Giải mã cuộc đua tất toán trái phiếu của các nhà băng

Các chuyên gia cho rằng hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn ngân hàng, dù xuất phát từ nguyên nhân chủ quan hay khách quan, đều đang phản ánh một nỗ lực chung: Tái cấu trúc bảng cân đối kế toán để trở nên lành mạnh hơn.

Nơi tất toán theo yêu cầu, chỗ chủ động tối ưu dòng tiền

Mới đây, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) đã chính thức công bố kết quả mua lại trái phiếu trước hạn gửi đến Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và các trái chủ. Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình xử lý các vi phạm liên quan đến mục đích sử dụng vốn đã được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) chỉ ra trước đó.

Tính đến hiện tại, MB đã hoàn tất thu hồi được 2/6 lô trái phiếu được UBCKNN yêu cầu mua lại, tổng trị giá mua lại là 100 tỷ đồng.

Tính đến thời điểm hiện tại, MB đã hoàn tất thu hồi được 2 trong tổng số 6 lô trái phiếu thuộc danh sách yêu cầu mua lại. Cụ thể, vào ngày 20/3/2026, ngân hàng đã thực hiện mua lại toàn bộ lô trái phiếu mã MBBL2227015 (trị giá 50 tỷ đồng) và mã MBBL2229016 (trị giá 50 tỷ đồng). Tổng giá trị mua lại thực tế đạt 100 tỷ đồng theo mệnh giá, với mức giá mua lại thực tế dao động từ 10,46 đến 10,54 triệu đồng/trái phiếu (bao gồm lãi phát sinh).

Theo lộ trình đã công bố, MB sẽ tiếp tục triển khai mua lại các lô trái phiếu còn lại. Dự kiến vào ngày 27/3/2026, ngân hàng sẽ tất toán các mã MBBL2227006, MBBL2227007 và MBBL2227008 với tổng mệnh giá 200 tỷ đồng. Đến ngày 3/4/2026, lô trái phiếu cuối cùng trong danh sách là MBBL2229020 (trị giá 100 tỷ đồng) cũng sẽ được thu hồi.

Nguyên nhân của đợt mua lại bắt buộc này bắt nguồn từ kết luận thanh tra của UBCKNN. Theo đó, MB đã sử dụng số tiền thu được từ các đợt chào bán trái phiếu riêng lẻ không đúng với phương án được Đại hội đồng cổ đông phê duyệt. Thay vì bổ sung vốn cấp 2 dài hạn để đầu tư và tăng quy mô vốn hoạt động, MB đã sử dụng nguồn tiền này để cho vay trực tiếp, sai lệch so với mục đích phát hành ban đầu. Để khắc phục hậu quả, UBCKNN yêu cầu MB phải hoàn trả tiền cho nhà đầu tư cộng thêm lãi suất phát sinh trong vòng 15 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu, với thời hạn tối đa để nhà đầu tư gửi yêu cầu là ngày 23/3/2026 (60 ngày kể từ khi quyết định có hiệu lực).

Trong khi MB đang khẩn trương thực hiện lộ trình mua lại 6 lô trái phiếu để khắc phục sai phạm theo yêu cầu của cơ quan quản lý, thì Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) lại chủ động tất toán các khoản nợ dài hạn chỉ sau vài tháng phát hành.

Điển hình là lô trái phiếu mã TPB12510 trị giá 100 tỷ đồng. Dù có kỳ hạn lên tới 10 năm (đáo hạn vào năm 2035) và mới chỉ phát hành từ tháng 6/2025, nhưng đến ngày 13/3/2026 – tức là chỉ sau 9 tháng – TPBank đã chi tiền mua lại toàn bộ. Trước đó, mã TPB12524 cũng được ngân hàng tất toán chỉ sau 6 tháng lưu hành.

