Giải mã tấm hải đồ 200 năm tuổi, hé lộ bí mật về nghệ thuật hàng hải cổ trên Biển Đỏ
Các nhà nghiên cứu Anh vừa giải mã thành công một tấm hải đồ của các thủy thủ Ấn Độ Dương có niên đại hơn 200 năm, qua đó làm sáng tỏ một hệ thống dẫn đường bản địa tinh vi trên Biển Đỏ và Vịnh Aden, tồn tại từ trước khi các phương pháp định vị hiện đại bằng thiết bị ra đời.
Tấm hải đồ Kachchhi/Gujarati. Ảnh: Đại học Exeter
Kết quả nghiên cứu cho thấy tấm hải đồ Kachchhi/Gujarati – một trong những hải đồ bản địa chi tiết nhất còn tồn tại của truyền thống hàng hải Ấn Độ Dương – phản ánh trình độ kiến thức thiên văn, địa lý và kỹ năng đi biển vượt xa những gì giới học giả từng đánh giá.
Tấm hải đồ được vẽ vào cuối thế kỷ XVIII hoặc đầu thế kỷ XIX và đã được lưu giữ tại Hiệp hội Địa lý Hoàng gia Anh suốt 189 năm. Trên hải đồ thể hiện hơn 180 hòn đảo cùng các bãi đá ngầm, địa danh, cờ hiệu, hình ảnh tàu thuyền và các công trình tôn giáo.
Trong số này có 66 địa danh được ghi bằng chữ Devanagari – hệ chữ dùng cho tiếng Phạn, tiếng Hindi và nhiều ngôn ngữ khác của Ấn Độ – nhưng suốt gần hai thế kỷ qua chưa từng được xác định chính xác.
Tấm hải đồ được sĩ quan Alexander Burnes của Công ty Đông Ấn Anh thu thập từ một thuyền trưởng giấu tên vào năm 1835 trước khi hiến tặng cho Hiệp hội Địa lý Hoàng gia Anh.
Mặc dù từng được nhiều học giả nghiên cứu vào các năm 1947, 1987, 2002, 2012 và 2022, chức năng dẫn đường thực sự của tấm hải đồ vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Nhiều địa danh vẫn chưa được nhận diện hoặc xác định tọa độ.
Nhóm nghiên cứu của Đại học Exeter lần đầu tiên đã giải mã được toàn bộ các địa danh, dữ liệu thiên văn và các chỉ dẫn hàng hải ghi trên hải đồ. Nhờ đó, các nhà khoa học xác định được tọa độ của toàn bộ 66 địa điểm chưa từng được nhận diện trước đây, đồng thời dựng lại bản đồ theo hệ tọa độ không gian tương tự bản đồ hiện đại.
Nghiên cứu cũng phát hiện 29 đường phương hướng trên hải đồ không chỉ dùng để xác định hướng bờ biển mà còn chỉ đường vượt biển và hướng dẫn tàu thuyền ra vào cảng an toàn.
Giáo sư John Cooper, Viện Nghiên cứu Arab và Hồi giáo thuộc Đại học Exeter, cho biết tấm hải đồ phản ánh một truyền thống hàng hải hoàn toàn khác với tư duy bản đồ học hiện đại.
Theo ông, mặc dù hình thức thể hiện không tuân theo tỷ lệ toán học như các bản đồ ngày nay, nhưng với những thủy thủ thành thạo quan sát các vì sao, tấm hải đồ vẫn cung cấp đầy đủ thông tin để vượt qua những vùng biển hiểm trở nhất trên thế giới như Biển Đỏ và Vịnh Aden.
Ông nhấn mạnh toàn bộ dữ liệu cần thiết được gói gọn trong một cuộn giấy rộng chỉ khoảng 25 cm, rất thuận tiện để mang theo trên tàu. Thông tin về vị trí các vì sao giúp xác định vĩ độ và hướng đi; hệ thống địa danh và đặc điểm địa hình giúp thủy thủ xác định chính xác vị trí; các công trình tôn giáo phản ánh người sử dụng là tín đồ Hồi giáo, trong khi các lá cờ đánh dấu những trung tâm chính trị và thương mại quan trọng.
Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng tấm hải đồ không dành cho người mới đi biển mà được thiết kế cho những thủy thủ đã có kiến thức chuyên sâu về tuyến hàng hải trong khu vực. Đối với họ, đây giống như một "cuốn sổ tay ghi nhớ" hỗ trợ định hướng trong quá trình hành trình. Thiết kế dạng cuộn giúp người sử dụng chỉ cần mở phần thông tin cần thiết, thuận tiện cất giữ và sử dụng trên tàu.
