Gian nan hành trình tìm 'hộ chiếu' quốc tế cho hạt gạo ruộng rươi đất Cảng

Trải qua gần 10 năm kiên trì bám trụ, toàn bộ diện tích lúa hữu cơ chính thức được cấp chứng nhận hữu cơ quốc tế, chính thức ghi tên mình lên bản đồ nông nghiệp hữu cơ toàn cầu

Khi “vàng ròng” đất bãi nói không với hóa chất

Khác với nhiều vùng nông nghiệp phải loay hoay chuyển đổi sang hướng sản xuất sạch, người dân vùng bãi bồi Hải Phòng từ bao đời nay đã quen với phương thức canh tác hoàn toàn tự nhiên. Anh Trần Văn Trung, Giám đốc Công ty CP Đầu tư Hải Âu Việt chia sẻ rằng lý do cốt lõi nằm ở sự tồn tại của con rươi, loài thủy sản đặc sản được người dân ví như “vàng ròng” của vùng đất này.

Con rươi vốn đặc biệt nhạy cảm với môi trường sống. Chỉ cần một lượng nhỏ phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật thẩm thấu xuống ruộng, rươi có thể chết hàng loạt. Chính vì vậy, để duy trì hệ sinh thái cho loài đặc sản này sinh trưởng, toàn bộ cánh đồng buộc phải tuyệt đối nói không với hóa chất, giữ nguyên lớp mùn hữu cơ tự nhiên trong đất. Việc trồng lúa trở thành mắt xích quan trọng, tạo nên môi trường cộng sinh lý tưởng cho cả cây lúa và con rươi cùng phát triển.

Tuy nhiên, từ phương thức canh tác truyền thống đến việc đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế lại là cả một hành trình dài đầy thử thách. Bắt đầu chuyển đổi từ năm 2017, doanh nghiệp cùng người dân địa phương phải mất gần 10 năm liên tục cải tạo đất, điều chỉnh tập quán sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường quốc tế.

Theo yêu cầu khắt khe của tiêu chuẩn USDA Mỹ, nhiều phương thức mà nông dân từng cho rằng hoàn toàn tự nhiên vẫn không được phép sử dụng. Nguồn phân bò từ các trang trại chăn nuôi công nghiệp, nguồn cám ngô có yếu tố biến đổi gen hay các vật tư đầu vào không rõ nguồn gốc đều bị loại bỏ hoàn toàn. Trong suốt nhiều năm, doanh nghiệp liên kết phải đồng hành sát sao cùng người dân, kiên trì hướng dẫn thay đổi từng thói quen nhỏ nhất trong quy trình canh tác. Thành quả ngọt ngào đã đến vào tháng 2 năm 2026 khi toàn bộ diện tích sản xuất chính thức được cấp chứng nhận hữu cơ quốc tế, chính thức ghi tên mình lên bản đồ nông nghiệp hữu cơ toàn cầu.

“Khó khăn chồng chất khó khăn” trên nền đất lầy

Đằng sau tấm chứng nhận danh giá là chuỗi ngày đối diện với vô vàn thử thách từ thiên nhiên và điều kiện sản xuất khắc nghiệt. Canh tác hữu cơ đồng nghĩa với việc người nông dân gần như phải chấp nhận buông tay trước sâu bệnh, bởi mọi biện pháp can thiệp bằng hóa chất đều bị loại bỏ hoàn toàn. Đã có những vụ mùa, khi lúa chuẩn bị trỗ bông thì sâu đục thân xuất hiện trên diện rộng. Nếu ở những cánh đồng sản xuất thông thường, người dân chỉ cần một vài lần phun thuốc là có thể xử lý triệt để, thì tại đây, cả doanh nghiệp lẫn người dân chỉ có thể bất lực nhìn năng suất sụt giảm nghiêm trọng.

Không chỉ sâu bệnh, thiên tai liên tiếp những năm gần đây cũng trở thành thách thức lớn cho sinh kế của bà con. Những cơn bão mạnh như bão Yagi từng đổ bộ đúng thời điểm lúa đang phơi màu, khiến bông lúa xếp lớp, hạt lép hàng loạt và dẫn đến tình trạng mất trắng. Song song đó, hiện tượng xâm nhập mặn cũng đặt hệ sinh thái ruộng rươi trước nguy cơ bị phá vỡ. Để thích nghi với nghịch cảnh, người dân buộc phải linh hoạt kết hợp thả thêm cua giống, tận dụng nguồn tôm tự nhiên nhằm duy trì sự cân bằng sinh thái trong đồng ruộng. Đồng thời, sự vào cuộc kịp thời của chính quyền địa phương trong việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác cát, nạo vét lòng sông đã góp phần hạn chế đáng kể nguy cơ nhiễm mặn trong vụ mùa vừa qua.

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam, bà Phạm Thị Thủy, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nghi Dương cho biết, xã hiện có 787 ha đất trồng lúa, trong đó 40 ha canh tác hữu cơ và 250 ha sản xuất truyền thống. Để hình thành vùng lúa hữu cơ bền vững, Hội đã phối hợp với doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn tập huấn kỹ thuật sinh học, chuyển đổi tập quán canh tác của người dân, đồng thời triển khai các chính sách hỗ trợ cơ giới hóa.

Đến nay, thương hiệu gạo hữu cơ Kiến Quốc đã phủ sóng các siêu thị tại Hà Nội, Hải Phòng, TP.HCM và xuất khẩu sang Mỹ. Việc duy trì vùng lúa sạch giúp nâng cao giá trị nông sản, mở đường cho các mô hình kinh tế tuần hoàn (lúa - thủy sản, nuôi vịt, sản xuất phân hữu cơ từ phụ phẩm) giúp tăng thu nhập cho nông dân.

