Giải mã nang nhầy dây thanh: 'Điểm chết' gây hụt hơi suốt 5 năm

Chiều 23.2, ThS-BS Nguyễn Tòng Khanh – Khoa Liên chuyên khoa, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Đức Hòa – cho biết bệnh viện vừa điều trị thành công, giúp một người phụ nữ tìm lại giọng nói bình thường sau 5 năm sống chung với tình trạng khàn tiếng kéo dài, giọng yếu và hụt hơi khi giao tiếp.

Khi một tổn thương nhỏ làm đảo lộn cuộc sống

Trong nhiều năm, chị Đ.T.H. (53 tuổi, ngụ tỉnhTây Ninh) gần như đã quen với chất giọng đục, yếu và nhanh mệt. Những cuộc trao đổi công việc vốn bình thường trở thành thử thách. Mỗi khi nói lâu, chị phải dừng lại để lấy hơi. Có thời điểm, chị hạn chế giao tiếp vì sợ người đối diện không nghe rõ.

Nội soi thanh quản ghi nhận một khối tròn kích thước khoảng 2–4 mm nằm ở vị trí 1/3 giữa dây thanh trái – vùng đóng vai trò quan trọng nhất trong dao động tạo âm - Ảnh: BVCC

Dù từng được chẩn đoán mắc nang dây thanh, chị vẫn trì hoãn điều trị vì lo ngại phẫu thuật và hy vọng tình trạng sẽ tự cải thiện. Tuy nhiên, dây thanh không có khả năng “tự sửa chữa” khi tồn tại một cấu trúc bệnh lý có vỏ bao như nang. Sự chần chừ ấy khiến tổn thương kéo dài suốt nửa thập kỷ.

Chỉ khi giọng nói suy giảm rõ rệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc và sinh hoạt, chị mới quyết định đến Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Đức Hòa để thăm khám chuyên sâu. Nội soi thanh quản ghi nhận một khối tròn kích thước khoảng 2–4 mm nằm ở vị trí 1/3 giữa dây thanh trái – vùng đóng vai trò quan trọng nhất trong dao động tạo âm. Bề mặt tổn thương trơn láng, màu trắng đục, căng, phù hợp với hình ảnh nang dây thanh. Hai dây thanh vẫn di động tốt, song dây thanh đối diện có dấu hiệu phù nề nhẹ do phải hoạt động bù trừ kéo dài.

Theo ThS-BS Nguyễn Tòng Khanh, về mặt sinh lý học, dây thanh là một cấu trúc đặc biệt tinh vi. Mỗi dây gồm nhiều lớp: biểu mô bề mặt, lớp đệm nông, lớp đệm trung gian, lớp đệm sâu và cơ thanh âm. Khi phát âm, luồng khí từ phổi đi qua khe thanh môn tạo ra dao động của lớp niêm mạc nông, sinh ra sóng rung gọi là “mucosal wave”. Chỉ cần một thay đổi nhỏ ở lớp này, biên độ và tính đồng bộ của dao động sẽ bị phá vỡ, khiến âm thanh phát ra khàn, đục hoặc méo tiếng.

Nang dây thanh hình thành khi tuyến tiết nhầy bị tắc nghẽn hoặc biểu mô bị vùi lấp dưới bề mặt niêm mạc. Khối nang chứa dịch làm thay đổi khối lượng và độ đàn hồi cục bộ của dây thanh, cản trở sóng rung sinh lý. Do có vỏ bao, nang không thể tự tiêu biến bằng thuốc. Điều trị nội khoa chỉ giúp giảm viêm hoặc phù nề kèm theo, nhưng không thể loại bỏ tổn thương gốc.

Các chuyên gia Tai Mũi Họng phân tích, điểm nguy hiểm của nang dây thanh không nằm ở tính chất ác tính – bởi đây là tổn thương lành tính – mà ở hệ quả chức năng. Khi một bên dây thanh rung không đều, cơ thể sẽ vô thức tăng lực phát âm để bù trừ. Sự gắng sức kéo dài có thể gây phù nề, viêm mạn tính hoặc hình thành tổn thương thứ phát ở dây thanh còn lại. Người bệnh rơi vào vòng xoắn bệnh lý: càng khàn tiếng càng cố nói lớn, càng nói lớn càng khiến tổn thương nặng thêm.

Hành trình hồi phục không chỉ nằm trên bàn mổ

Theo ThS-BS Nguyễn Tòng Khanh, ở trường hợp của chị H., việc trì hoãn điều trị suốt 5 năm đã khiến dây thanh đối diện bắt đầu phù nề. Đây là dấu hiệu cảnh báo rằng nếu tiếp tục chậm trễ, chất lượng giọng nói có thể suy giảm thêm, thậm chí xuất hiện sẹo xơ khó phục hồi.