Tiến sĩ Katherine Parker, phụ trách bộ sưu tập bản đồ của Hiệp hội Địa lý Hoàng gia Anh, nhận định phát hiện mới cho thấy giá trị to lớn của việc nghiên cứu lại các tư liệu lịch sử bằng những công nghệ và phương pháp hiện đại. Theo bà, điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn giá trị hàng hải và địa lý của tấm hải đồ mà còn khẳng định trình độ bản đồ học và kiến thức hàng hải đáng kinh ngạc của các cộng đồng ven Ấn Độ Dương cách đây hơn hai thế kỷ.
Tin nóng
Cùng hướng tới mục tiêu đưa con người lên vũ trụ, Mỹ chọn khỉ, còn Liên Xô lại đặt cược vào những chú chó hoang. Quyết định tưởng chừng khó hiểu ấy hóa ra lại là một trong những bước ngoặt quan trọng nhất trong lịch sử chinh phục không gian.
Theo các bác sĩ, đây là trường hợp rất hiếm gặp bởi vòng tránh thai không chỉ di chuyển khỏi vị trí ban đầu mà còn xuyên qua thành tử cung vào bàng quang, tồn tại 29 năm trước khi được phát hiện và xử lý triệt để.
Trong tác phẩm mới 'Tiếng của rừng', nhà văn Vĩnh Quyền tiếp tục khai thác đề tài sinh thái gây được dấu ấn từ tiểu thuyết 'Thương ngàn' nhưng mới mẻ và độc đáo hơn, kết hợp văn chương, nhiếp ảnh với bối cảnh đặt trong thế giới toàn cầu hóa.
Một nhóm khảo cổ chung của Trung Quốc và Thái Lan đã phát hiện nhiều hạt thủy tinh, mặt dây chuyền mã não và hiện vật thời kỳ đồ sắt tại hai địa điểm ở Thái Lan.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng thầy thuốc ưu tú Thái Hỷ Thìn vẫn nhớ như in những năm tháng ở chiến trường Quảng Bình, nơi ông cùng đồng đội cứu chữa hàng nghìn thương binh, bệnh nhân giữa muôn vàn thiếu thốn.
Nghe thấy tiếng động lớn bất thường phát ra từ chuồng gà, người đàn ông chiếu đèn pin vào bên trong kiểm tra thì phát hiện con trăn đang quấn quanh con gà.
Tin mới
Giữa Đại Tây Dương có một hòn đảo xanh mướt với rừng rậm và bờ đá hoang sơ, nhưng gần như không ai được phép đặt chân lên vì là nơi sinh sống của hàng nghìn con rắn cực độc.
Tên lửa Trường Chinh 3B của Trung Quốc vừa rời bệ phóng được khoảng 30 giây thì bị sét đánh ngay giữa không trung. Đoạn video ghi lại toàn cảnh sự việc khiến người xem rất ấn tượng.
Rạng sáng 14-10-1947, giữa sa mạc Mojave (Mỹ), một chiếc máy bay màu cam nhỏ bé được thả khỏi bụng chiếc B-29 ở độ cao hơn 7.000m. Trong buồng lái, Đại úy Chuck Yeager gần như không thể cử động bình thường vì… hai xương sườn vừa gãy sau một tai nạn cưỡi ngựa. Nhưng chỉ vài phút sau, ông trở thành người đầu tiên trong lịch sử nhân loại bay nhanh hơn tốc độ âm thanh, mở ra kỷ nguyên siêu thanh và đưa nghề phi công thử nghiệm lên vị trí đặc biệt trong lịch sử hàng không.
Đó là thông tin được Lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP.HCM cho biết chiều 24-7. Lực lượng đang triển khai nhiệm vụ tìm kiếm tại hố chôn tập thể thứ hai vừa được phát hiện, mở rộng phạm vi để xác định quy mô khu vực chôn cất, tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng).
Giới khoa học bất ngờ trước chiến thuật săn mồi kỳ lạ của cá voi sát thủ, khi chúng lao thân mình nặng hàng tấn vào cá mặt trăng để xé nhỏ con mồi.
Hơn 2.300 năm trước, khi thế giới cổ đại còn chưa biết rõ phương Bắc xa xôi, một nhà thám hiểm Hy Lạp đã lên đường khám phá những vùng đất ngoài rìa bản đồ.
Hơn 2.000 tình nguyện viên tại Ba Lan đang tham gia phục dựng bộ xương loài săn mồi dưới nước sống cách đây khoảng 240 triệu năm. Khi hoàn thành, đây có thể trở thành bộ xương Mastodonsaurus lớn nhất từng được trưng bày trong bảo tàng.
SpaceX vừa thực hiện thành công chuyến bay thử nghiệm thứ 13 của tên lửa Starship, đồng thời lần đầu tiên đưa 20 vệ tinh Internet Starlink V3 thế hệ mới vào quỹ đạo cận không gian. Đây là bước tiến quan trọng trong kế hoạch đưa Starship vào khai thác thường xuyên và mở rộng mạng lưới Internet vệ tinh của công ty vào cuối năm 2026.