Thương hiệu gạo hữu cơ Kiến Quốc đã phủ sóng các siêu thị tại Hà Nội, Hải Phòng, TP.HCM và xuất khẩu sang Mỹ. Nguồn báo Hải Phòng

Bên cạnh đó, Trước thách thức của xâm nhập mặn, Hội Nông dân xã đang chủ động phối hợp theo dõi nguồn nước, hướng dẫn người dân sử dụng giống chịu mặn, tăng phân bón hữu cơ và điều chỉnh cơ cấu cây trồng để thích ứng với biến đổi khí hậu, đảm bảo sản xuất ổn định.

Những cánh đồng không thể cơ giới hóa

Nếu nhiều vùng sản xuất hiện đại đang đẩy mạnh cơ giới hóa đồng ruộng thì tại ruộng rươi của Công ty CP Đầu tư Hải Âu Việt xã Nghi Dương, mọi công đoạn gần như vẫn phải thực hiện hoàn toàn bằng thủ công. Nguyên nhân xuất phát từ đặc thù nền đất tại khu vực này luôn cần giữ độ mềm, tơi xốp và bùn lầy sâu để phù hợp với điều kiện sinh trưởng tự nhiên của rươi. Do đó, các loại máy cấy hay máy nông nghiệp công suất lớn gần như không thể xuống đồng hoạt động.

Từ việc làm cỏ, cấy lúa đến chăm sóc đồng ruộng, tất cả đều phải phụ thuộc hoàn toàn vào sức người. Đáng chú ý, phần lớn lao động trực tiếp trên đồng hiện nay là các bà, các mẹ lớn tuổi bởi lớp trẻ đa số đã rời quê đi làm ăn xa. Người nông dân phải lội bùn sâu nhiều ngày liền để cấy từng cây mạ bằng tay với mức công nhật lên tới khoảng 500.000 đồng mỗi ngày. Con số này đã phản ánh rõ nét sự cực nhọc, chịu thương chịu khó phía sau từng hạt gạo sạch.

Anh Trần Văn Trung, Giám đốc Công ty CP Đầu tư Hải Âu Việt giới thiệu vùng sản xuất lúa hữu cơ.

Chiến lược “né bão” giữ lấy mùa vàng

Trước diễn biến thời tiết ngày càng thất thường, Công ty CP Đầu tư Hải Âu Việt cùng các hộ liên kết tiêu biểu như ông Đỗ Danh Hướng với 16 héc-ta, ông Lương Văn Cường với 30 héc-ta, ông Phạm Văn Xuân với 35 héc-ta và bà Nguyễn Sĩ Nam với gần 10 héc-ta đã chủ động triển khai chiến lược cấy lệch vụ. Việc bố trí lịch xuống giống sớm muộn khác nhau không chỉ giúp điều tiết tốt nguồn lao động thủ công đang khan hiếm mà còn hạn chế tối đa rủi ro do thiên tai gây ra. Nếu một khu vực không may bị bão tàn phá, những diện tích ở khu vực khác vẫn có khả năng cho thu hoạch, tránh được tình trạng mất trắng toàn vùng.

Chính quy trình sản xuất nghiêm ngặt cùng mức độ rủi ro cao đã tạo nên giá trị khác biệt cho hạt gạo hữu cơ vùng bãi bồi. Trong khi lúa sản xuất thông thường có thể dễ dàng đạt năng suất cao, thì lúa hữu cơ ruộng rươi chỉ đạt khoảng 5 tấn trên mỗi héc-ta vào mùa thuận lợi, còn những vụ thời tiết khó khăn chỉ thu về khoảng 3 tấn hoặc thấp hơn.

Bù lại, chất lượng gạo được các chuyên gia và thị trường đánh giá thuộc phân khúc cao cấp nhờ độ sạch tuyệt đối cùng giá trị dinh dưỡng vượt trội. Hiện tại, doanh nghiệp tập trung sản xuất để phục vụ chủ yếu cho thị trường dịp Tết, thời điểm lúa mùa cho chất lượng thơm ngon nhất. Theo đó, dòng gạo hữu cơ cao cấp hiện được bán với giá khoảng 120.000 đồng một ki-lô-gam, trong khi dòng sản phẩm phổ thông hơn vẫn duy trì ổn định ở mức 68.000 đồng một ki-lô-gam.

Khẳng định thương hiệu nông nghiệp xanh miền Bắc

Mô hình liên kết hàng trăm héc-ta ruộng rươi tách biệt ngoài đê không chỉ giúp tránh được nguy cơ nhiễm chéo hóa chất từ các khu vực sản xuất xung quanh, mà còn trở thành điểm sáng tiêu biểu cho phong trào phát triển nông nghiệp hữu cơ tại khu vực phía Bắc. Vượt qua những ngày tháng nhọc nhằn trên đồng lầy, những vụ mùa đẫm nước mắt vì thiên tai và vô số thử thách nghiêm ngặt của chứng nhận quốc tế, người nông dân xã Nghi Dương hôm nay vẫn giữ vẹn nguyên nụ cười lạc quan bên những bờ vi bao.

Trong từng hạt gạo nhỏ bé ấy là sự kết tinh của gần một thập kỷ bền bỉ, của sự thuần khiết từ thiên nhiên và khát vọng đưa nông sản Việt Nam vươn ra thị trường thế giới bằng chất lượng thực sự. Hành trình gian nan ấy đã chứng minh rằng, từ những vùng đất bãi bồi tưởng chừng bình dị nhất, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm nông nghiệp mang đẳng cấp quốc tế, những “hạt ngọc” xứng đáng đại diện cho nền nông nghiệp xanh của tương lai.