanh thu tăng trưởng chưa chắc đã có dòng tiền ổn định nếu hàng tồn kho lớn, công nợ phải thu kéo dài hoặc đầu tư vượt quá khả năng tài chính. Vì vậy, tái cấu trúc không thể chỉ dừng ở việc tìm kiếm thêm nguồn vốn mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng và khả năng hoàn trả vốn.

Theo ông Phùng Xuân Minh, doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu kế toán, bán hàng và quản trị ngân quỹ; rà soát các khoản phải thu, hàng tồn kho chậm luân chuyển, tài sản và khoản đầu tư hiệu quả thấp. Đồng thời, đặt dòng tiền và khả năng thực hiện nghĩa vụ nợ vào trung tâm quản trị tín nhiệm. Đây là những điều kiện quan trọng để nâng cao tính minh bạch, giảm rủi ro và tạo dựng niềm tin với các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư. Trong khi đó theo ông Nguyễn Đức Lệnh, các yêu cầu về nâng cao năng lực quản trị, xây dựng hệ thống tài chính minh bạch, chuẩn hóa chế độ kế toán, kiểm toán, quyết tâm chuyển đổi số… cần phải trở thành giải pháp và hành động cụ thể của doanh nghiệp. Thực hiện tốt các giải pháp này không chỉ thúc đẩy doanh nghiệp phát triển mà còn tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn, trong đó có vốn tín dụng ngân hàng.

Các chuyên gia cho rằng, tái cấu trúc nguồn vốn cần được thực hiện ngay khi doanh nghiệp còn khả năng tài chính, thay vì đợi đến lúc phát sinh khó khăn thanh khoản. Việc xác định rõ nhu cầu vốn cho hoạt động thường xuyên, đầu tư mở rộng và đổi mới công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn phương án tài trợ phù hợp. Cùng với đó, kế hoạch dòng tiền và lịch trả nợ cần được xây dựng trên những giả định thận trọng, có tính đến biến động doanh thu, lãi suất và chi phí đầu vào.

Về dài hạn, giải quyết nhu cầu vốn của doanh nghiệp đòi hỏi thay đổi từ cả hai phía: hệ thống tài chính phải phát triển các kênh dẫn vốn đa dạng, có kỳ hạn phù hợp; còn doanh nghiệp phải chủ động củng cố năng lực tài chính và quản trị rủi ro. Khi sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng từng bước được giảm bớt, dòng vốn dài hạn sẽ có điều kiện đến với những dự án có hiệu quả, tạo nền tảng bền vững hơn cho tăng trưởng kinh tế.