Bên cạnh đó, TPBank cũng tiến hành mua lại một phần các lô trái phiếu phát hành từ năm 2020 nhằm giảm dần áp lực nợ vay dài hạn. Song song với hoạt động này, HĐQT TPBank đã thông qua phương án mua lại trái phiếu mới và chốt danh sách cổ đông tham dự ĐHĐCĐ thường niên 2026 vào ngày 24/4 tới đây. Những động thái này cho thấy TPBank đang rà soát rất kỹ lưỡng cấu trúc vốn để chuẩn bị cho một chu kỳ kinh doanh mới.

Vì sao các ngân hàng mua lại trái phiếu trước hạn?

Theo các chuyên gia, khi một ngân hàng tất toán trái phiếu trước hạn, chắc chắn thanh khoản của nhà băng đó phải dồi dào, việc giữ lại các khoản nợ trái phiếu lãi suất cao sẽ trở thành gánh nặng chi phí. Mua lại trước hạn giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR).

Chuyên gia tài chính - ngân hàng, TS. Nguyễn Trí Hiếu phân tích thêm: "Một số ngân hàng tất toán các lô trái phiếu lãi suất cao để phát hành lô mới với lãi suất thấp hơn nhằm giàm chi phí. Điều này không chỉ giúp cơ cấu lại kỳ hạn nợ mà còn giúp ngân hàng giảm áp lực trả nợ tập trung trong tương lai".

Một yếu tố kỹ thuật quan trọng khác liên quan đến quy định về vốn cấp 2. Theo quy định, các trái phiếu dài hạn khi bước vào 5 năm cuối cùng trước khi đáo hạn sẽ bị khấu trừ 20% giá trị mỗi năm khi tính vào vốn cấp 2. Do đó, các ngân hàng có xu hướng mua lại các trái phiếu "cũ" (sắp bị khấu trừ) để thay thế bằng các lô trái phiếu "mới" có kỳ hạn trên 5 năm nhằm tối ưu hóa giá trị vốn tự có, giúp đảm bảo các chỉ số an toàn theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Nhà nước.

Dù mua lại lượng lớn trái phiếu trước hạn, nhưng các ngân hàng không hề rời bỏ thị trường này. Ngược lại, họ đang là "tay chơi" áp đảo nhất. Trong 2 tháng đầu năm, tổng giá trị TPDN phát hành đạt gần 8,5 nghìn tỷ đồng, tăng 7,4% so với cùng kỳ. Trong đó, nhóm ngân hàng tiếp tục dẫn đầu với giá trị phát hành hơn 5,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 65% toàn thị trường, dù giảm 27,4% so với cùng kỳ. Điều này giúp ngân hàng đảm bảo nguồn vốn trung - dài hạn trong bối cảnh tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung - dài hạn bị siết chặt.

Hiện tượng các ngân hàng mạnh tay mua lại trái phiếu diễn ra cùng lúc với việc lãi suất huy động tiền gửi từ dân cư có dấu hiệu tăng nhiệt. Khảo sát đầu tháng 3/2026 cho thấy nhiều ngân hàng đã nâng lãi suất lên mức trên 8%/năm để thu hút dòng tiền.

Khi lãi suất tiết kiệm tăng cao, tâm lý nhà đầu tư cá nhân bắt đầu có sự dịch chuyển. Thay vì đổ vốn vào các kênh rủi ro như cổ phiếu hay bất động sản đang chờ tín hiệu rõ ràng, dòng tiền có xu hướng quay lại kênh gửi tiết kiệm ngân hàng để đảm bảo an toàn.

Tuy nhiên, Chuyên gia Lê Xuân Nghĩa cũng đưa ra cảnh báo: "Việc các ngân hàng mua lại trái phiếu là cần thiết để tối ưu danh mục, nhưng cần thông tin rõ ràng về nguồn vốn và khả năng tái huy động để nhà đầu tư không bị hoang mang. Sự minh bạch là chìa khóa để duy trì niềm tin trong bối cảnh thị trường trái phiếu vừa trải qua nhiều biến động".

Huyền Anh