Giải bài toán lệch pha cung - cầu lao động

Thiếu trầm trọng lao động kỹ thuật

Ông Bùi Phú Tự, giám đốc một doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng nội thất ở Hà Nội chia sẻ, các chủ xưởng và doanh nghiệp phân phối đang đối mặt với một nghịch lý lớn: Đơn hàng nội địa vẫn chạy đều, nhưng nhân lực trực tiếp làm việc tại kho bãi và vận hành máy lại thiếu hụt trầm trọng.

Việc giải quyết lệch pha cung - cầu giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, tạo động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

"Lương công nhân kỹ thuật làm tại xưởng từ 15 - 16 triệu đồng/tháng, bao ăn ở, nhưng lao động trẻ giờ họ không mặn mà. Cứ làm được vài tháng, có nơi khác trả nhỉnh hơn chút hoặc công việc đỡ bụi bặm, nặng nhọc hơn là họ nhảy việc ngay", ông Tự cho biết.

Cũng theo ông Tự, với các đại lý và tổng kho vật liệu xây dựng thuộc hệ thống, việc tuyển dụng lao động phổ thông làm bốc xếp, đóng gói hàng hóa cồng kềnh hay lái xe giao hàng rất trầy trật. Để có đủ nhân lực, doanh nghiệp buộc phải tuyển lao động thời vụ với giá rất cao.

Theo ông Vũ Quang Thành, Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong tháng 4, nhu cầu tuyển dụng trên địa bàn ước khoảng 55 nghìn vị trí, nhưng số lao động có nhu cầu tìm việc làm chỉ dừng lại ở mức 35 nghìn người.

Bên cạnh chênh lệch về số lượng, nguồn cung còn bị phân hóa mạnh. Trình độ chuyên môn của người tìm việc tập trung chủ yếu ở nhóm đại học trở lên (35,8%) và nhóm chưa qua đào tạo (37,8%). Trong khi đó, các nhóm lao động sơ cấp, trung cấp, cao đẳng lại chiếm tỷ trọng khá khiêm tốn. Điều này tạo ra sự thiếu hụt trầm trọng lao động có tay nghề kỹ thuật bậc trung.

Hơn nữa, mức lương kỳ vọng của người lao động hiện nay phần lớn lại rơi vào dải từ 5 - 10 triệu đồng (chiếm 57%). Trong khi các doanh nghiệp đang sẵn sàng chi trả mức 10 - 20 triệu đồng cho những người thực sự làm được việc.

Minh bạch thông tin để giảm lãng phí

TS Đỗ Hữu Lương, chuyên gia về tài chính xanh cho rằng, vấn đề của thị trường lao động Việt Nam hiện nay không phải là thiếu lao động, mà là thiếu một cơ chế kết nối đủ nhanh, đủ chính xác và đủ minh bạch giữa người tìm việc và doanh nghiệp tuyển dụng.

Việt Nam hiện có khoảng 52 triệu lao động. Chỉ cần 1% lực lượng này (tương đương 520.000 người) chậm tìm được việc làm thêm 1 tháng do thiếu thông tin, nền kinh tế đã mất hàng triệu ngày công lao động và hàng nghìn tỷ đồng giá trị gia tăng mỗi năm.

Với doanh nghiệp, việc khuyết một vị trí kỹ sư hay quản đốc trong 1 - 2 tháng có thể làm chậm cả dây chuyền sản xuất. Nếu một doanh nghiệp có 100 vị trí trống trong 2 tháng (với năng suất bình quân 20 triệu đồng giá trị gia tăng/người/tháng), giá trị sản xuất bị bỏ lỡ lên tới cả tỷ đồng.

Ở quy mô quốc gia, nếu chỉ riêng 55.000 vị trí tuyển dụng tại Hà Nội được lấp đầy sớm hơn 1 tháng, với mức năng suất bình quân khoảng 15 - 20 triệu đồng/người/tháng, nền kinh tế có thể tạo thêm từ 825 tỷ đồng đến hơn 1.100 tỷ đồng giá trị gia tăng.

Ông Lương khẳng định, đầu tư vào hạ tầng kết nối cung - cầu lao động không chỉ là an sinh xã hội mà chính là chính sách tăng năng suất thiết thực nhất. Đặc biệt, người lao động trẻ hiện nay đang gặp khó trong việc tiếp cận các nguồn tin chính thống, tốn chi phí và rủi ro qua các kênh môi giới ảo.

Nhận diện rõ "điểm nghẽn" này, Nghị quyết số 06/NQ-CP của Chính phủ đã yêu cầu phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động hiện đại, liên thông và theo thời gian thực.

"Việc Sàn giao dịch việc làm quốc gia ra đời sẽ giúp chuẩn hóa thông tin chính là quá trình cắt giảm "chi phí giao dịch" cho toàn xã hội", ông Lương nói.

Chuẩn hóa thông tin "người tìm việc, việc tìm người"

TS Đỗ Hữu Lương đánh giá, điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị là chuyển thị trường từ trạng thái "quản lý thông tin" sang "quản trị bằng dữ liệu".

Vị chuyên gia này cho biết: "Tôi thường ví hạ tầng số thị trường lao động giống như hệ thống cao tốc quốc gia. Nếu đường cao tốc giúp hàng hóa đi nhanh hơn, thì dữ liệu và AI giúp người lao động đến đúng nơi cần họ nhất trong thời gian ngắn nhất.

Khi nguồn nhân lực được phân bổ đúng nơi, đúng kỹ năng và đúng thời điểm, năng suất của toàn bộ nền kinh tế sẽ được cải thiện mà không nhất thiết phải tăng tương ứng chi phí đầu tư".

Để hiện thực hóa chủ trương và đồng hành cùng nhịp độ tăng tốc của nền kinh tế, mạng lưới các đơn vị kết nối việc làm tại các địa phương đang phải chuyển mình mạnh mẽ.

Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội Vũ Quang Thành cho rằng, các đơn vị đang tập trung mở rộng thu thập dữ liệu thị trường để chuẩn hóa thông tin "người tìm việc, việc tìm người".

Bên cạnh đó, giải pháp cốt lõi là đẩy mạnh phân tích, dự báo thị trường lao động ngắn và dài hạn; tăng tần suất tuyên truyền chính sách; chủ động khảo sát nhu cầu của các nhóm lao động đặc thù (như người cao tuổi) và liên tục nâng cao hiệu quả của các phiên giao dịch việc làm.