Giải pháp công nghệ xanh cho nghề mây tre
Trước yêu cầu đổi mới phương thức chế biến và thích ứng với điều kiện khí hậu ngày càng khắc nghiệt, nhiều địa phương đã chủ động tìm kiếm các giải pháp công nghệ phù hợp cho sản xuất. Tại xã Đồng Lê, mô hình sấy nguyên liệu song mây bằng năng lượng mặt trời do Hợp tác xã (HTX) Mây tre đan Vân Sơn triển khai đã giúp bà con chủ động hơn trong chế biến nguyên liệu. Mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt khi rút ngắn thời gian sấy, bảo đảm chất lượng nguyên liệu và mở ra hướng sản xuất bền vững cho người dân địa phương.
Mạnh dạn đổi mới công nghệ
Sau nhiều năm hình thành và phát triển, HTX Mây tre đan Vân Sơn đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường bằng việc đổi mới tư duy sản xuất, lấy khoa học công nghệ làm điểm tựa nâng cao giá trị sản phẩm. Theo ông Lê Viết Sơn, Giám đốc HTX, đến nay đơn vị đã thiết kế, sản xuất gần 500 mẫu mã mây tre đan, phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu; đồng thời mở rộng thu mua, chế biến nguyên liệu song mây tại địa phương, góp phần tạo sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân miền núi.
Những năm qua, HTX đã đầu tư máy móc, từng bước nâng cao năng lực chế biến với hệ thống lò luộc nguyên liệu công suất 1,5 tấn/mẻ và lò sấy nguyên liệu 4,5 tấn/mẻ/48 giờ. Tuy nhiên, khâu xử lý nguyên liệu vẫn còn phụ thuộc nhiều vào phương pháp truyền thống như phơi hong tự nhiên hoặc sấy bằng nhiên liệu đốt. Cách làm này bộc lộ nhiều hạn chế về năng suất, chi phí và độ ổn định chất lượng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết mưa nhiều, nắng thất thường.
Ứng dụng công nghệ sấy bằng năng lượng mặt trời giúp rút ngắn thời gian sấy - Ảnh: Đ.H
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới công nghệ và thích ứng với biến đổi khí hậu, năm 2025, HTX Mây tre đan Vân Sơn mạnh dạn ứng dụng mô hình sấy song mây bằng năng lượng mặt trời. Đây là mô hình thuộc dự án “Ứng dụng công nghệ sấy song mây bằng năng lượng mặt trời” do Viện Nghiên cứu công nghiệp rừng phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai nhằm hỗ trợ các HTX và hộ sản xuất miền núi tiếp cận tiến bộ khoa học công nghệ, giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị nguyên liệu, phù hợp với định hướng phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn. Trên cơ sở đó, hệ thống sấy được thiết kế phù hợp với quy mô HTX, giảm tiêu thụ nhiên liệu truyền thống, hạn chế phát thải và tác động môi trường.
Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ nét: Mô hình giúp giảm 100% chi phí nhiên liệu đốt, tiết kiệm khoảng 20% chi phí sấy so với phương pháp truyền thống; giảm từ 5-10% tỉ lệ phế phẩm và tăng ít nhất 15% hiệu quả kinh tế so với phơi hong tự nhiên.
Chủ động nguyên liệu, nâng cao năng lực chế biến
Việc đưa nhà sấy song mây bằng năng lượng mặt trời vào hoạt động đã giúp HTX Mây tre đan Vân Sơn chủ động nguồn nguyên liệu quanh năm, giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động địa phương. Đây được xem là hướng đi mới, góp phần nâng cao năng lực chế biến của vùng nguyên liệu song mây và mở ra triển vọng nhân rộng mô hình trong thời gian tới.
Theo Tiến sĩ Hà Đình Mạnh, Chủ nhiệm dự án, ưu điểm lớn nhất của công nghệ sấy năng lượng mặt trời là khả năng vận hành liên tục và ổn định. Hệ thống duy trì nhiệt độ khoảng 60°C bằng năng lượng mặt trời và chuyển sang điện lưới khi thiếu nắng, bảo đảm chất lượng mẻ sấy luôn đồng đều. Đây cũng là công nghệ sấy sạch, ít phát thải, phù hợp với định hướng sản xuất xanh mà tỉnh Quảng Trị đang hướng tới.
Đánh giá về tác động lâu dài, Giám đốc HTX Lê Viết Sơn cho rằng hệ thống sấy đã tạo bước chuyển quan trọng trong tổ chức sản xuất của HTX. “Chất lượng được khách hàng đánh giá cao, đơn hàng vì thế cũng đều hơn. Đây là cơ sở để HTX mở rộng liên kết và xây dựng chuỗi sản xuất song mây bền vững”, ông Sơn cho biết.
