Giải ngân đầu tư công cần thêm nỗ lực để bứt tốc

Tiến độ có cải thiện, nhưng vẫn thấp so với yêu cầu

Theo số liệu tổng hợp, kết quả giải ngân kế hoạch đầu tư công năm 2026 trong 3 tháng đầu năm đã có bước chuyển so với cùng kỳ. Cụ thể, đến hết ngày 31/3/2026, cả nước giải ngân đạt 110.288,1 tỷ đồng, tương đương 11% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (1.013.443,4 tỷ đồng). So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân cao hơn 1,2 điểm phần trăm và tăng khoảng 29.981,4 tỷ đồng về số tuyệt đối.

Những con số trên cho thấy tín hiệu cải thiện rõ rệt so với cùng kỳ, đặc biệt trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, với khối lượng vốn rất lớn. Tuy nhiên, nếu đặt trong tổng thể kế hoạch cả năm, mức giải ngân 11% vẫn còn thấp, chưa đáp ứng tiến độ kỳ vọng.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đáng chú ý, sự chênh lệch trong giải ngân giữa các bộ, ngành, địa phương vẫn diễn ra khá rõ. Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, đến hết quý I/2026, chỉ có 7 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung trở lên; trong khi 28 bộ, cơ quan trung ương và 18 địa phương giải ngân dưới mức bình quân. Thậm chí, có tới 18 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.

Thực tế tại các địa phương, dù đã có sự chủ động, song tiến độ giải ngân vẫn gặp nhiều khó khăn.

Tại Cao Bằng, trong quý I/2026, toàn tỉnh mới giải ngân hơn 90,2 tỷ đồng, chỉ đạt 1,2% kế hoạch. Nếu tính trên số vốn đã giao chi tiết, tỷ lệ cũng chỉ đạt 3,2%, thấp hơn so với cùng kỳ năm trước cả về tỷ lệ và giá trị. Nguyên nhân chủ yếu do phần vốn ngân sách trung ương chưa được giao chiếm tỷ trọng lớn, trong khi nhiều dự án trọng điểm có quy mô vốn lớn nhưng giải ngân chậm.

Tương tự, tại Đồng Tháp, tổng giá trị giải ngân đến hết tháng 3/2026 đạt 592,6 tỷ đồng, tương đương 5,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, thấp hơn mức bình quân chung cả nước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhiều dự án khởi công mới đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, công tác giải phóng mặt bằng còn vướng mắc, cùng với áp lực từ biến động giá vật liệu xây dựng.

Trong khi đó, tại Quảng Ngãi, dù tỷ lệ giải ngân đạt mức bình quân chung, nhưng tiến độ lại không đồng đều giữa các chủ đầu tư. Nhiều dự án chưa có khối lượng nghiệm thu do chưa hoàn tất thủ tục đấu thầu, trong khi một số dự án chuyển tiếp vẫn vướng mặt bằng, thiếu vật liệu nên chưa thể đẩy nhanh tiến độ.

Tỉnh Tây Ninh cũng ghi nhận tỷ lệ giải ngân thấp trong quý I khi mới chỉ đạt khoảng 7,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nguyên nhân lớn nhất được tỉnh chỉ ra vẫn là “nút thắt” trong giải phóng mặt bằng khiến nhiều dự án chưa thể triển khai thi công.

Bên cạnh những địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp, cũng có địa phương đã có tín hiệu tích cực hơn. Nổi bật là Hà Nội, hết quý I, thành phố đã giải ngân được trên 24 nghìn tỷ đồng, đạt 19,07% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và 15,41% kế hoạch thành phố giao. Kết quả này cho thấy sự chủ động trong điều hành và tổ chức thực hiện ngay từ đầu năm của TP. Hà Nội.

Cần giải pháp mạnh và quyết liệt hơn trong các quý tới

Báo cáo của Bộ Tài chính đưa ra nhận diện khá rõ về những khó khăn chung trong công tác giải ngân từ đầu năm đến nay như: chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, thiếu nguồn vật liệu xây dựng, biến động giá cả, năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư còn hạn chế... Trong khi đó, năm 2026 là năm có áp lực giải ngân rất lớn khi quy mô vốn đầu tư công đạt mức cao nhất từ trước đến nay.

Do đó, để phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch, theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương cần xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện. Vì thế, phải xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý, phân công cụ thể lãnh đạo phụ trách từng dự án, đồng thời lấy kết quả giải ngân làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Cùng với đó, công tác phân bổ kế hoạch vốn cần được rà soát, điều chỉnh kịp thời, bảo đảm đúng quy định, tránh tình trạng phân bổ vốn cho các dự án chưa đủ điều kiện giải ngân. Đối với số vốn chưa phân bổ, cần sớm làm rõ nguyên nhân và đề xuất phương án xử lý phù hợp.

Một trong những giải pháp then chốt là tập trung tháo gỡ “nút thắt” trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm có mặt bằng sạch để triển khai dự án. Đồng thời, cần chủ động kiểm soát nguồn cung, giá vật liệu xây dựng, tránh tình trạng đầu cơ, tăng giá gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án ODA, các dự án quan trọng quốc gia và công trình trọng điểm, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông. Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Đáng chú ý, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc kiện toàn bộ máy, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp giữa các cấp chính quyền cũng được xác định là yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ giải ngân.

Về phía địa phương, nhiều nơi đã xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm tăng tốc giải ngân trong các quý tiếp theo.

Tỉnh Tây Ninh đặt mục tiêu đến hết quý II/2026 giải ngân đạt tối thiểu 50%, quý III đạt 75% và cả năm đạt 100%. Để thực hiện mục tiêu này, địa phương tiếp tục chú trọng công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng dự án, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân, đơn vị.

Tỉnh Đồng Tháp cũng đang dồn lực tháo gỡ các “điểm nghẽn”, đặc biệt là trong công tác chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng. Tỉnh đã yêu cầu các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ phê duyệt dự án, đấu thầu và thi công, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành để xử lý kịp thời các vướng mắc.

Còn tại Quảng Ngãi, lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu các chủ đầu tư tập trung tháo gỡ khó khăn, không để tình trạng “vốn chờ công trình”, đồng thời đẩy nhanh tiến độ thi công đối với các dự án đã có mặt bằng.

Xác định giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, lãnh đạo tỉnh Cao Bằng yêu cầu các chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện thủ tục, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả giải ngân, phấn đấu đạt 100% kế hoạch năm.

Phát huy kết quả đạt được trong 3 tháng đầu năm, Hà Nội tiếp tục chủ động đẩy mạnh triển khai các dự án trọng điểm, rút ngắn quy trình xử lý thủ tục và gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ giải ngân, tạo nền tảng cho việc tăng tốc trong các quý tiếp theo.

Có thể thấy, dù đã có những chuyển biến tích cực, song áp lực giải ngân vốn đầu tư công trong năm 2026 vẫn còn rất lớn. Theo Bộ Tài chính, để đạt mục tiêu giải ngân 100% nguồn vốn, góp phần vào tăng trưởng 2 con số, yếu tố quan trọng nhất chính là sự quyết liệt, chủ động và trách nhiệm cao của từng địa phương, từng chủ đầu tư cho công tác này.