Giải pháp bảo tồn voọc chà vá chân xám ở Tam Mỹ

Các cá thể voọc chà vá chân xám ở xã Tam Mỹ. Ảnh: HỒ QUÂN

Nghiên cứu đa dạng di truyền

Ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet) cho biết, năm 2017, nắm bắt thông tin về đàn voọc chà vá chân xám sinh sống tại khu vực xã Tam Mỹ, các nhà khoa học của đơn vị đã tiếp cận, nghiên cứu, đánh giá môi trường sống. Kết quả kiểm đếm năm 2017 ghi nhận có 20 cá thể, phân bố ở 4 khu vực là Hòn Ông, Hòn Dồ, Dương Bông và Dương Bản Lầu, với tổng diện tích rừng tự nhiên chỉ hơn 30ha.

Đáng nói, môi trường sống của quần thể voọc bị tác động, có nguy cơ thu hẹp bởi các hoạt động trồng, khai thác lâm nghiệp và khai thác lâm sản ngoài gỗ. Tuy nhiên, chúng vẫn phát triển tốt, có thể quan sát bằng mắt thường ngoài tự nhiên, dù bản tính loài linh trưởng này khá nhút nhát. Điều tích cực là ý thức bảo tồn của người dân địa phương rất tốt, đặc biệt là các thành viên trong Nhóm tiên phong bảo tồn loài chà vá chân xám, đã giúp giảm thiểu nguy cơ săn bắt, xua đuổi khỏi môi trường sống…

“Thông qua các chương trình hỗ trợ bảo tồn động vật hoang dã, chúng tôi tích cực hỗ trợ người dân địa phương về kỹ năng, trang thiết bị tuần tra, bảo vệ rừng; phục hồi rừng, trao sinh kế, nâng cao nhận thức cộng đồng… Hiệu quả là diện tích rừng được bảo vệ nguyên vẹn, số lượng cá thể voọc trong đàn tăng qua từng năm. Cụ thể, năm 2018 ghi nhận có 50 cá thể, năm 2020 có 60 cá thể, đến nay là 75 cá thể. Hiện chúng tôi vẫn duy trì các giải pháp khoa học như nghiên cứu tập tính, theo dõi số lượng…”, ông Vỹ cho biết.

[VIDEO] - Người dân xã Tam Mỹ chung tay bảo vệ đàn voọc chà vá chân xám:

Tiến sĩ Lưu Hồng Trường, Viện trưởng Viện Sinh thái học miền Nam cho rằng, quần thể chà vá chân xám tăng nhanh về số lượng cá thể, song môi trường sống chỉ vỏn vẹn hơn 30ha rừng tự nhiên. Do đó, yêu cầu cấp thiết là sớm nghiên cứu đa dạng di truyền. Đây là giải pháp giúp loài linh trưởng này thích nghi với biến đổi môi trường, dịch bệnh…, đảm bảo sự tồn tại lâu dài của quần thể, tránh các mối đe dọa hiện hữu, nhất là giao phối cận huyết.

“Cần đánh giá chính xác hiện trạng để tính toán quy mô quần thể, diện tích sinh cảnh tối thiểu nhằm duy trì đa dạng di truyền. Viện Sinh thái học miền Nam sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu để hiện thực hóa các nghiên cứu này”, ông Trường cho biết.

Nghiên cứu đa dạng di truyền là giải pháp quan trọng bảo tồn đàn voọc chà vá chân xám. Ảnh: HỒ QUÂ

Tiến sĩ Hà Thăng Long, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Quỹ Bảo tồn động thực vật hoang dã Việt Nam cho rằng, để đảm bảo đa dạng di truyền của quần thể voọc chà vá chân xám ở Tam Mỹ, cần tính toán bổ sung nguồn gen. Giải pháp là đối chiếu với các khu vực tương đồng, thông qua hành lang sinh cảnh để tạo điều kiện trao đổi các biến thể di truyền giữa các quần thể. Đồng thời, tăng cường giám sát, đánh giá sự phát triển của quần thể làm cơ sở xác định hiệu quả nghiên cứu đa dạng di truyền trong tự nhiên.

Cần không gian sống an toàn

Tiến sĩ Hà Thăng Long cho rằng, sức tải sinh thái khu vực khoảng 60ha, trong đó có 30ha rừng tự nhiên, sẽ không đảm bảo nếu quần thể voọc tiếp tục phát triển nhanh trong thời gian tới. Chưa kể, khu vực này còn có tính đa dạng sinh học cao với 176 loài động vật bậc cao, gồm 17 loài thú, 46 loài chim, 21 loài lưỡng cư - bò sát và 92 loài côn trùng.

“Khoảng 30ha rừng trồng trong khu vực chủ yếu là keo, do đó cần sớm có các giải pháp chuyển đổi trạng thái rừng, để làm giàu rừng, bổ sung nguồn thức ăn tự nhiên, bảo đảm sự phát triển lâu dài cho loài chà vá chân xám”, ông Long chia sẻ.

Trồng cây bản địa để bổ sung nguồn thức ăn tự nhiên cho đàn voọc chà vá chân xám. Ảnh: HỒ QUÂN

Ông Đồng Anh Đài, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, theo Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Đà Nẵng hiện có 9 khu rừng đặc dụng. Đến năm 2030, thành phố sẽ thành lập 17 khu rừng đặc dụng, tăng 8 khu so với hiện nay. Trong đó, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh voọc chà vá chân xám ở xã Tam Mỹ đã nằm trong quy hoạch nhưng chưa được thành lập, với diện tích khoảng 60ha. Đây sẽ là khu vực bảo vệ sinh cảnh cho quần thể voọc, đồng thời phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái.

“Khu vực sinh sống của quần thể voọc chà vá chân xám hiện nay đáp ứng các tiêu chí thành lập rừng đặc dụng, phù hợp với quy hoạch quốc gia và quy hoạch thành phố. Trường hợp huy động được diện tích trên 60ha, có thể điều chỉnh quy hoạch để mở rộng. UBND xã Tam Mỹ cần sớm có văn bản đề nghị thành lập khu rừng đặc dụng để Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục triển khai các bước tiếp theo. Khi được công nhận là rừng đặc dụng, sẽ có cơ sở pháp lý để duy trì hệ sinh thái ổn định, nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học”, ông Đài cho biết.

Môi trường sống của đàn voọc bị tác động bởi hoạt động trồng, khai thác lâm nghiệp của người dân. Ảnh: HỒ QUÂN

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đặng Huy Huỳnh, Chủ tịch Hội Động vật học Việt Nam cho rằng, cộng đồng ở xã Tam Mỹ đang trở thành điển hình trong công tác bảo tồn. Tuy nhiên, về lâu dài, để tạo không gian sống an toàn cho quần thể voọc, cần tiếp tục nâng cao nhận thức cộng đồng, gắn với tạo sinh kế bền vững. Khi người dân có nguồn thu ổn định từ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả và bền vững nhất.

Theo Giáo sư Huỳnh, công tác bảo tồn cần tiếp cận theo hướng tổng thể, kết hợp hài hòa giữa bảo vệ sinh cảnh, phát triển sinh kế và hoàn thiện cơ chế, chính sách. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò cầu nối, huy động các tổ chức, doanh nghiệp cùng đồng hành, thể hiện trách nhiệm xã hội thông qua đầu tư vào bảo tồn thiên nhiên.

[VIDEO] - Ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm GreenViet chia sẻ về tính cấp thiết mở rộng sinh cảnh sống cho đàn voọc: