Giải pháp công nghệ mới trong chẩn đoán và điều trị bệnh gan mạn tính

Hình minh họa tổn thương ung thư gan trên nền gan xơ.

Bệnh gan mạn tính có thể tiến triển âm thầm, từ bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD/MAFLD) sang xơ hóa gan tiến triển, xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan (HCC).

Theo số liệu cập nhật giai đoạn 2025 - 2026, Việt Nam ghi nhận hơn 180.000 ca mắc ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong mỗi năm. Trong đó, ung thư gan tiếp tục là nguyên nhân tử vong hàng đầu, cướp đi sinh mạng của hơn 23.000 người Việt mỗi năm. Một số báo cáo chỉ ra, số lượt bệnh nhân ung thư đến khám tại các cơ sở y tế trong năm 2025 tăng tới 22% so với năm trước đó, gây áp lực rất lớn lên hệ thống điều trị tuyến cuối.

Còn theo báo cáo thường niên năm 2025 của Liên minh Bệnh gan châu Á - Thái Bình Dương, viêm gan siêu vi B (HBV) và viêm gan siêu vi C (HCV) tiếp tục là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan. Thống kê năm 2024 cho thấy, ung thư biểu mô tế bào gan là một trong ba nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư tại Việt Nam, với hơn 14.000 ca mắc mới.

Thực tế tại các bệnh viện tuyến cuối như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, lượng bệnh nhân ung thư gan nhập viện điều trị luôn ở mức cao. Đáng nói, không ít trường hợp người bệnh chỉ đến viện khi bụng đã trướng, ung thư đa ổ. Việc chẩn đoán ở giai đoạn muộn không chỉ khiến tiên lượng sống thấp đi mà còn làm bệnh nhân và gia đình kiệt quệ về tài chính.

Chuỗi hội thảo “Định hướng tương lai trong quản lý toàn diện bệnh gan” vừa diễn ra tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh thúc đẩy sự liên thông đa ngành để tối ưu hóa công tác phát hiện sớm, quản lý và điều trị bệnh gan.

Bên cạnh ung thư, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa cũng đang gia tăng nhanh chóng. Báo cáo dịch tễ học năm 2024 đăng trên Thư viện y khoa quốc gia Hoa Kỳ (NIH) chỉ ra, có đến 38% người trưởng thành mắc bệnh trên thế giới. Tại Việt Nam, nghiên cứu thực hiện tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TP Hồ Chí Minh) vào năm 2023 ghi nhận tỷ lệ 29,31% người mắc bệnh.

Theo ngành y tế, thách thức lớn nhất là bệnh gan thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Các chỉ số men gan thông thường như AST và ALT có thể không phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương. Trong khi đó, sinh thiết gan dù là "tiêu chuẩn vàng" lại có tính xâm lấn, không phù hợp để triển khai sàng lọc diện rộng. Do vậy, phát hiện sớm thông qua các công cụ chẩn đoán không xâm lấn là nhu cầu cấp thiết để giảm thiểu gánh nặng y tế.

Để giải quyết bài toán trên, thay vì chỉ dựa vào các xét nghiệm đơn lẻ, việc kết hợp phương pháp xét nghiệm máu không xâm lấn, dấu ấn sinh học cùng các thuật toán số hóa tiên tiến đang mang lại nhiều kỳ vọng. Đối với đánh giá mức độ xơ hóa gan ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ, việc ứng dụng thuật toán dựa trên tuổi tác, tình trạng đái tháo đường tuýp 2, số lượng tiểu cầu đã tạo cơ sở giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ chính xác.

Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Jacob George - Trưởng khoa Tiêu hóa - Gan mật Bệnh viện Westmead, Chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu bệnh gan châu Á - Thái Bình Dương (APASL) nhận định: “Xu hướng kết hợp các công nghệ chẩn đoán hỗ trợ giải quyết khoảng trống về thiếu hụt công cụ phân tầng, giảm thiểu sinh thiết gan không cần thiết và chặn đứng nguy cơ tiến triển thành xơ gan giai đoạn cuối”.

Với ung thư biểu mô tế bào gan, việc kết hợp thuật toán lâm sàng với các xét nghiệm máu, giới tính, độ tuổi giúp chẩn đoán bệnh ở giai đoạn sớm. Phương pháp này được khuyến cáo áp dụng với các bệnh nhân có nguy cơ cao như mắc viêm gan siêu vi mạn tính và xơ hóa gan.

PGS. Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Thị Thu Thủy - Trưởng khoa Gan, Trung tâm Medic TP Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam khuyến nghị, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm kết hợp thuật toán lâm sàng để nhận diện bệnh sớm; đồng thời có thể phối hợp thêm các phương pháp khác như siêu âm để tối ưu kết quả chẩn đoán, tăng hiệu quả cứu sống người bệnh.

Bên cạnh giải pháp công nghệ, để giải quyết triệt để bệnh lý này, theo các chuyên gia y tế, sự phối hợp giữa các chuyên khoa lâm sàng như Nội tiết - Chuyển hóa, Tiêu hóa - Gan mật, Ung thư và Hóa sinh lâm sàng là điều kiện tiên quyết. Định hướng này hoàn toàn hài hòa với chủ trương của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035 (Nghị quyết 262/2025/QH15), nhằm đảm bảo người dân được phòng bệnh từ sớm, từ xa.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, chuỗi hội thảo “Định hướng tương lai trong quản lý toàn diện bệnh gan” vừa diễn ra tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã trở thành điểm kết nối quan trọng. Với sự tham gia của đại diện 4 hiệp hội y khoa gồm Hội Gan mật Việt Nam (VASLD), Hội Gan mật TP Hồ Chí Minh (HASLD), Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam (VADE) cùng Hội Nội soi Tiêu hóa can thiệp Việt Nam (VIGES), các chuyên gia đã cùng trao đổi chuyên môn, thúc đẩy sự liên thông đa ngành để tối ưu hóa công tác phát hiện sớm, quản lý và điều trị bệnh gan.

PGS.Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Hữu Hoàng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Y học TP Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Gan mật TP Hồ Chí Minh, Ban chuyên gia Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh việc liên tục cập nhật tiến bộ trong chẩn đoán chính là nền tảng để nâng cao chất lượng điều trị. Những nỗ lực chia sẻ công nghệ mới sẽ góp phần giải quyết tình trạng quá tải tại các bệnh viện, giúp bệnh nhân được điều trị sớm để kéo dài sự sống.

Đại diện Roche Việt Nam, Tổng Giám đốc ngành chẩn đoán Ricky He cũng khẳng định cam kết chuyển hóa các tiến bộ khoa học thành thông tin y tế thực tiễn, hỗ trợ người bệnh điều trị kịp thời để sống khỏe mạnh và dài lâu hơn.