Nhận diện 'bẫy' khiến người dùng khó dứt thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Ít hại hơn thuốc lá truyền thống là nhận thức sai lầm

Thuốc lá từ lâu đã được coi là "kẻ thù thầm lặng" của sức khỏe con người. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định đây là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu.

Bên cạnh thuốc lá truyền thống, các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang ngày càng phổ biến, đặc biệt đối với giới trẻ nhờ mẫu mã hấp dẫn và quảng bá tinh vi. Các sản phẩm này được tiếp thị với hình ảnh "ít tác hại", khiến người tiêu dùng lầm tưởng về độ an toàn, nhất là trẻ vị thành niên.

Theo WHO, các sản phẩm thuốc lá truyền thống hay thế hệ mới đều độc hại đối với sức khỏe người dùng. Ảnh minh họa.

Theo số liệu được đưa ra tại một hội thảo hưởng ứng Ngày thế giới không thuốc lá năm 2026 do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh 13-17 tuổi ở nước ta đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Theo PGS.TS Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp Bạch Mai (Bệnh viện Bạch Mai), đây là tín hiệu rất đáng lo ngại.

Trước quan điểm cho rằng thuốc lá điện tử "ít hại hơn" hay có thể hỗ trợ cai thuốc lá truyền thống, PGS.TS. Phan Thu Phương khẳng định đây là nhận thức sai lầm. Bởi các nhà sản xuất thường đánh vào tâm lý muốn né tránh tác hại của thuốc lá truyền thống để quảng bá thuốc lá thế hệ mới. Nhưng thực tế, những sản phẩm này không hề an toàn.

Theo WHO, các sản phẩm thuốc lá truyền thống hay thế hệ mới đều độc hại đối với sức khỏe và cho đến nay, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy tác hại của các loại thuốc lá thế hệ mới, điển hình là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo PGS.TS Phan Thu Phương, đối với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới trên thế giới, đặc biệt ở Hoa Kỳ đã báo cáo nhiều trường hợp bệnh nhân nhập viện vì bệnh lý cấp tính, trong đó có trường hợp tử vong. Ở Việt Nam trong những năm gần đây, tình hình sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới cũng có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong giới trẻ.

Gia tăng nguy cơ nghiện thuốc và các chất gây nghiện khác

Theo PGS.TS Phan Thu Phương, thuốc lá điện tử là các sản phẩm cung cấp nicotine điện tử, có cấu tạo bao gồm bộ phận pin, sạc, bộ phận gia nhiệt, dẫn dòng khí; bộ phận chứa ống đựng dung dịch điện tử.

Thành phần chính trong thuốc lá điện tử là chất nicotine, đây là chất có khả năng gây nghiện cao tương tự như ma tuý, làm cho người sử dụng sẽ trở nên phụ thuộc vào các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới này.

Các chuyên gia cảnh báo, thuốc lá điện tử và các dạng thuốc lá mới đang mở đầu cho xu hướng lạm dụng và nghiện các hóa chất nhân tạo tổng hợp. Ảnh minh họa. 

Cũng theo vị chuyên gia này, nhiều loại thuốc lá điện tử sử dụng các hương liệu tạo mùi thơm hấp dẫn (mùi bạc hà, cam, dâu tây...) có thể dẫn đến ngộ độc ở trẻ nhỏ do uống nhầm hoặc kích thích trẻ em, thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử. Điều này còn gia tăng nguy cơ sử dụng các chất gây nghiện khác bao gồm cả hút thuốc lá truyền thống, sử dụng rượu bia, ma tuý…

Điều đáng nói, việc tạo ra các "hương vị" thuốc lá điện tử không chỉ lôi kéo người hút chính mà ngay cả người hút thụ động cũng cảm thấy thích thú thậm chí là nghiện.

Trước đó, tại Bệnh viện Bạch Mai đã từng can thiệp điều trị cho hai vợ chồng nghiện thuốc lá. Người vợ cho biết, ban đầu không nghiện thuốc lá nhưng khi chồng bắt đầu hút thuốc lá điện tử, chị lại thấy thích mùi thơm từ thuốc. Sau đó, do tò mò nên chị đã hút thử rồi nghiện thuốc từ khi nào không biết.

Sau khi nghiện thuốc lá điện tử, người vợ cũng bắt đầu hút cả thuốc lá truyền thống. Khi cả hai vợ chồng giật mình với những tác hại thuốc lá mang lại, họ tìm tới bác sĩ xin cai thuốc lá thì đã nghiện nặng.

Từ những sự "hấp dẫn giả tạo" đó, các chuyên gia cảnh báo, thuốc lá điện tử và các dạng thuốc lá mới đang mở đầu cho xu hướng lạm dụng và nghiện các hóa chất nhân tạo tổng hợp, bao gồm nicotine, các loại ma túy thế hệ mới và rất nhiều hóa chất khác. Điều này không chỉ gây nên gánh nặng về y tế, an ninh trật tự mà ảnh hưởng đến chất lượng giống nòi và sự phát triển của đất nước.