Gian nan cuộc chiến chống lừa đảo: Bài cuối: Phối hợp đa ngành để giảm thiệt hại do lừa đảo

Tuy nhiên, ngay trong cùng báo cáo, một chỉ số khác lại diễn biến theo chiều hướng hoàn toàn trái ngược. Số vụ lừa đảo đầu tư trực tuyến tăng 30,7%, trong khi tổng thiệt hại tăng tới 58,4%, lên 3,58 tỷ HKD. Loại tội phạm này chiếm 44,1% tổng thiệt hại do lừa đảo, dù chỉ chiếm 11,9% tổng số vụ. Thiệt hại trung bình mỗi vụ cũng tăng từ khoảng 580.000 lên khoảng 700.000 HKD. Chỉ trong một báo cáo, Hong Kong (Trung Quốc) đã cho thấy bức tranh mà bốn kỳ trước của loạt bài này từng bước phác họa. Ở kỳ cuối, loạt bài đặt ra câu hỏi cốt lõi: "Các chính sách quản lý được triển khai tính đến năm 2025 đã thực sự làm chậm đà gia tăng của lừa đảo trực tuyến hay chưa?"

Thiệt hại giảm tại Anh, Singapore, Hong Kong (Trung Quốc)

Ngay cả tại những nơi ghi nhận xu hướng giảm thiệt hại do lừa đảo trong năm 2025, mức độ suy giảm và cách thức đạt được kết quả cũng không giống nhau. Tại Anh, đánh giá độc lập do Frontier Economics công bố tháng 7/2026 cho thấy thiệt hại do các vụ lừa đảo thuộc diện áp dụng quy định hoàn tiền bắt buộc đã giảm bình quân khoảng 21% mỗi năm, tương đương 73 triệu bảng Anh, kể từ khi quy định có hiệu lực vào tháng 10/2024. Tại Singapore, theo số liệu của Lực lượng Cảnh sát Singapore, tổng thiệt hại do lừa đảo trong năm 2025 giảm 17,9%, xuống còn khoảng 913,1 triệu SGD, trong khi số vụ giảm 27,6%. Còn tại Hong Kong (Trung Quốc), như đã đề cập, mức giảm khiêm tốn hơn, với số vụ giảm 2,9% và tổng thiệt hại giảm 11,3%. Dù vậy, kết quả này vẫn mang ý nghĩa biểu tượng đáng kể, bởi đây là lần đầu tiên sau sáu năm liên tiếp tăng, số vụ lừa đảo tại đặc khu này ghi nhận mức giảm.

Điểm chung của cả ba nơi là đều đầu tư vào các cơ chế can thiệp theo thời gian thực, thay vì chỉ đơn thuần siết chặt quy định pháp luật. Tại Hong Kong (Trung Quốc), bên cạnh việc mở rộng chia sẻ dữ liệu về tài khoản đáng ngờ giữa các ngân hàng - từ 10 ngân hàng lên toàn bộ 28 ngân hàng bán lẻ thông qua nền tảng FINEST được nâng cấp, ra mắt ngày 15/12/2025 - cơ quan chức năng còn duy trì chương trình "Can thiệp Lừa đảo Thượng nguồn", phối hợp với ngành ngân hàng từ năm 2023.

Cơ quan chống lừa đảo của cảnh sát Philippines

Thông qua việc phân tích các mẫu hình giao dịch của những tài khoản trung gian, cảnh sát chủ động liên hệ trực tiếp với các nạn nhân tiềm năng nhằm ngăn chặn việc họ tiếp tục chuyển tiền cho kẻ lừa đảo. Trong năm 2025, chương trình đã can thiệp thành công 4.060 vụ, tăng 69,4% so với năm trước, qua đó giúp ngăn ngừa nguy cơ thiệt hại hơn 482 triệu đô la Hong Kong.

Cũng trong năm 2025, Trung tâm Điều phối Chống Lừa đảo (ADCC) của Hong Kong (Trung Quốc) tiếp nhận 110.169 cuộc gọi từ người dân và các ngân hàng, đồng thời phối hợp phong tỏa 2,09 tỷ đô la Hong Kong tiền liên quan đến lừa đảo trong 1.552 vụ việc, theo Báo cáo năm 2025 của Cảnh sát Hong Kong (Trung Quốc).

Thái Lan cũng ghi nhận xu hướng cải thiện tương tự trong ngắn hạn. Thiệt hại do gian lận trong quý II/2025 giảm xuống còn khoảng 6 tỷ baht, so với mức khoảng 8,6 tỷ baht cùng kỳ năm trước. Kết quả này được ghi nhận trong bối cảnh các cơ quan chức năng phong tỏa hơn 3 triệu tài khoản liên quan đến gian lận và tài khoản trung gian.

Úc, Malaysia, Indonesia: Thiệt hại tăng trở lại

Ngược lại, ba trường hợp cho thấy việc xây dựng và ban hành một khung pháp lý bài bản không đồng nghĩa với việc đạt được kết quả bền vững. Australia, quốc gia từng được đánh giá cao khi ghi nhận mức giảm 25,9% thiệt hại do lừa đảo trong năm 2024, sau khi Trung tâm Chống Lừa đảo Quốc gia đi vào hoạt động, đã chứng kiến thiệt hại tăng trở lại 7,8% trong năm 2025, lên 2,18 tỷ AUD.