Sau khi được tư vấn đầy đủ về bản chất bệnh và phương án can thiệp, chị quyết định thực hiện phẫu thuật nội soi vi phẫu cắt nang dây thanh.

“Đây là kỹ thuật được xem là tiêu chuẩn vàng trong xử lý các tổn thương lành tính khu trú ở dây thanh. Phẫu thuật được tiến hành hoàn toàn qua đường miệng, không rạch da, dưới kính hiển vi phẫu thuật có độ phóng đại cao”, bác sĩ Khanh cho biết.

Điểm then chốt của vi phẫu dây thanh là bảo tồn tối đa lớp niêm mạc rung. Bác sĩ phải rạch một đường rất nhỏ trên bề mặt dây thanh, bóc tách đúng lớp giải phẫu để lấy trọn khối nang mà không làm tổn thương mô lành xung quanh. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể tạo sẹo xơ, làm mất độ mềm mại của lớp đệm nông và ảnh hưởng lâu dài đến chất giọng.

“Ca phẫu thuật của chị H. diễn ra thuận lợi. Khối nang được bóc tách hoàn toàn, không làm tổn thương cấu trúc lân cận. Sau mổ, bệnh nhân được theo dõi sát để kiểm soát phù nề và nguy cơ nhiễm trùng. Tuy nhiên, trong điều trị bệnh lý dây thanh, thành công của phẫu thuật chỉ là một phần của hành trình hồi phục”, bác sĩ Khanh chia sẻ.

Những ngày đầu sau mổ, bệnh nhân phải hạn chế nói gần như tuyệt đối để niêm mạc có thời gian lành thương. Thói quen thì thầm – vốn được nhiều người nghĩ là “nhẹ nhàng” – thực tế lại có thể tạo áp lực không phù hợp lên dây thanh và được khuyến cáo tránh. Chế độ ăn mềm, dễ nuốt giúp hạn chế kích thích cơ học. Sau khoảng hai đến ba tuần, khi lớp niêm mạc đã tái tạo ổn định, bệnh nhân bắt đầu bước vào giai đoạn âm ngữ trị liệu.

Âm ngữ trị liệu đóng vai trò tái huấn luyện cơ chế phát âm. Trong nhiều năm khàn tiếng, người bệnh thường hình thành thói quen phát âm sai, tăng lực ép thanh môn hoặc sử dụng cơ cổ quá mức. Nếu không điều chỉnh, những thói quen này có thể cản trở quá trình hồi phục. Các bài tập được thiết kế nhằm khôi phục sóng rung sinh lý, điều chỉnh nhịp thở – phát âm và tối ưu hóa cộng hưởng.

Sau thời gian điều trị đúng hướng, giọng nói của chị H. cải thiện rõ rệt. Âm thanh trở nên trong và có lực hơn, hiện tượng hụt hơi giảm hẳn. Quan trọng hơn, chị đã lấy lại sự tự tin khi giao tiếp – điều tưởng chừng mất đi theo năm tháng khàn tiếng.

Bệnh lý lành tính nhưng không nên chủ quan

Theo thống kê lâm sàng, nang dây thanh không hiếm gặp. Những người sử dụng giọng nói thường xuyên như giáo viên, nhân viên bán hàng, người dẫn chương trình hoặc làm việc trong môi trường ồn ào có nguy cơ cao hơn. Các yếu tố như viêm thanh quản mạn, lạm dụng giọng, hút thuốc hoặc trào ngược dạ dày – thực quản cũng góp phần thúc đẩy hình thành tổn thương.

Dù là tổn thương lành tính, nang dây thanh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống. Giọng nói không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện thể hiện cảm xúc, cá tính và vị thế xã hội. Khi giọng nói thay đổi, nhiều người rơi vào trạng thái tự ti, né tránh giao tiếp, thậm chí bị ảnh hưởng đến công việc và thu nhập.

Các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện tình trạng khàn tiếng kéo dài trên 2–3 tuần, người bệnh nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được nội soi thanh quản kiểm tra. Việc phát hiện sớm giúp điều trị đơn giản hơn và hạn chế biến chứng.

Hiện nay, với sự phát triển của phẫu thuật nội soi vi phẫu cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, việc xử lý các tổn thương dây thanh trở nên an toàn và hiệu quả hơn trước rất nhiều. Kỹ thuật này cho phép loại bỏ tổn thương chính xác, bảo tồn tối đa mô lành, rút ngắn thời gian hồi phục và giảm nguy cơ sẹo xơ.

Bình Thuận