Giải tỏa nuôi cá bè để phát triển đô thị xanh

Vùng nuôi cá bè trên sông Đồng Nai tại phường Trấn Biên.

UBND thành phố Đồng Nai đang đẩy mạnh triển khai kế hoạch giải tỏa các lồng, bè nuôi cá ở phường Trấn Biên và phường Long Hưng. Mục tiêu là chấm dứt tình trạng nuôi cá lồng, bè tự phát, lập lại trật tự quản lý mặt nước, bảo vệ môi trường sinh thái, bảo đảm an toàn giao thông đường thủy và từng bước chỉnh trang cảnh quan ven sông theo hướng thông thoáng, sạch - đẹp, phù hợp với định hướng xây dựng đô thị văn minh, hiện đại.

Yêu cầu cấp bách

Tính đến nay, trên đoạn sông Cái thuộc phường Trấn Biên có 208 hộ, 416 nhà chòi với hơn 1,7 ngàn lồng. Diện tích nhà chòi hơn 17 ngàn m2, thể tích nuôi hơn 175,4 ngàn m3. Tổng số người trên bè là 449 người. Hiện đoạn sông chảy qua phường Long Hưng có 89 hộ, trong đó có 56 hộ sống trên bè với 250 người; có 26 hộ còn hoạt động nuôi cá bè với quy mô nhỏ và không thường xuyên.

Kết quả quan trắc môi trường trong 3 năm (2023-2025) cho thấy, chất lượng nước tại khu vực nuôi cá bè ở 2 địa phương nêu trên bị ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh. Cụ thể, hàm lượng oxy hòa tan (DO) trong nước xuống thấp, dao động từ 2-4mg/l (quy chuẩn DO ≥ 6 mg/l); thông số amoni, tổng nitơ vượt quy chuẩn từ 1-5,3 lần; thông số E.Coli vượt quy chuẩn từ 3,4-4 lần.

Nguyên nhân chính là do thức ăn dư thừa và phân cá lắng xuống đáy, việc xả thải cặn bã, rác thải, lưới cũ sau mỗi vụ thu hoạch không qua xử lý gây ô nhiễm hữu cơ và làm phú dưỡng nguồn nước (hiện tượng nước bị dư thừa các chất dinh dưỡng). Rác thải sinh hoạt của người dân sinh sống trên bè xả thải trực tiếp xuống sông gây ô nhiễm vi sinh.

Việc tập trung quá đông các bè cá trong một diện tích nhỏ làm hạn chế dòng chảy, giảm khả năng tự làm sạch của môi trường nước, dẫn đến tích tụ chất thải. Việc sử dụng thuốc kháng sinh chữa bệnh cho cá dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước.

Sông Đồng Nai là tuyến sông lớn và quan trọng nhất trên địa bàn thành phố Đồng Nai, đồng thời là một trong những hệ thống sông quan trọng của vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Hệ thống sông Đồng Nai bao gồm dòng chính sông Đồng Nai và các phụ lưu có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, là nguồn cung cấp nước mặt chủ đạo đang được các đơn vị cấp nước khai thác để sản xuất nước sạch phục vụ nhu cầu dân sinh và phát triển kinh tế - xã hội cho thành phố Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.

Tại đoạn sông thuộc phường Trấn Biên và phường Long Hưng có nhiều đơn vị khai thác nước mặt để sản xuất nước sạch phục vụ nhu cầu dân sinh và phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, việc bảo vệ và phát triển bền vững dòng sông này là nhiệm vụ quan trọng.

Theo đại diện Công ty cổ phần Cấp nước Đồng Nai (Dowaco), nhiều chỉ số liên quan đến ô nhiễm nguồn nước tại khu vực nuôi cá bè đều vượt so với tiêu chuẩn, đặc biệt là hàm lượng oxy thường xuyên dưới mức cho phép. Ngoài ra, qua nắm thông tin sau khảo sát hoạt động nuôi cá bè như: nguồn thức ăn, thuốc thú y, các chất thải phát sinh khác trong sinh hoạt của người dân xả trực tiếp xuống sông gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng nguồn nước và dòng chảy… Các khu vực này hiện có 3 nhà máy lấy nguồn nước cấp nước sinh hoạt cho người dân. Do đó, việc di dời, giải tỏa hoạt động nuôi cá bè trên sông là hết sức cần thiết.

Vận động để người dân đồng thuận

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh và các yêu cầu khắt khe về bảo vệ môi trường, an ninh nguồn nước, sự tồn tại của các lồng, bè nuôi cá tự phát trên sông Đồng Nai tại khu vực phường Trấn Biên và Long Hưng trong thời gian dài đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng về ô nhiễm, đòi hỏi phải thực hiện giải tỏa và chuyển đổi cấp bách.

Tại đoạn sông Đồng Nai thuộc 2 phường nêu trên đang được định hướng trở thành điểm nhấn về cảnh quan sinh thái, phát triển du lịch ven sông. Việc neo đậu lồng, bè nuôi cá tự phát không chỉ làm thu hẹp không gian mặt nước, cản trở giao thông đường thủy, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng chất lượng nguồn nước cấp cho sinh hoạt mà còn phá vỡ quy hoạch cảnh quan, gây mất mỹ quan đô thị.

Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên Phạm Đức Hoàng cho biết: Hiện tại, một số trường hợp chấp nhận việc giải tỏa, một số trường hợp còn trông chờ vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước để lên bờ, một số ít trường hợp mong được tiếp tục nuôi. Phường kiến nghị thành phố Đồng Nai sớm có phương án giải tỏa việc nuôi cá lồng, bè vì không còn phù hợp với quy hoạch của đô thị Đồng Nai. Đặc biệt, hoạt động này gây ảnh hưởng đến môi trường, nguồn nước của thành phố Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh. Việc giải tỏa là cần thiết và mong có chính sách hỗ trợ các hộ nuôi trồng thủy sản phải giải tỏa.

Trong quá trình triển khai chủ trương giải tỏa lồng, bè nuôi cá tại các phường Trấn Biên và Long Hưng, thành phố đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, vận động nhằm tạo sự đồng thuận cao nhất của người dân.

Ông Nguyễn Tấn Phú, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai cho hay: Sau khi có chủ trương của UBND thành phố, đơn vị đã họp và thống nhất công tác tuyên truyền phải đi trước, về sau. Việc thành lập các tổ tuyên truyền, vận động; tổ kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính liên quan đến hoạt động nuôi cá lồng, bè cần có sự đồng thuận cao từ các sở, ngành, đơn vị liên quan. Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố đã dự thảo sẵn kế hoạch tuyên truyền, vận động và xác định đây không phải là công việc một sớm, một chiều và có những khó khăn nhất định. Đơn vị mong muốn các sở, ban, ngành liên quan, đặc biệt là 2 phường Long Hưng và Trấn Biên quan tâm phối hợp chặt chẽ trong triển khai kế hoạch. Trong công tác tuyên truyền cần vận dụng linh hoạt nhiều hình thức phù hợp; đồng thời phân loại từng nhóm đối tượng để xây dựng nội dung, giải pháp tuyên truyền, vận động sát với thực tế. Đối với những trường hợp còn băn khoăn hoặc có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, chính quyền sẽ tổ chức đối thoại, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và kịp thời tháo gỡ vướng mắc, qua đó tạo sự đồng thuận cao trong quá trình triển khai.