Malaysia thậm chí ghi nhận mức đảo chiều rõ rệt hơn. Theo Bộ Nội vụ Malaysia, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tăng gần gấp đôi, từ 1,57 tỷ ringgit năm 2024 lên 2,97 tỷ ringgit năm 2025. Trong đó, riêng nhóm lừa đảo "đầu tư không có thật" ghi nhận mức thiệt hại tăng từ 848,62 triệu lên 1,46 tỷ ringgit. Trung tâm Ứng phó Lừa đảo Quốc gia (NSRC) của Malaysia, dù đã đi vào hoạt động từ tháng 10/2022, đến nay mới thu hồi được khoảng 32,49 triệu ringgit và hoàn trả 10,9 triệu ringgit cho các nạn nhân. Tỷ lệ thu hồi trên tổng số tiền bị phong tỏa đã cải thiện, từ 29% trong giai đoạn 2022–2025 lên 49% trong năm tháng đầu năm 2026. Tuy nhiên, kết quả này vẫn còn cách rất xa quy mô thiệt hại hàng năm.

Ảnh minh họa

Indonesia là trường hợp có tỷ lệ thu hồi thấp nhất trong số các quốc gia được đề cập. Theo Cơ quan Dịch vụ Tài chính Indonesia (OJK), tổng thiệt hại do lừa đảo trong năm 2025 ước tính khoảng 9.000 tỷ rupiah, với hơn 411.000 đơn trình báo. Cơ quan chức năng đã phong tỏa 127.047 tài khoản, với tổng số tiền khoảng 402,5 tỷ rupiah. Nói cách khác, số tiền được phong tỏa chỉ tương đương khoảng 5% tổng thiệt hại được ghi nhận.

"Rủi ro đạo đức" và câu hỏi còn để ngỏ

Khoảng cách biệt này cho thấy cơ chế phong tỏa nhanh, dù cần thiết, vẫn còn cách rất xa mục tiêu thực sự ngăn chặn lừa đảo hoặc hoàn trả phần lớn số tiền bị chiếm đoạt cho nạn nhân.

Nhìn lại năm mô hình đã phân tích trong loạt bài này - từ Anh, Singapore, Úc, Thái Lan đến Philippines - có thể rút ra một quy luật chung: tại những quốc gia có chính sách đi kèm với hạ tầng thực thi theo thời gian thực, như cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các ngân hàng, trung tâm phối hợp đa ngành và biện pháp chủ động can thiệp với các nạn nhân tiềm năng, thiệt hại do lừa đảo có xu hướng giảm. Ngược lại, ở những nơi chỉ dừng lại ở việc ban hành khung pháp lý mà thiếu năng lực triển khai đồng bộ, tình hình có thể đảo chiều chỉ sau một năm, như trường hợp Úc đã cho thấy.

Điều này đưa loạt bài trở lại câu hỏi đã đặt ra: liệu những lo ngại về "rủi ro đạo đức" - rằng cơ chế hoàn tiền bắt buộc sẽ khiến người dùng chủ quan hơn và doanh nghiệp nhỏ rời bỏ thị trường - có phải là cái giá tất yếu để đổi lấy việc giảm thiệt hại hay không? Bằng chứng từ Anh, quốc gia áp dụng cơ chế hoàn tiền nghiêm ngặt nhất trong số các nước được khảo sát, cho thấy câu trả lời là không. Đánh giá độc lập của Frontier Economics không tìm thấy dấu hiệu cho thấy khách hàng trở nên bất cẩn hơn hoặc doanh nghiệp rút khỏi thị trường, trong khi thiệt hại vẫn giảm đáng kể.

Nói cách khác, lập luận về "rủi ro đạo đức" mà ngành ngân hàng tại nhiều nước, từ Anh đến Hàn Quốc, tiếp tục viện dẫn để trì hoãn trách nhiệm, đến nay vẫn chưa được xác nhận bằng bằng chứng thực nghiệm ở quy mô quốc gia. Tại Hàn Quốc, Liên đoàn Ngân hàng Hàn Quốc từng cảnh báo một dự luật buộc bồi thường tương tự có thể khiến ngành ngân hàng phải chi trả tới 280 tỷ won mỗi năm.

Singapore có chính sách đối phó hiệu quả với lừa đảo trực tuyến

Tuy nhiên, bằng chứng từ Anh cũng không thể được áp dụng máy móc ở mọi quốc gia. Trường hợp Úc cho thấy ngay cả khi đã có quy định xử phạt áp dụng với nhiều ngành, kết quả vẫn có thể đảo chiều nếu năng lực thực thi không theo kịp. Trong khi đó, Malaysia và Indonesia cho thấy khi các trung tâm ứng phó chủ yếu dừng ở việc tiếp nhận thông tin và phong tỏa tài khoản, nhưng thiếu cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng giữa ngân hàng và nhà mạng viễn thông như tại Anh hay Singapore, tỷ lệ thu hồi tiền vẫn rất thấp so với quy mô thiệt hại.

Với Việt Nam, nơi hệ thống ngân hàng, các nhà mạng viễn thông và nền tảng số đã tham gia ở những mức độ khác nhau vào hoạt động phát hiện, ngăn chặn lừa đảo, câu hỏi đặt ra không phải là nên sao chép mô hình nào, mà là cần phân bổ trách nhiệm pháp lý cụ thể giữa các bên ra sao, đồng thời ưu tiên xây dựng những hạ tầng thực thi theo thời gian thực nào.

Loạt bài "Gian nan cuộc chiến chống lừa đảo" cho thấy một thực tế: không có giải pháp đơn lẻ nào, dù là truy quét tận gốc các mạng lưới lừa đảo hay siết chặt trách nhiệm tại điểm đến của dòng tiền, có thể tự mình giải quyết triệt để vấn đề. Chỉ khi hai hướng tiếp cận này - ngăn chặn lừa đảo ngay từ đầu vào và ràng buộc trách nhiệm ở phía dòng tiền đi ra - được triển khai đồng thời, quyết liệt và hiệu quả, khoảng cách giữa tốc độ trấn áp và tốc độ tái sinh của các mạng lưới lừa đảo mới có cơ hội được thu hẹp.