Tại sao châu Âu 'bất lực' trước nắng nóng cực đoan?

Đợt nắng nóng kỷ lục đang bao trùm nhiều khu vực tại châu Âu đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, nhiều trường học phải đóng cửa và hệ thống giao thông gián đoạn. Pháp, Hà Lan và Bỉ ghi nhận tổng cộng khoảng 3.700 ca tử vong trong đợt nắng nóng diễn ra vào tháng 6, khi nhiệt độ tăng vọt trên khắp châu Âu.

Đợt nắng nóng ‘vốn không thể xảy ra’

Theo phân tích gần đây của nhóm các nhà khoa học quốc tế chuyên nghiên cứu mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan World Weather Attribution (WWA), đợt nắng nóng kỷ lục đang bao trùm Tây Âu “gần như không thể tồn tại” nếu không có biến đổi khí hậu do con người gây ra. Hiện tượng nóng lên toàn cầu khiến những đêm nóng bất thường có nguy cơ xảy ra cao gấp 100 lần so với 20 năm trước.

Bản đồ nhiệt thể hiện nhiệt độ bề mặt đất tại Pháp và miền bắc Tây Ban Nha ngày 23/6/2026. (Nguồn: Tổ chức Khí tượng thế giới)

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trong hơn 800 thành phố châu Âu được phân tích, 45% đã ghi nhận hoặc được dự báo sẽ ghi nhận mức căng thẳng nhiệt (heat stress) cao nhất từ trước đến nay đối với giai đoạn cuối tháng 6. Căng thẳng nhiệt xảy ra khi cơ thể không còn khả năng tự làm mát thông qua quá trình tiết mồ hôi.

Báo cáo của WWA cũng tiết lộ rằng những tác động về sức khỏe từ đợt nắng nóng lần này mới chỉ bắt đầu xuất hiện. Nhóm nghiên cứu dẫn lại một nghiên cứu cho thấy hơn 60.000 người đã tử vong trong đợt nắng nóng diễn ra vào mùa hè năm 2022.

Ngày 26/6, Paris đã ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục là 40,9 độ C. Trong khi đó, Anh cũng lập kỷ lục nhiệt độ tháng 6 với 36,7 độ C tại miền tây nam vào ngày 27/6. Khi các đợt nắng nóng trở nên thường xuyên và khắc nghiệt hơn, các cố vấn khí hậu của chính phủ Anh cảnh báo rằng nhà ở tại nước này sẽ cần được lắp điều hòa nhiệt độ, bởi các biện pháp như kéo rèm, mở cửa sổ hay trồng cây lấy bóng mát nhiều khả năng sẽ không còn hiệu quả.

Ủy ban Biến đổi Khí hậu Anh (CCC) cũng cho rằng điều hòa nhiệt độ nên được lắp đặt tại tất cả viện dưỡng lão và bệnh viện trong vòng 10 năm, cũng như tại toàn bộ trường học trong vòng 25 năm tới. Anh cũng cần chuẩn bị cho kịch bản nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2 độ C vào năm 2050.

Bản đồ dự báo nhiệt độ trong 6 ngày tới ở châu Âu. (Nguồn: The New York Times)

Tuy nhiên, theo Stefanos Pallantzas, kỹ sư xây dựng kiêm Giám đốc Viện Nhà thụ động Hy Lạp có trụ sở tại Athens, chỉ khoảng 25% hộ gia đình châu Âu được trang bị điều hòa nhiệt độ, trong khi tỷ lệ này ở Mỹ và Nhật Bản lên tới khoảng 90%.

Chính vì lý do này, cùng với việc các công trình ở châu Âu vốn được thiết kế để giữ nhiệt trong mùa đông lạnh giá thay vì tản nhiệt vào mùa hè, đã khiến người dân gặp khó khăn trong việc xoay sở với đợt nắng nóng kỷ lục xảy ra vào mùa hè năm nay.

Châu Âu loay hoay tìm lời giải

Trong căn hộ áp mái rộng vỏn vẹn 9 mét vuông ở Paris, Ulysse Zachary, 21 tuổi, đang trải qua mùa hè chưa từng có. Chỉ sau vài giờ nắng chiếu, căn phòng nhỏ của anh nóng hầm hập như một chiếc lò nướng. Những bánh xà phòng tan chảy, nút chai rượu vang bị áp suất đẩy bật ra, còn Zachary phải ngủ dưới những chiếc khăn ướt để chống chọi với cái nóng.

