Giải ngân đầu tư công: Áp lực tăng tốc trong 4 tháng cuối năm

Tiến độ giải ngân đầu tư công được cải thiện qua từng giai đoạn. 

Giải ngân đầu tư công đã cải thiện so với đầu năm, thu ngân sách tạo nền tảng cho cân đối nguồn lực, song tiến độ giữa các chủ đầu tư, địa phương còn phân hóa khá lớn; việc xử lý tài sản công sau sắp xếp cũng còn chậm. Vì vậy, bốn tháng cuối năm không chỉ là cuộc chạy đua với tỷ lệ giải ngân, mà còn là phép thử về năng lực quản trị, điều phối và chuyển hóa nguồn lực công thành động lực tăng trưởng.

Đã chuyển động nhưng chưa đạt tốc độ an toàn

Nhìn lại hành trình từ đầu năm, có thể nhận thấy tốc độ giải ngân đầu tư công của Huế đang đi lên. Hết quý I/2026, tỷ lệ giải ngân của thành phố vượt mức bình quân cả nước và đứng thứ 11/34 tỉnh, thành. Tuy nhiên, ở cấp xã, phường, đến hết tháng 4 mới giải ngân 47,062 tỷ đồng trên kế hoạch 1.329,984 tỷ đồng, tương đương 3,5%.

Đến 6 tháng đầu năm, tình hình đã chuyển biến rõ hơn. Giải ngân vốn đầu tư công đạt 1.750,423 tỷ đồng/6.205,077 tỷ đồng kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, tương đương 28,2%. Trong đó, vốn ngân sách địa phương đạt 1.326,565 tỷ đồng/4.550,8 tỷ đồng, bằng 29,2%; vốn ngân sách Trung ương đạt 423,858 tỷ đồng/1.654,277 tỷ đồng, bằng 25,6%.

Bước sang tháng 7, số vốn giải ngân đã vượt 2.030 tỷ đồng, tương đương 32,7% kế hoạch Thủ tướng giao. Diễn biến tháng 8 tiếp tục cho thấy xu hướng cải thiện.

Những con số ấy cho phép nhận diện một trạng thái khá rõ: Huế đang tăng tốc nhưng chưa đạt tốc độ an toàn.

Đến 26/8, khoảng 2/3 thời gian của năm ngân sách đã trôi qua, trong khi tỷ lệ giải ngân còn cách khá xa mục tiêu cả năm do mới đạt 39,2% (trong khi bình quân chung cả nước đạt 46,7%). Với kế hoạch Thủ tướng giao 6.205,077 tỷ đồng, mỗi một điểm phần trăm tương ứng khoảng 62 tỷ đồng. Vì vậy, số vốn phải đưa được vào nền kinh tế trong bốn tháng cuối năm còn rất lớn.

Áp lực càng rõ khi 2026 là năm Huế phải đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng quan trọng: tuyến đường bộ ven biển và cầu qua cửa Thuận An, đường Nguyễn Hoàng và cầu vượt sông Hương, Vành đai 3, các dự án cải thiện môi trường nước, khu tái định cư phục vụ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các trường phổ thông nội trú liên cấp tại khu vực A Lưới...

Tăng tốc nước rút, hoàn thiện công trình ở Trường phổ thông nội trú TH và THCS A Lưới 4. 

Đây đều là những công trình có khả năng tạo sức lan tỏa lớn. Nhưng cũng chính vì quy mô vốn lớn, chỉ một vài dự án trọng điểm chậm giải phóng mặt bằng (GPMB) hoặc thủ tục cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ giải ngân chung.

“Điểm nghẽn” không chỉ ở cơ chế

Một vấn đề đáng chú ý qua các bảng công khai giải ngân vốn đầu tư công là khoảng cách khá lớn giữa các chủ đầu tư, địa phương. Có đơn vị đạt tiến độ cao, trong khi một số nơi vẫn ở mức thấp. Cho đến cuối tháng 8/2026, có 10 đơn vị và 22 địa phương thuộc thành phố có kết quả giải ngân trên mức bình chung toàn quốc, nhưng cũng có đến 11 đơn vị và 18 địa phương có mức giải ngân dưới bình quân chung toàn quốc.

Đáng chú ý là một số đơn vị đang được giao nguồn vốn lớn nhưng tốc độ giải ngân còn rất thấp, như Ban Quản  lý dự án đầu tư xây dựng (QLDAĐTXD) công trình giao thông thành phố Huế được giao 2.248,439 tỷ đồng mới giải ngân đạt 18,8%; Ban QLDA ĐTXD và Phát triển đô thị thành phố Huế được giao 574,755 tỷ đồng mới giải ngân đạt 39,1%; Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế được giao 418,65 tỷ đồng mới giải ngân đạt 23,6%...

Sự phân hóa này cần được xem như một chỉ báo quản trị.

