Giải cứu kính thiên văn sắp rơi vì bão Mặt trời

Vụ phóng diễn ra tại quần đảo Marshall ở Thái Bình Dương hôm 3/7 đưa tàu Link của hãng Katalyst Space Technologies lên quỹ đạo với hành trình dự kiến 30 ngày.

Con tàu sở hữu 3 cánh tay robot này sẽ tiếp cận, bắt lấy đài quan sát Swift của NASA hiện đang rơi ngược về Trái đất.

Hai kỹ sư làm việc cho Katalyst Space đứng cạnh tàu vũ trụ của họ bên trong SES (Máy mô phỏng môi trường không gian) tại Trung tâm không gian Goddard của NASA ở Greenbelt, Maryland, ngày 17/4. (Ảnh: NASA/AP)

Được phóng từ năm 2004, kính thiên văn Swift đang giảm độ cao nhanh hơn bao giờ hết do tác động của các trận bão Mặt trời gần đây.

NASA đã chi 30 triệu USD cho Katalyst để thực hiện nhiệm vụ bắt giữ và nâng quỹ đạo của kính thiên văn, giúp nó tiếp tục quan sát những vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ, như các vụ bùng nổ tia gamma và ngôi sao phát nổ.

Nếu mọi việc diễn ra thuận lợi, Swift có thể hoạt động trở lại vào tháng 9. Hiện các hoạt động quan sát đã tạm dừng, nhằm duy trì quỹ đạo của kính thiên văn lâu nhất có thể.

Ở độ cao từ 200 km đến 600 km, không khí tuy rất loãng nhưng vẫn đủ để tạo ra ma sát, làm giảm dần vận tốc và hạ thấp độ cao của vệ tinh theo thời gian.

Hoạt động Mặt Trời mạnh lên làm bầu khí quyển giãn nở, tăng mật độ không khí ở quỹ đạo cao và tạo lực cản lớn hơn.

Nếu không được giải cứu, kính thiên văn Swift sẽ mất độ cao và rơi vào tháng 10.

Trong vài năm tới, kính thiên văn Hubble của NASA cũng có thể trở thành đối tượng của sứ mệnh cứu hộ tương tự.

Hubble đang dần mất độ cao do lực cản khí quyển gia tăng, hệ quả từ các đợt bùng phát hoạt động của Mặt trời.

Nhiều vệ tinh khí tượng phân giải cao hoặc vệ tinh truyền thông trị giá hàng trăm triệu USD vẫn hoạt động tốt về mặt phần cứng nhưng sắp hết nhiên liệu duy trì quỹ đạo.

Trạm ISS khổng lồ (nặng hơn 400 tấn) liên tục bị rơi khoảng 100m mỗi ngày do lực cản không khí loãng. Hiện tại, nó phải dựa vào các tàu vận tải (như Progress của Nga hoặc Cargo Dragon của SpaceX) để định kỳ "đẩy" nâng quỹ đạo lên.

Các công ty như Northrop Grumman đã phát triển dòng tàu MEV (Mission Extension Vehicle). Chúng đóng vai trò như một chiếc "xe cứu hộ", đến bám chặt vào động cơ của vệ tinh cũ để làm nhiệm vụ giữ quỹ đạo thay cho vệ tinh đó.

Các tàu Progress (Nga), Cygnus, Crew Dragon và Sonyuz (Mỹ) cùng nâng quỹ đạo của Trạm ISS mỗi năm.

Swift - nặng khoảng 1,6 tấn - đang quay quanh Trái đất ở độ cao khoảng 360km.

Mục tiêu của Katalyst là nâng quỹ đạo của kính thêm 240km, đưa nó trở lại độ cao ban đầu.

Các động cơ đẩy của tàu Link sẽ hoạt động từ từ để nâng quỹ đạo Swift, tránh gây rung lắc mạnh có thể ảnh hưởng đến kính thiên văn.

Katalyst chỉ mất 9 tháng để chuẩn bị toàn bộ sứ mệnh. NASA yêu cầu triển khai khẩn cấp vì nếu chậm đến mùa thu, Swift sẽ xuống quá thấp và không còn khả năng cứu được.

Nếu không được nâng quỹ đạo, kính thiên văn này dự kiến sẽ lao trở lại khí quyển Trái đất và cháy rụi vào tháng 10.

Điều kiện thời tiết xấu và một số vấn đề kỹ thuật đã khiến vụ phóng tàu Link phải hoãn nhiều lần vào phút chót.

Giám đốc điều hành Katalyst Space Ghonhee Lee cho biết: “Đây là sứ mệnh có rủi ro cao nhưng kết quả cũng rất xứng đáng. Nguy cơ lớn nhất luôn là chúng tôi không thể phóng tàu và để Swift bốc cháy trong khí quyển. Vì vậy, chúng tôi luôn nỗ lực tránh kịch bản đó, và cả đội ngũ đã làm được điều này".

Những điều ít biết về trạm vũ trụ ISS. Vietnamplus