Zachary cho biết anh phải mặc quần áo ẩm và ngồi trước quạt để làm mát cơ thể. Tuy nhiên, anh nói cách dễ chịu nhất vẫn là ra ngoài, dù bên ngoài cũng nóng như thiêu đốt.

Người dân ở Paris phủ chăn giữ nhiệt lên cửa sổ để giảm sức nóng từ ánh nắng. (Ảnh: Reuters)

Oliver Horrocks, 27 tuổi, cũng là một trong những người đang vật lộn với cái nóng. Anh sống trong căn nhà xây từ thời hậu Cách mạng Công nghiệp - giai đoạn mở đầu cho việc đốt nhiên liệu hóa thạch trên quy mô lớn. Oliver cho biết mỗi ngày anh đều phải cân nhắc giữa việc chen chúc trên các phương tiện giao thông công cộng nóng bức để đến văn phòng có điều hòa và ở nhà làm việc trong không gian ngột ngạt. Theo anh, lựa chọn nào cũng không lý tưởng.

Cuối cùng, Oliver quyết định làm việc trong căn bếp nóng hầm hập cùng với chiếc quạt. “Tôi thực sự ước hôm nay mình đã đến văn phòng. Thật quá vất vả”, anh nói.

Giống nhiều người Anh khác, Oliver tin rằng nhiều quốc gia khác đã thích nghi với thời tiết cực đoan tốt hơn. “Tôi không nghĩ nước Anh đã chuẩn bị đầy đủ để đối phó với tình trạng này và điều đó thể hiện rất rõ qua hệ thống nhà ở”, anh nhận xét.

Julia King, Chủ tịch tiểu ban thích ứng của CCC, cho biết trong số nhiều mối đe dọa khí hậu được nêu trong báo cáo, nắng nóng cực đoan là nguy cơ trực tiếp nhất đối với tính mạng con người.

Chỉ khoảng 25% hộ gia đình châu Âu được trang bị điều hòa nhiệt độ. (Ảnh: AP)

“Nắng nóng cực đoan chắc chắn là tác động khí hậu gây chết người nhiều nhất tại Anh, vì vậy chúng ta cần triển khai các giải pháp làm mát trên quy mô lớn”, bà nói.

“Đôi khi giải pháp là che nắng, nhưng trong nhiều trường hợp sẽ cần đến điều hòa nhiệt độ. Dù bằng cách nào, chúng ta cũng phải nghiêm túc trong việc bảo vệ những người dễ tổn thương nhất tại bệnh viện, viện dưỡng lão và trường học”, bà nhấn mạnh.

Theo Stefanos Pallantzas, kỹ sư xây dựng kiêm Giám đốc Viện Nhà thụ động Hy Lạp có trụ sở tại Athens, chỉ khoảng 25% hộ gia đình châu Âu được trang bị điều hòa nhiệt độ, trong khi tỷ lệ này ở Mỹ và Nhật Bản lên tới khoảng 90%.

Tuy nhiên, điều hòa nhiệt độ tiêu tốn nhiều năng lượng và chiếm khoảng 4% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Theo Eugenia del Rio thuộc Hiệp hội Kiến trúc sư Madrid, Đức, Pháp và Anh có thể học hỏi kiến trúc Tây Ban Nha, vốn từ lâu đã áp dụng các giải pháp làm mát thụ động như mặt tiền sơn màu sáng để phản xạ bức xạ Mặt Trời, tường dày giúp giảm truyền nhiệt, cửa sổ nhỏ có cửa chớp che nắng và thiết kế tạo luồng g ío đối lưu.

“Những công trình hiệu quả nhất là những công trình ngăn hấp thụ nhiệt ngay từ đầu, trước khi nghĩ đến việc lắp điều hòa”, bà nói.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tháng 6 năm nay là một trong những tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại châu Âu. Nhiều quốc gia ghi nhận nền nhiệt vượt 40°C, buộc chính quyền phải ban hành cảnh báo đỏ, hạn chế hoạt động ngoài trời và triển khai biện pháp bảo vệ nhóm dân cư dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em và người mắc bệnh nền.