Giải bài toán ngập úng, Hà Nội lên kế hoạch làm hồ chứa nước dưới lòng đất
Trong quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội định hướng xây dựng hệ thống bể ngầm khổng lồ chứa nước mưa, kết hợp giao thông ngầm nhằm giải quyết căn cơ tình trạng úng ngập đô thị.
Hà Nội đang đặt ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong cuộc chiến chống ngập đô thị: phát triển hạ tầng ngầm quy mô lớn, trong đó đáng chú ý là kế hoạch xây dựng hệ thống “bể ngầm khổng lồ” có dung tích khoảng 125 triệu m³ nước mưa. Công trình được định hướng triển khai trong giai đoạn 2036–2045, trở thành một cấu phần quan trọng trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm vừa được thông qua.
Ngập úng – bài toán cấp bách của đô thị lớn
Những năm gần đây, Hà Nội liên tiếp hứng chịu các đợt mưa lớn gây ngập diện rộng, đặc biệt sau các cơn bão. Nhiều tuyến đường ngập sâu, giao thông tê liệt, phương tiện hư hỏng, đời sống người dân bị đảo lộn.
Theo UBND TP Hà Nội, nguyên nhân chủ yếu đến từ hệ thống thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ, nhiều công trình đầu mối triển khai chậm, các hồ điều hòa theo quy hoạch chưa hoàn thiện, cùng với đó là việc quản lý hạ tầng thoát nước tại một số khu đô thị mới còn thiếu thống nhất.
Trước mắt, thành phố đã ban hành 10 quyết định xây dựng công trình khẩn cấp về thoát nước với tổng mức đầu tư hơn 5.579 tỷ đồng. Các hạng mục chính dự kiến hoàn thành trước mùa mưa năm 2026. Tuy nhiên, về lâu dài, Hà Nội xác định cần một giải pháp mang tính căn cơ và chiến lược hơn.
Hà Nội dự kiến xây bể ngầm 125 triệu m3 để chống ngập.
Không gian ngầm – hướng đi chiến lược
Trong quy hoạch mới, Hà Nội định hướng phát triển hệ thống công trình ngầm đồng bộ, kết hợp giữa giao thông, thương mại, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật đô thị. Các công trình ngầm này sẽ gắn với hệ thống giao thông vành đai, hướng tâm và xuyên tâm, đồng thời tích hợp hệ thống thu gom nước mưa, bể chứa ngầm và trạm bơm công suất lớn.
Mô hình phát triển được nghiên cứu theo hướng TOD (Transit Oriented Development) – phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, đặc biệt tại các nút giao thông lớn và các ga đường sắt đô thị. Không gian ngầm đa năng không chỉ giúp tối ưu quỹ đất mà còn mở ra thêm dung tích chứa nước mưa ngay dưới lòng đô thị.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất là đề xuất xây dựng hệ thống bể chứa nước mưa ngầm quy mô cực lớn. Theo định hướng, phần trên của không gian ngầm có thể là hạ tầng giao thông, trong khi cốt ngầm sâu hơn sẽ là các bể chứa nước. Khi mưa lớn, nước sẽ được thu gom tạm thời vào đây, giảm áp lực tức thời cho hệ thống thoát nước mặt đất và hạn chế ngập cục bộ.
Với tổng dung tích dự kiến lên tới 125 triệu m³, hệ thống này được kỳ vọng đóng vai trò như những “hồ điều hòa khổng lồ” nằm dưới lòng thành phố – một giải pháp kỹ thuật hiện đại mà nhiều đô thị lớn trên thế giới đã áp dụng.
Song song với hạ tầng ngầm, Hà Nội cũng nghiên cứu mở rộng các giải pháp “trữ nước tự nhiên”. Thành phố sẽ: Bổ sung các hồ điều hòa tại khu vực có cốt nền thấp, thường xuyên úng ngập; Nghiên cứu đào mới các hồ lớn để tích nước dự trữ; Mở rộng một số đoạn sông trong vành đai xanh, hành lang xanh và bãi sông để tăng dung tích chứa nước; Kết hợp trồng rừng, phát triển công viên sinh thái nhằm hỗ trợ điều tiết nước và cải thiện môi trường
Các khu vực dọc sông Đáy, Tích, Nhuệ, Tô Lịch… cũng được rà soát để khơi thông dòng chảy, hạn chế xả thải trực tiếp và tăng khả năng tự làm sạch nguồn nước.
Ngoài trữ nước, thành phố sẽ đầu tư thêm các trạm bơm công suất lớn. Ở những khu vực trũng thấp hoặc khi xảy ra mưa cực đoan, hệ thống bơm sẽ được vận hành chủ động để nhanh chóng tiêu thoát nước, giảm thiểu thiệt hại.
Bên cạnh đó, quy hoạch cũng yêu cầu xác định lại cốt cao độ nền tại từng khu vực, bảo đảm hệ thống thoát nước vận hành ổn định, an toàn trước các kịch bản mưa lớn ngày càng cực đoan do biến đổi khí hậu.
Không chỉ giải quyết ngập úng, chiến lược phát triển hạ tầng ngầm còn góp phần giảm ùn tắc giao thông, mở rộng không gian dịch vụ – thương mại và nâng cao chất lượng sống đô thị. Việc tích hợp đa chức năng trong cùng một không gian ngầm cho thấy Hà Nội đang chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang tư duy quy hoạch thích ứng dài hạn.
Nếu được triển khai đúng lộ trình, hệ thống “bể ngầm khổng lồ” và mạng lưới không gian ngầm đa năng sẽ trở thành nền tảng hạ tầng quan trọng, giúp Thủ đô chủ động hơn trước mưa lớn, ngập lụt và những thách thức đô thị trong nhiều thập kỷ tới.