Bởi nếu trong cùng một hệ thống pháp luật, cùng cơ chế điều hành và điều kiện kinh tế - xã hội, có đơn vị giải ngân tốt trong khi nơi khác kéo dài trì trệ, thì nguyên nhân không thể hoàn toàn quy về khó khăn khách quan. Cần xem xét cụ thể chất lượng chuẩn bị đầu tư, tiến độ GPMB, năng lực chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn, thủ tục nghiệm thu - thanh toán và nhất là trách nhiệm của người đứng đầu.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu không nên điều hành vốn theo tư duy bình quân. Những dự án không còn khả năng hấp thụ vốn phải được nhận diện sớm để điều chuyển sang các dự án có khối lượng, tiến độ tốt và nhu cầu vốn thực sự. Điều chuyển càng muộn thì dư địa xử lý càng hẹp và nguy cơ dồn thanh toán vào cuối năm càng lớn.

Thi công mở rộng tuyến đường Nguyễn Hoàng những ngày cuối tháng 8

Phải nhìn đồng thời ba dòng chảy nguồn lực

Từ các số liệu công khai có thể thấy, bài toán tài chính của Huế cần được nhìn trên ba trục liên thông: thu ngân sách - giải ngân đầu tư công - xử lý tài sản công.

Thu ngân sách tạo nguồn lực; đầu tư công chuyển nguồn lực tài chính thành công trình, hạ tầng và năng lực phát triển mới; xử lý tài sản công giải phóng những nguồn lực đang bị đóng băng hoặc sử dụng chưa hiệu quả để tái đầu tư cho phát triển.

Ba dòng chảy này có quan hệ hữu cơ. Nguồn thu từ đất chậm sẽ ảnh hưởng khả năng cân đối đầu tư. GPMB chậm khiến dự án không tạo được khối lượng. Tài sản nhà, đất sau sắp xếp chậm xử lý đồng nghĩa một bộ phận nguồn lực công chưa được khai thông.

Bởi vậy, vấn đề của Huế trong bốn tháng cuối năm không đơn giản là làm sao “chi hết vốn”, mà quan trọng hơn là làm sao chuyển vốn thành khối lượng đầu tư thực, chuyển tài sản thành nguồn lực và chuyển nguồn lực thành tăng trưởng.

Đằng sau mỗi đồng vốn được giải ngân đúng tiến độ phải là một cây cầu được nối nhịp, một tuyến đường được mở ra... 

Từ “đôn đốc” sang “điều hành chính xác”

Từ tháng 9, việc điều hành cần đi sâu đến từng dự án, từng điểm nghẽn và từng tuần.

Có thể phân dự án thành ba nhóm: nhóm chắc chắn giải ngân hết vốn; nhóm có khả năng giải ngân nhưng còn vướng GPMB, thủ tục hoặc thi công; nhóm không còn khả năng hấp thụ hết số vốn được giao. Với nhóm thứ hai, cần xác định rõ “đường găng”, vướng ở đâu, cơ quan nào xử lý và thời hạn hoàn thành. Với nhóm thứ ba, cần kiên quyết điều chuyển vốn càng sớm càng tốt.

Việc công khai tiến độ mà thành phố đang thực hiện cũng cần tiếp tục và hoàn thiện hơn. Không chỉ công khai tỷ lệ lũy kế mà nên chú ý tốc độ thay đổi qua từng tuần. Một đơn vị đang ở mức 30% nhưng tăng 5-7 điểm phần trăm mỗi tuần có thể đáng kỳ vọng hơn đơn vị đã đạt 50% nhưng nhiều tuần đứng yên.

Quan trọng hơn, bảng tiến độ phải trở thành bảng trách nhiệm. Đằng sau mỗi dự án chậm phải xác định được nguyên nhân, đầu mối chịu trách nhiệm và thời hạn tháo gỡ.

Có thể cô đọng bức tranh đến cuối tháng 8 bằng ba từ: chuyển động, phân hóa và áp lực. Chuyển động vì tiến độ giải ngân đã được cải thiện qua từng giai đoạn. Phân hóa vì khoảng cách giữa các chủ đầu tư, địa phương còn khá lớn, kể cả trong xử lý tài sản công. Và áp lực bởi thời gian chỉ còn bốn tháng trong khi khối lượng công việc phía trước rất nặng.

Nhưng áp lực cũng chính là động lực để thay đổi cách điều hành. Nếu Huế chuyển mạnh từ đôn đốc chung sang quản trị chính xác, từ chạy theo tỷ lệ sang tháo gỡ từng điểm nghẽn, từ giữ vốn theo kế hoạch sang điều chuyển theo khả năng hấp thụ, thì bốn tháng cuối năm hoàn toàn có thể trở thành giai đoạn bứt tốc.

Bởi xét đến cùng, giải ngân đầu tư công không phải cuộc chạy đua để làm đẹp một tỷ lệ. Đằng sau mỗi đồng vốn được giải ngân đúng tiến độ phải là một cây cầu được nối nhịp, một tuyến đường được mở ra, một khu tái định cư được hình thành, một điểm nghẽn phát triển được tháo gỡ. Đó mới là thước đo thực chất của hiệu quả đầu tư công và cũng là yêu cầu đối với Huế trong năm đầu tăng tốc trên vị thế mới.

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tính đến 26/8