'Trầm cảm sau Tết': Hiện tượng có thật hay chỉ là cảm giác nhất thời?

Nhiều người than thở bị "trầm cảm sau Tết" sau khi quay lại làm việc

Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, không ít người rơi vào trạng thái buồn bã, hụt hẫng, khó tập trung hoặc thiếu động lực khi quay trở lại công việc và nhịp sống thường ngày. Trên mạng xã hội, cụm từ “trầm cảm sau Tết” thường được nhắc đến như một cách mô tả cảm giác này. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tâm lý, cần phân biệt rõ giữa rối loạn trầm cảm thực sự và những biến đổi tâm trạng mang tính thích nghi tạm thời.

Hiện tượng tâm lý có thật

Theo các chuyên gia của Harvard Medical School, sau những giai đoạn nghỉ ngơi, thư giãn kéo dài, việc quay lại áp lực công việc có thể gây ra cảm giác căng thẳng, mất hứng thú và giảm năng lượng. Đây là phản ứng tâm lý tương đối phổ biến, đặc biệt khi kỳ nghỉ gắn liền với sự sum họp gia đình và không khí tích cực.

Tương tự, Cleveland Clinic cho biết nhiều người trải qua tình trạng được gọi là “post-vacation blues” - cảm giác buồn nhẹ, lo lắng hoặc khó thích nghi khi trở lại môi trường làm việc. Tuy nhiên, trạng thái này thường chỉ kéo dài vài ngày đến một tuần và có xu hướng tự cải thiện.

Không phải lúc nào cũng là trầm cảm lâm sàng

Theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trầm cảm là rối loạn tâm thần đặc trưng bởi cảm giác buồn bã kéo dài, mất hứng thú, giảm năng lượng và nhiều triệu chứng khác trong ít nhất hai tuần, ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động thường ngày.

Trong khi đó, “trầm cảm sau kỳ nghỉ” phần lớn chỉ là phản ứng điều chỉnh ngắn hạn trước sự thay đổi môi trường. Việc sử dụng thuật ngữ “trầm cảm” một cách phổ biến có thể khiến nhiều người hiểu nhầm hoặc xem nhẹ các trường hợp trầm cảm thực sự cần điều trị chuyên môn.

Vì sao dễ xuất hiện cảm giác hụt hẫng sau Tết?

Các chuyên gia tâm lý chỉ ra một số nguyên nhân:

Sự tương phản cảm xúc: Kỳ nghỉ thường gắn với niềm vui, sự kết nối và ít áp lực. Khi quay lại công việc, sự thay đổi đột ngột dễ tạo cảm giác hụt hẫng.

Rối loạn nhịp sinh học: Thức khuya, ngủ không đều giờ trong dịp Tết ảnh hưởng đến hormone điều hòa tâm trạng. Theo National Institutes of Health, thiếu ngủ có thể làm tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc và giảm khả năng kiểm soát căng thẳng.

Áp lực dồn lại: Công việc tồn đọng hoặc mục tiêu mới đầu năm khiến nhiều người cảm thấy quá tải.

Theo các chuyên gia, “trầm cảm sau kỳ nghỉ” phần lớn chỉ là phản ứng điều chỉnh ngắn hạn trước sự thay đổi môi trường

Các chuyên gia khuyến nghị nên tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn nếu xuất hiện các dấu hiệu như buồn bã, mất hứng thú kéo dài trên hai tuần; rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng; thay đổi khẩu vị rõ rệt; khó tập trung, giảm hiệu suất kéo dài; có ý nghĩ tiêu cực hoặc tự làm hại bản thân.

Làm gì để vượt qua cảm giác “sau Tết”?

Các chuyên gia khuyên rằng thay vì lo lắng, mỗi người có thể chủ động điều chỉnh nhịp sống:

• Trở lại giờ ngủ đều đặn

• Chia nhỏ công việc trong những ngày đầu

• Duy trì vận động nhẹ và tiếp xúc ánh sáng tự nhiên

• Giữ kết nối xã hội tích cực

American Psychological Association cho rằng việc chuẩn bị tâm lý trước khi kết thúc kỳ nghỉ và thiết lập mục tiêu thực tế giúp giảm đáng kể cảm giác căng thẳng khi quay lại làm việc.

Phân biệt cảm xúc nhất thời và vấn đề sức khỏe tâm thần

Cảm giác chán nản sau kỳ nghỉ dài ngày là hiện tượng có thật và khá phổ biến, nhưng đa số chỉ mang tính tạm thời. Điều quan trọng là lắng nghe cơ thể, nhận diện mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và không ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Sau Tết, thay vì tự gán cho mình nhãn “trầm cảm”, việc điều chỉnh nhịp sinh hoạt, quản lý kỳ vọng và chăm sóc sức khỏe tinh thần có thể giúp mỗi người khởi đầu năm mới với trạng thái cân bằng và tích cực hơn.

Hồng Nhung